વંદે માતરમ્ પર નવી ગાઈડલાઈન: હવે તમામ 6 અંતરા અનિવાર્ય, રાષ્ટ્રગીત પહેલાં થશે ગાયન; જાણો શું છે નવા નિયમો
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રાષ્ટ્રીય ગીત ‘વંદે માતરમ્’ ના ગાયન અને તેના સન્માનને લઈને નવી અને વ્યાપક માર્ગદર્શિકા જાહેર કરવામાં આવી છે. ગૃહ મંત્રાલય (MHA) દ્વારા જારી કરાયેલા આ નિયમો અનુસાર, હવે સત્તાવાર સરકારી કાર્યક્રમોમાં વંદે માતરમ્ ના તમામ 6 અંતરા ગાવા અનિવાર્ય કરવામાં આવ્યા છે. અત્યાર સુધી સત્તાવાર રીતે માત્ર પ્રથમ બે અંતરા જ ગાવામાં આવતા હતા.
નવા નિયમોની મુખ્ય વાતો:
- નિર્ધારિત સમય: રાષ્ટ્રીય ગીતનું હવે સંપૂર્ણ 6-અંતરા ધરાવતું સંસ્કરણ ગાવામાં કે વગાડવામાં આવશે, જેનો કુલ સમય અંદાજે 3 મિનિટ 10 સેકન્ડ રહેશે. તેની સરખામણીમાં, રાષ્ટ્રગીત ‘જન ગણ મન’ નો સમય 52 સેકન્ડ છે.
- ગાયનનો ક્રમ: જો કોઈ કાર્યક્રમમાં રાષ્ટ્રીય ગીત અને રાષ્ટ્રગીત બંનેનો સમાવેશ કરવાનો હોય, તો વંદે માતરમ્ પહેલાં ગાવામાં આવશે, ત્યારબાદ જન ગણ મન થશે.
- ઊભા રહેવું અનિવાર્ય: સત્તાવાર સરકારી કાર્યક્રમો, નાગરિક સન્માન સમારોહ (જેમ કે પદ્મ પુરસ્કાર) અને રાષ્ટ્રપતિ કે રાજ્યપાલની હાજરીવાળા આયોજનોમાં રાષ્ટ્રીય ગીત દરમિયાન ઊભા રહેવું અનિવાર્ય રહેશે. જોકે, આ નિયમ સિનેમા હોલ, દસ્તાવેજી ફિલ્મો કે ન્યૂઝ રીલ્સ પર લાગુ થશે નહીં.
- વાદ્ય યંત્રનો ઉપયોગ: નિયમો મુજબ, રાષ્ટ્રગીતની ઠીક પહેલાં મૃદંગમનો અવાજ વગાડવામાં આવશે.
- શાળાઓ માટે નિર્દેશ: દેશભરની શાળાઓને પણ નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે કે તેઓ દિવસની શરૂઆત રાષ્ટ્રગીત સાથે કરે.
ઐતિહાસિક અને રાજકીય સંદર્ભ
આ નિર્ણય વંદે માતરમ્ ની રચનાના 150 વર્ષ પૂર્ણ થવાના ઉપલક્ષ્યમાં લેવામાં આવ્યો છે. બંકિમ ચંદ્ર ચેટર્જી દ્વારા 1875માં રચાયેલું આ ગીત સ્વતંત્રતા સંગ્રામનું એક શક્તિશાળી પ્રતીક રહ્યું છે. સરકારનો તર્ક છે કે આ નિયમોથી રાષ્ટ્રીય પ્રતીકો પ્રત્યે એકરૂપતા અને સન્માન સુનિશ્ચિત થશે.
જોકે, 1937માં કોંગ્રેસ કાર્ય સમિતિએ માત્ર પ્રથમ બે કડીઓને જ રાષ્ટ્રીય ગીત તરીકે અપનાવવાનો નિર્ણય લીધો હતો, કારણ કે પછીની કડીઓમાં દેવી દુર્ગા અને લક્ષ્મીના ચિત્રણ પર કેટલાક સમુદાયોએ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.
વિવાદ અને પ્રતિક્રિયાઓ
સરકારના આ પગલા પર રાજકીય અને ધાર્મિક ક્ષેત્રે તીખી પ્રતિક્રિયા જોવા મળી છે:
- કોંગ્રેસનો વાંધો: કોંગ્રેસ નેતા હુસૈન દલવાઈએ આ પગલાને “દબાણપૂર્વકનું” ગણાવતા કહ્યું કે તે બિનસાંપ્રદાયિક મૂલ્યોની વિરુદ્ધ છે અને જાણીજોઈને લઘુમતીઓને નિશાન બનાવવાનો પ્રયાસ છે.
- મુસ્લિમ નેતાઓનો વિરોધ: અગ્રણી મુસ્લિમ વિદ્વાનો અને નેતાઓએ આનો વિરોધ કર્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે ઇસ્લામમાં માત્ર ઈશ્વરની બંદગી કરવાની મંજૂરી છે અને રાષ્ટ્રને દેવીનું રૂપ માનીને તેની પૂજા કરવી (શિર્ક) તેમનાધાર્મિક વિશ્વાસની વિરુદ્ધ છે.
- કાનૂની સ્થિતિ: વર્તમાનમાં, રાષ્ટ્રીય ગીત ‘વંદે માતરમ્’ ને ‘રાષ્ટ્રીય સન્માનના અપમાન નિવારણ અધિનિયમ, 1971’ હેઠળ વૈધાનિક દંડનું રક્ષણ પ્રાપ્ત નથી. સર્વોચ્ચ અદાલતે પણ ભૂતકાળમાં કહ્યું છે કે દેશભક્તિ જબરદસ્તીથી લાગુ કરી શકાતી નથી.
આ નવા નિયમો સત્તાવાર સરકારી સમારોહ, ધ્વજવંદન અને રાજ્ય સ્તરના કાર્યક્રમોમાં તાત્કાલિક અસરથી લાગુ થશે.
