વીજળીનું મીટર ફાસ્ટ ચાલે છે? આ ‘૧ યુનિટ ટેસ્ટ’થી મિનિટોમાં મેળવો સાચું પરિણામ
આજના આધુનિક યુગમાં વીજળી આપણા જીવનનો એક અનિવાર્ય ભાગ બની ગઈ છે. સવારે ઉઠવાથી લઈને રાત્રે સૂવા સુધી, આપણા મોટાભાગના ઉપકરણો જેવા કે—ફ્રીજ, એસી, વોશિંગ મશીન, ટીવી અને મોટર—વીજળી પર જ નિર્ભર છે. પરંતુ ઘણીવાર મહિનાના અંતે જ્યારે વીજળીનું બિલ આવે છે, ત્યારે તે આપણા બજેટને ખોરવી નાખે છે. ઘણીવાર આપણને એવું લાગે છે કે આપણે એટલી વીજળી વાપરી જ નથી જેટલું બિલ આવ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં સૌથી પહેલી શંકા ‘વીજળીના મીટર’ પર જાય છે. શું ખરેખર તમારું મીટર જરૂર કરતાં વધુ ઝડપથી દોડી રહ્યું છે? અથવા ઘરમાં વીજળીનો વપરાશ અજાણતા વધી ગયો છે? આ લેખમાં આપણે વિગતવાર જાણીશું કે તમે ઘરે બેઠા જ તમારા મીટરની સચોટતાની તપાસ કેવી રીતે કરી શકો છો અને ગરબડ હોય તો વીજ વિભાગનો સંપર્ક કેવી રીતે કરવો.
વીજળીનું બિલ વધુ આવવાના મુખ્ય કારણો
ભારતમાં વીજળીના દરો રાજ્યો અને વપરાશના સ્લેબ (Units Slab) મુજબ નક્કી કરવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે આ દર 7 થી 10 રૂપિયા પ્રતિ યુનિટ સુધી હોય છે. બિલ વધુ આવવા પાછળ અનેક કારણો હોઈ શકે છે:
-
જૂના ઉપકરણો: જૂના પંખા કે મોટર વધુ વીજળીનો વપરાશ કરે છે.
-
વાયરિંગમાં લીકેજ: જો ઘરનું વાયરિંગ જૂનું હોય અથવા ક્યાંક અર્થિંગ (Earthing) ની સમસ્યા હોય, તો પણ મીટર ઝડપથી ચાલી શકે છે.
-
ખોટું મીટરિંગ: ક્યારેક ટેકનિકલ ખામીને કારણે મીટર ‘જમ્પ’ કરવા લાગે છે અને વાસ્તવિક વપરાશ કરતા વધુ યુનિટ નોંધે છે.
ઘરે વીજળી મીટર ટેસ્ટ કરવાની ‘સચોટ રીત’ (The 1-Unit Test)
જો તમને શંકા હોય કે તમારું મીટર ખરાબ છે, તો કોઈ મિકેનિકને બોલાવતા પહેલા તમારે પોતે આ સરળ ટેસ્ટ કરવો જોઈએ. તેને “1000 વોટ ટેસ્ટ” પણ કહેવામાં આવે છે.
સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ પ્રક્રિયા:
-
બધા ઉપકરણો બંધ કરો: સૌથી પહેલા ઘરના તમામ વીજ ઉપકરણો (પંખા, લાઈટ, ફ્રીજ, ઈન્વર્ટર ચાર્જિંગ વગેરે) ને પૂરી રીતે બંધ કરી દો. ખાતરી કરો કે મીટર પર કોઈ લોડ ન હોય.
-
રીડિંગ નોટ કરો: મીટરની સ્ક્રીન પર દેખાતા ‘KWh’ (કિલોવોટ અવર) વાળા વર્તમાન રીડિંગને એક કાગળ પર લખી લો. તેની સાથે મીટર પર દેખાતા લાલ ઇન્ડિકેટર (Pulse) ની ગતિ પણ જુઓ, લોડ બંધ થવા પર તે અટકી જવું જોઈએ.
-
1000 વોટનો લોડ આપો: હવે બરાબર 1000 વોટ (1 KW) નું કોઈ એક ઉપકરણ (જેમ કે ઇલેક્ટ્રિક હીટર, ગીઝર અથવા ઇસ્ત્રી જેની ક્ષમતા 1000 વોટ હોય) ચાલુ કરો.
