ખાડીમાં કૂટનીતિનો અંતિમ પ્રયાસ: અમેરિકા અને ઈરાનની નિર્ણાયક બેઠક આજે ઓમાનમાં
પશ્ચિમ એશિયામાં વધતો તણાવ અને સંભવિત સૈન્ય અથડામણની આશંકાઓ વચ્ચે, અમેરિકા અને ઈરાનના પ્રતિનિધિઓ આજે ઓમાનમાં સામસામે બેસવા જઈ રહ્યા છે. આ વાતચીત એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે બંને દેશો વચ્ચે અવિશ્વાસ ચરમસીમાએ છે અને કોઈપણ ખોટું પગલું સમગ્ર પ્રદેશમાં અસ્થિરતા ફેલાવી શકે છે. ઓમાનની રાજધાની મસ્કાટમાં યોજાઈ રહેલી આ બેઠક ઘણા મહિનાઓથી અટકેલા રાજદ્વારી સંવાદને ફરીથી શરૂ કરવાનો પ્રયાસ માનવામાં આવે છે.
કોણ કરી રહ્યું છે વાતચીત?
બેઠકમાં ઈરાન તરફથી વરિષ્ઠ રાજદ્વારી અબ્બાસ અરાગચી સામેલ છે, જ્યારે અમેરિકન પક્ષનું નેતૃત્વ રાષ્ટ્રપતિના વિશેષ પ્રતિનિધિ સ્ટીવ વિટકોફ કરી રહ્યા છે. પ્રાદેશિક સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, વ્હાઇટ હાઉસના કેટલાક નજીકના વ્યૂહાત્મક સલાહકારો પણ પડદા પાછળથી આ પ્રક્રિયા પર નજર રાખી રહ્યા છે. ઓમાન સરકાર, જેણે અગાઉ પણ અમેરિકા-ઈરાન સંવાદમાં મધ્યસ્થીની ભૂમિકા ભજવી છે, આ વખતે પણ બંને પક્ષો વચ્ચે વિશ્વાસનું વાતાવરણ તૈયાર કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
એજન્ડા પર મતભેદ
વાટાઘાટો શરૂ થાય તે પહેલા જ એજન્ડાને લઈને મતભેદો સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યા છે:
- તેહરાનનું કહેવું છે કે: ચર્ચા માત્ર પરમાણુ કાર્યક્રમ અને આર્થિક પ્રતિબંધો સુધી જ સીમિત રહેવી જોઈએ.
- વોશિંગ્ટન ઈચ્છે છે કે: આમાં ઈરાનની મિસાઈલ ક્ષમતા, પ્રાદેશિક સૈન્ય પ્રભાવ અને આંતરિક નીતિઓ પર પણ વાત થાય. વિશ્લેષકોના મતે, આ અસંમતિ જ આ વાતચીતમાં સૌથી મોટો અવરોધ બની શકે છે.
સખત નિવેદનો અને સૈન્ય દબાણ
વાર્તાલાપના થોડા કલાકો પહેલા અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિએ જાહેરમાં ઈરાનને ચેતવણી આપતા કહ્યું કે “કૂટનીતિનો રસ્તો ખુલ્લો છે, પરંતુ વિકલ્પો મર્યાદિત છે.” આ સાથે જ અમેરિકાએ ખાડી વિસ્તારમાં પોતાની સૈન્ય હાજરી વધારી દીધી છે, જેને દબાણ લાવવાની રણનીતિ તરીકે જોવામાં આવે છે. ઈરાને પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે કોઈપણ પ્રકારની “ધમકીભરી ભાષા” સ્વીકારશે નહીં.
ઈરાનની આંતરિક સ્થિતિ
આ બેઠક ઈરાન માટે આંતરિક મોરચે પણ મહત્વની છે. દેશ ગંભીર આર્થિક દબાણ, મોંઘવારી અને સતત થઈ રહેલા વિરોધ પ્રદર્શનોથી ઝઝૂમી રહ્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોએ તેની અર્થવ્યવસ્થાને નબળી પાડી દીધી છે અને સરકાર પર સમજૂતી માટે આંતરિક દબાણ વધી રહ્યું છે.
વિશ્વની નજર આ વાર્તાલાપ પર
આ વાતચીતની અસર માત્ર અમેરિકા અને ઈરાન સુધી મર્યાદિત નહીં રહે. તેલ બજારોથી લઈને વૈશ્વિક શિપિંગ રૂટ સુધી, દરેક જણ આના પરિણામ પર નજર રાખી રહ્યા છે. બજારના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો વાટાઘાટોના સકારાત્મક સમાચાર આવશે તો ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતોમાં ઘટાડો જોવા મળી શકે છે.
રાજદ્વારીઓ આને “ઓછી સંભાવના, પરંતુ મોટી અસર” ધરાવતી વાતચીત માની રહ્યા છે. જો બંને પક્ષો કોઈ કામચલાઉ સમજૂતી પર પણ સહમત થાય છે, તો તે આગળની વાટાઘાટોનો માર્ગ ખોલી શકે છે. હાલમાં, મસ્કાટમાં ચાલી રહેલી આ બેઠક તે પાતળી રેખા પર ઉભી છે, જ્યાંથી કાં તો સંવાદ આગળ વધશે — અથવા અથડામણ વધુ નજીક આવશે.
