બાંગ્લાદેશ ચૂંટણી પહેલા જમાત-એ-ઇસ્લામીની વાપસી: શું શફીકુર રહેમાન બનશે નવા રાજકીય પરિવર્તનનો ચહેરો?
બાંગ્લાદેશ ફરી એકવાર ઐતિહાસિક રાજકીય વળાંક પર ઉભું છે. 12 ફેબ્રુઆરીએ યોજાનારી સામાન્ય ચૂંટણીઓ માત્ર સત્તાના ભવિષ્યનો નિર્ણય જ નહીં કરે, પરંતુ એ પણ નક્કી કરશે કે દેશ બિનસાંપ્રદાયિક માર્ગે આગળ વધશે કે ધાર્મિક રાજનીતિને નવી તાકાત મળશે. આ સમગ્ર રાજકીય દ્રશ્યમાં જમાત-એ-ઇસ્લામી અને તેના પ્રમુખ શફીકુર રહેમાન અચાનક કેન્દ્રમાં આવી ગયા છે.
એક દાયકા કરતા પણ વધુ સમયથી ચૂંટણી પ્રક્રિયાથી દૂર રાખવામાં આવેલી જમાત-એ-ઇસ્લામી હવે ફરીથી પોતાની જાતને એક અસરકારક રાજકીય વિકલ્પ તરીકે રજૂ કરી રહી છે. સવાલ એ જ છે—શું આ પાર્ટી ખરેખર બદલાઈ છે, કે પછી બદલાયેલી પરિસ્થિતિનો ફાયદો ઉઠાવી રહી છે?
પાકિસ્તાન સમર્થક છબીનો બોજ
1971ના મુક્તિ સંગ્રામ બાદથી જ જમાત-એ-ઇસ્લામી પર પાકિસ્તાનને સમર્થન આપવાના આરોપો લાગતા રહ્યા છે. આઝાદીની લડાઈ દરમિયાન પાર્ટીની ભૂમિકાને લઈને બાંગ્લાદેશી સમાજમાં ભારે નારાજગી રહી છે. આ જ કારણ છે કે જમાતને લાંબા સમય સુધી “મુક્તિ સંગ્રામ વિરોધી” પક્ષ તરીકે જોવામાં આવતો હતો.
આ ઐતિહાસિક આરોપોએ પાર્ટીની રાજકીય સ્વીકાર્યતાને સતત નબળી પાડી હતી, પરંતુ વર્તમાન સંજોગોમાં—જ્યારે અવામી લીગ પર પ્રતિબંધ છે—જમાત ફરી એકવાર પોતાની જાતને સત્તાના વિકલ્પ તરીકે રજૂ કરી રહી છે.
ઇસ્લામી શાસન વિરુદ્ધ બિનસાંપ્રદાયિક બંધારણ
જમાત-એ-ઇસ્લામીની ઓળખ હંમેશા ઇસ્લામી શાસન અને શરિયત આધારિત વ્યવસ્થાના સમર્થક પક્ષ તરીકે રહી છે. પાર્ટીનો દાવો છે કે બાંગ્લાદેશની રાજનીતિને ઇસ્લામી મૂલ્યો દ્વારા દિશા મળવી જોઈએ. બીજી તરફ, ટીકાકારોનું માનવું છે કે આ વિચાર બાંગ્લાદેશના બંધારણમાં નોંધાયેલા બિનસાંપ્રદાયિક મૂલ્યો સાથે સીધો ટકરાય છે. આ વૈચારિક સંઘર્ષ જમાતને વારંવાર વિવાદોમાં ઉભી કરે છે.
2013: જ્યારે જમાત પર લાગી કાયદાકીય બ્રેક
વર્ષ 2013માં બાંગ્લાદેશની કોર્ટે જમાત-એ-ઇસ્લામીનું રજીસ્ટ્રેશન રદ કર્યું હતું. આ સાથે જ પાર્ટી કાયદાકીય રીતે ચૂંટણી લડવાના અધિકારથી વંચિત થઈ ગઈ હતી. સરકારે આ નિર્ણયને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને લોકશાહીના રક્ષણ સાથે જોડ્યો હતો, જ્યારે વિપક્ષે તેને રાજકીય વેરની ભાવના ગણાવી હતી. જોકે, આ નિર્ણય છતાં પાર્ટીનું નેટવર્ક સંપૂર્ણપણે ખતમ થયું નહોતું.
શફીકુર રહેમાન: નવું નેતૃત્વ અને રણનીતિ
ચૂંટણી પ્રતિબંધ હોવા છતાં જમાતે મદ્રેસાઓ, ધાર્મિક સંસ્થાઓ અને વિદ્યાર્થી સંગઠનો દ્વારા પોતાની હાજરી જાળવી રાખી હતી. આ દરમિયાન શફીકુર રહેમાન પાર્ટીના સૌથી મહત્વના ચહેરા તરીકે ઉભરી આવ્યા છે.
- નરમ ચહેરો: તેમને જમાતનો પ્રમાણમાં “નરમ” ચહેરો માનવામાં આવે છે.
- સંતુલનનો પ્રયાસ: રહેમાને લોકશાહી, માનવાધિકાર અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા જેવા મુદ્દાઓ પર વાત કરીને પાર્ટીની કટ્ટર છબીને સંતુલિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. જોકે, ટીકાકારો તેને વૈચારિક નહીં પણ વ્યૂહાત્મક પરિવર્તન માને છે.
BNP સાથે સીધી રાજકીય ટક્કર
આ ચૂંટણીમાં જમાત-એ-ઇસ્લામીની સીધી ટક્કર બાંગ્લાદેશ નેશનાલિસ્ટ પાર્ટી (BNP) સાથે માનવામાં આવી રહી છે. ભૂતકાળમાં બંને પક્ષો ગઠબંધન દ્વારા સત્તા સુધી પહોંચી ચૂક્યા છે, પરંતુ આ વખતે સ્થિતિ અલગ છે. જમાતે ‘નેશનલ સિટીઝન પાર્ટી’ જેવા નવા રાજકીય પક્ષો સાથે તાલમેલ સાધ્યો છે.
કોણ છે શફીકુર રહેમાન?
- વ્યવસાય: 1958માં મૌલવી બજાર જિલ્લામાં જન્મેલા શફીકુર રહેમાન વ્યવસાયે ડૉક્ટર છે.
- શિક્ષણ: તેમણે સિલ્હટની એમએજી ઉસ્માની મેડિકલ કોલેજમાંથી MBBS નો અભ્યાસ કર્યો છે.
- રાજકીય સફર: વિદ્યાર્થી જીવનથી જ સક્રિય રહેલા રહેમાન 2019માં જમાત-એ-ઇસ્લામીના ‘અમીર’ (પ્રમુખ) તરીકે ચૂંટાયા હતા.
શફીકુર રહેમાનની ચૂંટણી સફળતા એ વાત પર નિર્ભર કરશે કે બાંગ્લાદેશી મતદારો કઈ દિશામાં પોતાનું ભવિષ્ય જુએ છે—1971ની બિનસાંપ્રદાયિક વિચારધારામાં કે ધાર્મિક રાજનીતિના નવા ઉદયમાં. આ ચૂંટણી બાંગ્લાદેશની વૈચારિક ઓળખનો નિર્ણય પણ કરશે.
