૮મું પગાર પંચ: ₹૧૮,૦૦૦ થી સીધા ₹૫૪,૦૦૦? જાણો પગાર વધારા પાછળનું ચોક્કસ ગણિત!
કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ માટે આગામી 8મું પગાર પંચ (8th Pay Commission) અત્યારે સૌથી ચર્ચાનો વિષય છે. વિવિધ કર્મચારી સંગઠનો દ્વારા સરકાર સમક્ષ રજૂઆતો શરૂ કરી દેવામાં આવી છે. અત્યારે સૌથી મોટી માંગ એ છે કે લઘુત્તમ બેઝિક સેલરી જે હાલમાં ₹18,000 છે, તેને વધારીને ₹54,000 કરવામાં આવે. એટલે કે સીધો ત્રણ ગણો વધારો. આ સાથે જ ‘ફિટમેન્ટ ફેક્ટર’ (Fitment Factor) ને પણ 3.0 થી 3.25 સુધી રાખવાની માંગ કરવામાં આવી છે. આ માંગણીઓ માત્ર હવાઈ વાતો નથી, પરંતુ તેની પાછળ મોંઘવારી અને સામાન્ય પરિવારના જીવનનિર્વાહના ખર્ચનું એક સંપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક કેલ્ક્યુલેશન છે.
શા માટે ₹54,000 લઘુત્તમ પગારની માંગ કરવામાં આવી રહી છે?
ફેડરેશન ઓફ નેશનલ પોસ્ટલ ઓર્ગેનાઈઝેશન (FNPO) એ નેશનલ કાઉન્સિલ જેસીએમ (NC-JCM) ને મોકલેલા મેમોરેન્ડમમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વર્તમાન આર્થિક પરિસ્થિતિમાં ₹18,000 માં ઘર ચલાવવું અશક્ય છે. 6ઠ્ઠા પગાર પંચમાં ફિટમેન્ટ ફેક્ટર 1.92 હતું, જે 7માં પગાર પંચમાં વધીને 2.57 કરવામાં આવ્યું હતું. હવે 8માં પગાર પંચ માટે 3.0 કે તેથી વધુની માંગ છે. જો સરકાર આ માંગ સ્વીકારે છે, તો કર્મચારીઓના પગારમાં મોટો ઉછાળો આવશે.
આ માંગણી પાછળનો મુખ્ય તર્ક એ છે કે છેલ્લા દાયકામાં ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓ, કપડાં, શિક્ષણ અને સ્વાસ્થ્ય સેવાઓના ભાવમાં બેફામ વધારો થયો છે. કર્મચારી સંગઠનોનું કહેવું છે કે જો સરકાર ઈચ્છતી હોય કે કર્મચારી પૂરી નિષ્ઠાથી કામ કરે, તો તેને એટલો પગાર તો મળવો જ જોઈએ કે તે તેના ૩ યુનિટ (પતિ, પત્ની અને એક બાળક અથવા બે બાળકોનો આંશિક હિસ્સો) ના પરિવારનું યોગ્ય રીતે ભરણપોષણ કરી શકે.
૩ યુનિટના પરિવારનો માસિક ખર્ચ: સંપૂર્ણ કેલ્ક્યુલેશન
કર્મચારી સંગઠનોએ એક સામાન્ય મધ્યમવર્ગીય પરિવારના ખર્ચનું જે લિસ્ટ તૈયાર કર્યું છે, તે આંખ ઉઘાડનારું છે. આ ગણતરીમાં માત્ર જીવન જરૂરિયાતની વસ્તુઓનો જ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે:
આ તો માત્ર ખાવા-પીવાનો અને પાયાનો ખર્ચ થયો. આમાં જ્યારે ઈંધણ, વીજળી અને પાણીના ચાર્જ (30%) ઉમેરવામાં આવે, ત્યારે આ રકમ ₹26,286 પર પહોંચે છે. ત્યારબાદ સામાજિક પ્રસંગો, મનોરંજન, તહેવારો અને તબીબી ખર્ચ (30%) ઉમેરતા આ આંકડો ₹34,172 થાય છે. આમાં મકાન ભાડું (7.5%) અને ‘સ્કિલ કમ્પોનન્ટ’ (25%) ઉમેર્યા પછી ૩ યુનિટના પરિવાર માટે કુલ લઘુત્તમ પગાર અંદાજે ₹46,000 ની આસપાસ આવે છે. રાઉન્ડ ઓફ કરતા આ આંકડો ₹54,000 ની માંગને તર્કબદ્ધ ઠેરવે છે.
કર્મચારી સંગઠનોની મુખ્ય ભલામણો અને અપેક્ષાઓ
FNPO એ તેની ભલામણમાં માત્ર લઘુત્તમ પગાર જ નહીં, પરંતુ માળખાકીય ફેરફારોની પણ માંગ કરી છે. જેમાં મુખ્ય ચાર મુદ્દાઓ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે:
-
લઘુત્તમ બેઝિક પે: ઓછામાં ઓછો ₹54,000 નક્કી કરવામાં આવે.
-
ફિટમેન્ટ ફેક્ટર: કર્મચારીઓના પગાર નક્કી કરવા માટે વપરાતું આ પરિબળ ઓછામાં ઓછું 3.0 રાખવામાં આવે.
-
આવાસ ખર્ચ (Housing): મોંઘા થતા જતા મકાન ભાડાને ધ્યાનમાં રાખીને તેને 7.5% થી ઓછો ન રાખવો જોઈએ.
-
સ્કિલ કમ્પોનન્ટ (Skill Component): સરકારી કામકાજમાં વધતી જતી જટિલતા અને કૌશલ્યને ધ્યાનમાં રાખીને પગારમાં 25% હિસ્સો કૌશલ્ય માટે ઉમેરવો અનિવાર્ય છે.
જો સરકાર આ ભલામણો સ્વીકારે છે, તો તે માત્ર કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ જ નહીં, પણ રાજ્ય સરકારના કર્મચારીઓના પગાર ધોરણ પર પણ મોટી અસર કરશે. આ પગાર વધારાથી બજારમાં રોકડનો પ્રવાહ વધશે અને અર્થતંત્રને વેગ મળશે, પરંતુ સાથે સાથે સરકારની તિજોરી પર પણ મોટો બોજ પડશે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે સરકાર 2026 માં આ બાબતે શું નિર્ણય લે છે.
