ઈરાન સંકટ પર કૂટનીતિ વિરુદ્ધ શક્તિનો સંઘર્ષ: ઓમાનમાં વાતચીત, જમીની સ્તરે તણાવ યથાવત
પશ્ચિમ એશિયા ફરી એકવાર ગંભીર ઉથલપાથલના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. ઈરાનમાં ચાલી રહેલી આંતરિક અશાંતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ વચ્ચે, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ઓમાનની મધ્યસ્થીમાં પરોક્ષ સંવાદ શરૂ થયો છે. 6 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ યોજાયેલી આ પ્રારંભિક બેઠકને બંને પક્ષોએ “ઔપચારિક પ્રક્રિયાની શરૂઆત” ગણાવી છે, જોકે વાસ્તવિક પરિસ્થિતિ હજુ પણ અત્યંત તણાવપૂર્ણ છે.
ઈરાનની અંદર બગડતી પરિસ્થિતિ
છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી ઈરાનના અનેક શહેરોમાં સરકાર વિરોધી આંદોલનો તેજ થયા છે. ડિસેમ્બર 2025 પછી સ્થિતિ ત્યારે વધુ ગંભીર બની જ્યારે પ્રદર્શનો અને સુરક્ષા દળો વચ્ચે સીધો સંઘર્ષ શરૂ થયો.
માનવાધિકાર સંગઠનોનો દાવો છે કે જાન્યુઆરીની શરૂઆતમાં થયેલી અથડામણોમાં હજારો લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે, જ્યારે સરકારી આંકડાઓ આ સંખ્યા ઘણી ઓછી દર્શાવે છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સાથે જોડાયેલી સંસ્થાઓએ અટકાયત અને બળપ્રયોગ જેવી ઘટનાઓની સ્વતંત્ર તપાસની માંગ કરી છે.
વોશિંગ્ટનનું દબાણ અને સૈન્ય સંકેતો
અમેરિકાએ ઈરાનની સ્થિતિ અંગે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેર નિવેદનોમાં ઈરાની નેતૃત્વ પર દબાણ વધારતા કહ્યું છે કે નાગરિકો વિરુદ્ધની કાર્યવાહી “અસ્વીકાર્ય” છે. આ દરમિયાન અમેરિકી નૌકાદળની હાજરી આ વિસ્તારમાં મજબૂત કરવામાં આવી છે અને વધારાના સૈન્ય સંસાધનોની તૈનાત કરવામાં આવી હોવાના અહેવાલો પણ સામે આવ્યા છે.
ખાડી દેશોનું સાવધ અંતર
પરિસ્થિતિની ગંભીરતાને જોતા ખાડી વિસ્તારના અનેક અગ્રણી દેશોએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તેઓ કોઈ પણ સૈન્ય સંઘર્ષનો હિસ્સો બનવા માંગતા નથી. સાઉદી અરેબિયા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને કતારે એવું વલણ અપનાવ્યું છે કે તેમના હવાઈ ક્ષેત્ર કે સૈન્ય માળખાનો ઉપયોગ કોઈ પણ સંભવિત હુમલા માટે ન કરવામાં આવે.
ઓમાન વાટાઘાટો: મર્યાદિત આશા, કડક શરતો
ઓમાનમાં થયેલી વાતચીતમાં અમેરિકી અને ઈરાની પ્રતિનિધિઓએ સીધા સામસામે બેસવાને બદલે મધ્યસ્થીઓ દ્વારા સંદેશાઓની આપ-લે કરી હતી.
- ઈરાનનું વલણ: ઈરાને વાતચીતને “રચનાત્મક શરૂઆત” ગણાવી છે, પરંતુ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પરમાણુ નીતિ અને સાર્વભૌમત્વ પર કોઈ બાંધછોડ કરવામાં આવશે નહીં.
- અમેરિકાની માંગ: અમેરિકા ઈચ્છે છે કે ઈરાન તેના પરમાણુ કાર્યક્રમને મર્યાદિત કરે અને પ્રાદેશિક સશસ્ત્ર જૂથો સાથેના સંબંધો પર પુનઃવિચાર કરે.
હવે આગળ શું?
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે હાલની પરિસ્થિતિ સંવાદ અને સંઘર્ષ વચ્ચે ઝૂલી રહી છે. જો વાતચીત આગળ નહીં વધે, તો પ્રાદેશિક તણાવ વધુ વધી શકે છે. જો કે, કૂટનીતિક રસ્તો ખુલ્લો રહે તો આ સંકટને મોટા યુદ્ધમાં ફેરવાતા અટકાવી શકાય છે.
ઈરાન સંકટ હવે માત્ર એક દેશનો મામલો રહ્યો નથી. આંતરિક અસ્થિરતા, આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ અને સૈન્ય સંકેતો—ત્રણેય મળીને તેને વૈશ્વિક ચિંતાનો વિષય બનાવી રહ્યા છે. ઓમાનમાં શરૂ થયેલી વાતચીત આશાનું એક કિરણ જરૂર જન્માવે છે, પરંતુ આગામી અઠવાડિયા નક્કી કરશે કે આ આશા મજબૂત બને છે કે પછી સ્થિતિ નવા સંઘર્ષ તરફ દોરી જાય છે.
