રસાયણમુક્ત ખેતી અને સ્વસ્થ જીવન માટે ભવાડા ગામે પ્રાકૃતિક ખેતીની માર્ગદર્શન તાલીમ
વલસાડ જિલ્લાના કપરાડા તાલુકાના ભવાડા ગામમાં ‘આત્મા’ (ATMA) પ્રોજેક્ટ અંતર્ગત ખેડૂતો માટે એક વિશેષ તાલીમ કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય હેતુ ખેડૂતોને રાસાયણિક ખેતીના જોખમોથી માહિતગાર કરી ગૌ-આધારિત પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ વાળવાનો હતો.
રાસાયણિક મુક્ત ખેતી: સમયની માંગ
તાલીમ દરમિયાન કોમ્યુનિટી રિસોર્સ પર્સન રમેશભાઈ ગાયકવાડ અને કૃષિ સખી જયાબેન મહાકાળ દ્વારા ખેડૂતોને વર્તમાન સમયની જરૂરિયાત સમજાવવામાં આવી હતી:
-
સ્વાસ્થ્યની જાળવણી: રાસાયણિક ખાતરો અને ઝેરી જંતુનાશકોના વધુ પડતા વપરાશથી માનવ સ્વાસ્થ્ય પર ગંભીર અસરો થઈ રહી છે. પ્રાકૃતિક ખેતીથી શુદ્ધ અને પૌષ્ટિક આહાર મેળવી શકાય છે.
-
જમીનની ફળદ્રુપતા: રસાયણોના કારણે જમીન બિન-ઉપજાઉ બની રહી છે. પ્રાકૃતિક પદ્ધતિથી જમીનની જૈવિક શક્તિ ફરી જીવંત કરી શકાય છે.
-
વારસાનું જતન: આવનારી પેઢીને ઝેરમુક્ત અને ફળદ્રુપ જમીન વારસામાં આપવી એ દરેક ખેડૂતની જવાબદારી છે.
પ્રાકૃતિક ખેતીના મુખ્ય પાયા
ખેડૂતોને ગૌ-આધારિત ખેતીના મુખ્ય ચાર સ્તંભો વિશે પ્રાયોગિક સમજ પૂરી પાડવામાં આવી હતી:
-
જીવામૃત અને ઘનજીવામૃત: જમીનમાં પોષક તત્વો અને અળસિયા જેવા મિત્ર જીવોની સંખ્યા વધારવા માટે.
-
બીજામૃત: વાવણી પહેલા બીજને સંસ્કારિત કરી રોગમુક્ત બનાવવા માટે.
-
આચ્છાદન (Mulching): જમીનમાં ભેજ જાળવી રાખવા અને નિંદામણ રોકવા પાકના અવશેષોનો ઉપયોગ.
-
વાફસા: જમીનમાં હવા અને ભેજનું સંતુલન જાળવવાની પદ્ધતિ.
ખેડૂત સમૃદ્ધિ અને પર્યાવરણ સંતુલન
‘આત્મા’ પ્રોજેક્ટના આ માર્ગદર્શનથી ભવાડા ગામના ખેડૂતોમાં ખેતીના ખર્ચ ઘટાડી નફો વધારવા અંગે સકારાત્મક ઉત્સાહ જોવા મળ્યો હતો. કુદરતી સંસાધનોના ઉપયોગથી પર્યાવરણનું સંતુલન પણ જળવાઈ રહેશે અને ખેડૂતો આત્મનિર્ભર બનશે.