-
સમયનું ધ્યાન રાખો: આ ઉપકરણને બરાબર 1 કલાક (60 મિનિટ) સુધી સતત ચાલવા દો. ધ્યાન રાખો કે આ દરમિયાન ઘરની બીજી કોઈ સ્વીચ ચાલુ ન થાય.
-
અંતિમ રીડિંગ નોટ કરો: એક કલાક પછી ઉપકરણ બંધ કરો અને તરત જ મીટરનું નવું રીડિંગ નોટ કરો.
પરિણામનું વિશ્લેષણ: મીટર સાચું છે કે નહીં?
પરિણામનું વિશ્લેષણ: મીટર સાચું છે કે નહીં?હવે જૂના રીડિંગને નવા રીડિંગમાંથી બાદ કરો. ગણિતના નિયમ મુજબ, 1000 વોટનું ઉપકરણ 1 કલાક ચાલે ત્યારે બરાબર 1 યુનિટ (1 KWh) વીજળી વાપરે છે.
-
સ્થિતિ 1 (મીટર સાચું છે): જો રીડિંગમાં તફાવત બરાબર 1 યુનિટ નો છે, તો તમારું મીટર એકદમ સાચું કામ કરી રહ્યું છે. બિલ વધવાનું કારણ તમારો વપરાશ અથવા વધેલા દરો હોઈ શકે છે.
-
સ્થિતિ 2 (મીટર ઝડપી છે): જો રીડિંગમાં તફાવત 1 યુનિટથી વધુ (જેમ કે 1.2 કે 1.5) છે, તો તેનો અર્થ એ છે કે તમારું મીટર ‘ફાસ્ટ’ છે અને તમને આર્થિક નુકસાન થઈ રહ્યું છે.
-
સ્થિતિ 3 (મીટર ધીમું છે): જો તફાવત 1 યુનિટથી ઓછો છે, તો મીટર ધીમું છે (જોકે આવું બહુ ઓછું બને છે).
જો મીટર ખરાબ હોય, તો શું કરવું? (ફરિયાદ પ્રક્રિયા)
જો તમારા ટેસ્ટમાં મીટર ઝડપી જણાય, તો ગભરાવાની જરૂર નથી. તમે આ પગલાં અનુસરીને તેને ઠીક કરાવી શકો છો:
-
વીજ કચેરીએ જાઓ: તમારા વિસ્તારના વીજ પેટા-કેન્દ્ર (Sub-station) અથવા વીજ બોર્ડની ઓફિસમાં લેખિત અરજી આપો.
-
‘ચેક મીટર’ ની માંગ કરો: વિભાગને તમારું મીટર ટેસ્ટ કરવા વિનંતી કરો. આ માટે વિભાગ એક નાની ફી (Testing Fee) લે છે, જેની પહોંચ તમને આપવામાં આવે છે.
-
મીટર લેબ ટેસ્ટિંગ: વિભાગની ટીમ તમારા ઘરે આવીને મીટર ચેક કરશે અથવા તમારા મીટરની બાજુમાં બીજું ‘ચેક મીટર’ લગાવશે જેથી સરખામણી કરી શકાય. જો મીટર લેબમાં તપાસ માટે લઈ જવામાં આવે, તો તેને તમારી હાજરીમાં સીલ કરવું જોઈએ.
-
બિલમાં સુધારો (Adjustment): જો મીટર સત્તાવાર રીતે ખરાબ જણાય, તો વીજ વિભાગ માત્ર મીટર બદલશે એટલું જ નહીં, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક મહિનાના વધારાના બિલને પણ આગામી બિલોમાં ‘એડજસ્ટ’ (બાદ) કરી દેશે.
નિષ્કર્ષ: જાગૃતિ એ જ બચત છે
વીજળીના મીટરનું નિયમિત નિરીક્ષણ કરવું અને વપરાશ પ્રત્યે જાગૃત રહેવું તમારા પૈસાની બચત કરી શકે છે. જો તમને જરા પણ શંકા હોય, તો ઉપર જણાવેલી રીત મુજબ ઘરે ટેસ્ટ જરૂર કરો. આ ઉપરાંત, વીજળી બચાવવા માટે હંમેશા LED બલ્બ અને 5-સ્ટાર રેટિંગ વાળા ઉપકરણોનો ઉપયોગ કરો. યાદ રાખો, વીજ વિભાગની સત્તાવાર તપાસ વિના મીટર સાથે જાતે છેડછાડ કરવી એ કાયદેસરનો ગુનો છે.
