શી જિનપિંગની ઇમેન્યુઅલ મેક્રોન સાથેની અસામાન્ય યાત્રા: કટ્ટર દુશ્મન રશિયાના મિત્ર ફ્રાન્સને કેમ મનાવી રહ્યું છે ચીન?
ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગે રાષ્ટ્રપતિ બન્યા પછી પ્રથમ વખત કોઈ વિદેશી રાષ્ટ્રના વડા સાથે ચીનના મુખ્ય શહેરોથી દૂર એક દુર્લભ યાત્રા કરી છે. આ યાત્રા ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોન સાથે ચીનના સુદૂર શહેર ચેંગ્દુની હતી. આ ઘટનાએ આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયમાં અનેક સવાલો ઉભા કર્યા છે, ખાસ કરીને એટલા માટે કે ફ્રાન્સને યુક્રેન યુદ્ધના સંદર્ભમાં રશિયાનો કટ્ટર દુશ્મન માનવામાં આવે છે. તો સવાલ એ છે કે ચીન શા માટે યુરોપના આ મુખ્ય દેશ ફ્રાન્સને આટલું બધું લુભાવી રહ્યું છે?
ભૂરાજનીતિનો નવો ખેલ: મેક્રોન માટે ચેંગડુ શા માટે?
શી જિનપિંગે શુક્રવારે (5 ડિસેમ્બર) મેક્રોન સાથે ચેંગ્દુની મુલાકાત લીધી, જે ચીનના મોટા ભાગના વિદેશી પ્રવાસોથી અલગ છે. સામાન્ય રીતે વિદેશી નેતાઓ બેઇજિંગ અથવા શાંઘાઈ સુધી સીમિત રહે છે. આ અસામાન્ય મુલાકાત ચીનની વ્યૂહાત્મક ગણતરી (Strategic Calculation) દર્શાવે છે:
- વ્યક્તિગત સંબંધોનું નિર્માણ: મુખ્ય શહેરોથી દૂર, શાંત અને સાંસ્કૃતિક સ્થળે પ્રવાસ કરવાથી બે નેતાઓ વચ્ચે વધુ અંગત અને ઊંડા સંબંધો બનાવવાની તક મળે છે, જે રાજદ્વારી સંબંધોને મજબૂત બનાવે છે.
- ચીનની સાંસ્કૃતિક છબી: ચેંગ્દુની મુલાકાત દ્વારા ચીન પશ્ચિમી નેતાઓને પોતાનો ભવ્ય ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ દર્શાવવા માંગે છે, જે તેમની ‘આક્રમક’ છબીને સંતુલિત કરી શકે.
ચીન ફ્રાન્સને શા માટે રીઝવી રહ્યું છે?
ચીનના આ પગલા પાછળ ત્રણ મુખ્ય વ્યૂહાત્મક ઉદ્દેશો છે:
૧. યુરોપીયન યુનિયનમાં તિરાડ પાડવી
રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ બાદ યુરોપિયન યુનિયન (EU) નો મોટો હિસ્સો રશિયા અને ચીન વિરુદ્ધ કડક વલણ અપનાવી રહ્યો છે. ચીન જાણે છે કે ફ્રાન્સ EU અને NATO નો એક મુખ્ય અને પ્રભાવશાળી સભ્ય છે.
- જો ચીન ફ્રાન્સને પોતાની તરફ આકર્ષિત કરી શકે, તો તે સમગ્ર EU ની ચીન વિરુદ્ધની નીતિમાં નરમાઈ લાવી શકે છે.
- ફ્રાન્સને મનાવીને, ચીન અન્ય યુરોપિયન દેશોને પણ સંદેશ આપી શકે છે કે તેઓ અમેરિકાને બદલે ચીન સાથે સહયોગ કરી શકે છે. આનાથી EU માં અમેરિકાના વધતા પ્રભાવને નિયંત્રિત કરી શકાય છે.
૨. યુક્રેન યુદ્ધ અને રશિયાનું સમર્થન
ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ મેક્રોન યુક્રેન યુદ્ધના સંદર્ભમાં શાંતિ સ્થાપવા માટે પ્રયત્નશીલ છે. ચીન, જે સત્તાવાર રીતે યુદ્ધમાં તટસ્થ છે પરંતુ પડદા પાછળ રશિયાને આર્થિક ટેકો આપી રહ્યું છે, તે આ તકનો લાભ લેવા માંગે છે.
- શી જિનપિંગ મેક્રોન સાથે વાટાઘાટો કરીને પોતાને વિશ્વ શાંતિ સ્થાપક તરીકે રજૂ કરી શકે છે.
- જો મેક્રોન, ચીનના પ્રયાસોને સકારાત્મક ગણાવે તો, તે રશિયાને સમર્થન આપવા બદલ ચીન પર પશ્ચિમી દેશોનું દબાણ ઘટાડી શકે છે.
૩. આર્થિક લાભ અને વેપાર સંબંધો (Economic Benefits and Trade)
ફ્રાન્સ એક મોટું બજાર છે અને ચીન યુરોપ સાથેના તેના વેપાર સંબંધોને મજબૂત કરવા માંગે છે.
- ચીન ફ્રાન્સની વૈભવી વસ્તુઓ (Luxury Goods), એરોસ્પેસ ટેક્નોલોજી અને કૃષિ ઉત્પાદનોમાં મોટો ગ્રાહક છે. મેક્રોનને ખુશ કરવાથી આ વેપાર સરળ બની શકે છે.
- તાજેતરમાં, EU ચીન પર વેપારી અસંતુલન (Trade Imbalance) અંગે દબાણ કરી રહ્યું છે. ફ્રાન્સને રીઝવીને ચીન આ દબાણને પણ હળવું કરી શકે છે.
ભવિષ્યનું ચિત્ર
શી જિનપિંગની આ યાત્રા માત્ર એક રાજદ્વારી મુલાકાત નથી, પરંતુ તે ચીનની આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યૂહરચનાનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. ચીન અમેરિકા વિરુદ્ધ વૈશ્વિક સ્તરે પોતાનું કદ વધારવા માંગે છે અને તે માટે તે યુરોપના મુખ્ય દેશો સાથેના સંબંધોને મજબૂત કરી રહ્યું છે, ભલે તે દેશો રશિયાના કટ્ટર વિરોધી હોય.
મેક્રોન પણ ચીનની મુલાકાતનો ઉપયોગ કરીને ચીન અને રશિયાના સંબંધોમાં તિરાડ પાડવાની આશા રાખતા હશે. જો કે, અત્યારે તો આ ઘટનાએ બતાવી દીધું છે કે વૈશ્વિક રાજકારણ બદલાઈ રહ્યું છે અને ભૂ-રાજકીય સમીકરણો (Geopolitical Equations) પહેલા કરતા વધુ જટિલ બની રહ્યા છે.
