ઝેરમુક્ત ખેતી તરફ ખેડૂતોને પ્રોત્સાહન, વ્યારા કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રમાં પ્રાકૃતિક ખેતીનો પ્રાયોગિક શિબિર
તાપી જિલ્લાના વ્યારા સ્થિત કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્ર (KVK) ખાતે ડોલવણ તાલુકાના ધંતુરી ક્લસ્ટરના ખેડૂતો માટે એક વિશેષ તાલીમ શિબિરનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય હેતુ ખેડૂતોને રાસાયણિક ખેતી છોડીને ઓછા ખર્ચવાળી પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ વાળવાનો અને તેમને ડિજિટલ ટેકનોલોજીથી સજ્જ કરવાનો હતો.
પ્રાકૃતિક ખેતીના પાંચ આયામો અને નિમાસ્ત્ર
KVK ના વૈજ્ઞાનિકોએ ખેતીમાં ખર્ચ ઘટાડવા અને જમીનની ફળદ્રુપતા વધારવા માટે વિવિધ પદ્ધતિઓ સમજાવી હતી:
-
મુખ્ય આયામો: પ્રાકૃતિક ખેતીના પાયાના પાંચ આયામો વિશે વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી, જે જમીન અને પાક બંને માટે સુરક્ષિત છે.
-
પ્રાયોગિક નિદર્શન: ખેડૂતોને રોગ-જીવાત નિયંત્રણ માટે ‘નિમાસ્ત્ર’ બનાવવાની પ્રેક્ટિકલ તાલીમ આપવામાં આવી હતી. લીમડાના પાન અને અન્ય જૈવિક દ્રવ્યોમાંથી બનતું આ અસ્ત્ર રાસાયણિક કીટનાશકોનો શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે.
-
જમીન સુધારણા: રાસાયણિક ખાતરોનો ત્યાગ કરી જમીનનું સ્વાસ્થ્ય કેવી રીતે સુધારી શકાય તે અંગે વૈજ્ઞાનિક માર્ગદર્શન અપાયું હતું.
ડિજિટલ ખેતી: ‘ભારત વિસ્તાર એપ’
વૈજ્ઞાનિકોએ આજના યુગમાં ટેકનોલોજીના મહત્વ પર ભાર મૂકતા ‘ભારત વિસ્તાર એપ’ (Bharat Vistar App) વિશે માહિતી આપી:
૧. સચોટ માહિતી: ખેડૂતો આ એપ દ્વારા હવામાનની આગાહી, પાકના રોગ અને બજાર ભાવ વિશે સચોટ માહિતી મેળવી શકે છે.
૨. નિષ્ણાતોની સલાહ: ખેતીમાં આવતી સમસ્યાઓ માટે સીધી જ વૈજ્ઞાનિક સલાહ મેળવવાની પદ્ધતિ સમજાવવામાં આવી હતી.
મોડેલ ફાર્મની મુલાકાત અને માર્કેટિંગ ટિપ્સ
તાલીમમાં અનુભવી ખેડૂત સુભાષભાઈ ચૌધરીએ ઝેરમુક્ત ખેતીના ફાયદા અને સીધા વેચાણ (Direct Marketing) વિશે પોતાના અનુભવો શેર કર્યા હતા. ત્યારબાદ ખેડૂતોને પંચસ્તરીય મોડેલ ફાર્મની મુલાકાત કરાવી, વિવિધ ઊંચાઈ ધરાવતા પાકોનું એકસાથે વાવેતર (Multilayer Farming) કેવી રીતે કરવું તેનું જીવંત નિદર્શન બતાવવામાં આવ્યું હતું.
કાર્યક્રમના અંતે પ્રશ્નોત્તરી સત્રમાં વૈજ્ઞાનિકોએ ખેડૂતોની મૂંઝવણો દૂર કરી હતી. આ તાલીમથી ડોલવણના ખેડૂતો આધુનિક અને સુરક્ષિત ખેતી પદ્ધતિઓ અપનાવવા વધુ સજ્જ બન્યા છે.
