બજેટ સત્ર 2026: પ્રથમ તબક્કામાં લોકસભાની રેકોર્ડ 112% ઉત્પાદકતા, 10 માર્ચ સુધી કાર્યવાહી સ્થગિત
સંસદના બજેટ સત્ર ૨૦૨૬નો પ્રથમ તબક્કો શુક્રવારે સફળતાપૂર્વક સંપન્ન થયો. લોકસભા અધ્યક્ષ ઓમ બિરલાએ જાહેરાત કરી હતી કે આ તબક્કા દરમિયાન ગૃહની ઉત્પાદકતા ૧૧૨ ટકા રહી હતી. આ પ્રભાવશાળી કાર્યક્ષમતા સાથે, સંસદના બંને ગૃહોની કાર્યવાહી હવે ૧૦ માર્ચ, ૨૦૨૬ સુધી સ્થગિત કરવામાં આવી છે.
ચર્ચાઓમાં સભ્યોની સક્રિય ભાગીદારી
લોકસભા અધ્યક્ષે ગૃહને જાણ કરી હતી કે રાષ્ટ્રપતિના અભિભાષણ પરના આભાર પ્રસ્તાવની ચર્ચા દરમિયાન ૧૭૭ સભ્યોએ ૧૭ કલાકથી વધુ સમય સુધી પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા હતા. તેવી જ રીતે, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ના સામાન્ય બજેટ પરની ચર્ચામાં પણ ૧૭૦ સભ્યોએ ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લીધો હતો. સત્રના આ પ્રથમ ભાગમાં વક્ફ (સુધારા) વિધેયક, ૨૦૨૪ પરની સંયુક્ત સમિતિનો અહેવાલ પણ ગૃહના ટેબલ પર મૂકવામાં આવ્યો હતો.
મહત્વપૂર્ણ કાયદાકીય કાર્યો સંપન્ન
ગૃહ સ્થગિત થાય તે પહેલાં, સંસદે ઔદ્યોગિક સંબંધો સંહિતા (સુધારો) વિધેયક, ૨૦૨૬ (Industrial Relations Code Amendment Bill) ને મંજૂરી આપી દીધી હતી. આ બિલ શ્રમ કાયદાઓના રદ કરવા સંબંધિત અસ્પષ્ટતાઓને દૂર કરવાના હેતુથી લાવવામાં આવ્યું હતું.
આ પહેલાં, ૧ ફેબ્રુઆરીએ નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે ₹૫૩.૫ લાખ કરોડનું બજેટ રજૂ કર્યું હતું, જેમાં પાયાની જરૂરિયાતોના નિર્માણ અને લાંબા ગાળાના રોકાણ પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. બજેટમાં રાજકોષીય ખાધ જીડીપીના ૪.૩ ટકાની નજીક રહેવાનો અંદાજ છે.
વિરામ દરમિયાન સંસદીય સમિતિઓની ભૂમિકા
હવે સંસદ લગભગ ત્રણ અઠવાડિયાના વિરામ (recess) પર રહેશે. બજેટ પ્રક્રિયા માટે આ સમય અત્યંત મહત્વનો છે:
- આ દરમિયાન વિભાગીય સ્થાયી સમિતિઓ (Standing Committees) વિવિધ મંત્રાલયોની અનુદાનની માંગણીઓ (Demands for Grants) ની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરશે.
- સમિતિઓ વિશ્લેષણ કરશે કે ફાળવેલ નાણાંનો ઉપયોગ કેવી રીતે અને ક્યાં કરવામાં આવશે અને શું તેમાં કોઈ સુધારાની જરૂર છે.
આગામી તબક્કાના પડકારો
સંસદનો બીજો તબક્કો ૧૦ માર્ચથી શરૂ થશે. આ તબક્કામાં:
- સ્થાયી સમિતિઓના અહેવાલો પર ચર્ચા કરવામાં આવશે અને અનુદાનની માંગણીઓ પર મતદાન થશે.
- ત્યારબાદ વિનિયોગ વિધેયક (Appropriation Bill) રજૂ કરવામાં આવશે, જે સરકારને ભારતની સંચિત નિધિમાંથી નાણાં ઉપાડવાનો કાયદેસરનો અધિકાર આપે છે.
- બંધારણના અનુચ્છેદ ૧૧૪ હેઠળ, વિનિયોગ વિધેયક પસાર થવું અનિવાર્ય છે, કારણ કે તેના વિના સરકાર ૧ એપ્રિલથી શરૂ થતા નવા નાણાકીય વર્ષમાં કોઈ ખર્ચ કરી શકતી નથી.
- સત્રના બીજા ભાગમાં નાણા વિધેયક (Finance Bill) ને પણ અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવશે.
જોકે પ્રથમ તબક્કામાં ઉત્પાદકતા ઊંચી રહી હતી, પરંતુ વિરોધ પક્ષોએ ભારત-અમેરિકા વેપાર માળખા અને ખેડૂતોને લગતા મુદ્દાઓ પર વિરોધ પ્રદર્શન પણ કર્યા હતા. હવે સૌની નજર ૧૦ માર્ચથી શરૂ થતા બીજા તબક્કા પર છે.
