‘જય શ્રી રામ’ થી ‘જય મા કાલી’: શું પશ્ચિમ બંગાળમાં ભાજપ બદલી રહ્યું છે પોતાની રણનીતિ?
ભારતીય રાજનીતિમાં સાંસ્કૃતિક પ્રતીકો હંમેશા શક્તિશાળી રહ્યા છે. પશ્ચિમ બંગાળના આગામી ચૂંટણી અભિયાનમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા ‘જય મા કાલી’ અને ‘જય મા દુર્ગા’ના નારાનો ઉપયોગ માત્ર સૂત્રોમાં ફેરફાર નથી, પરંતુ ભાજપની એક ઊંડી રાજકીય વ્યૂહરચનાનો ભાગ છે. અત્યાર સુધી ઉત્તર અને પશ્ચિમ ભારતમાં ‘જય શ્રી રામ’નો નારો ભાજપની ઓળખ રહ્યો છે, પરંતુ બંગાળની ધરતી પર વિપક્ષો તેને ઘણીવાર ‘બહારની ઓળખ’ તરીકે રજૂ કરતા રહ્યા છે. આ ‘બહારી’ હોવાના ટેગને હટાવવા માટે ભાજપ હવે બંગાળની સાંસ્કૃતિક નસ અને ધાર્મિક ભાવનાઓ સાથે જોડાવા માંગે છે.
બંગાળના સાંસ્કૃતિક હૃદયને સ્પર્શવાનો પ્રયાસ
મા કાલી અને મા દુર્ગા બંગાળી અસ્મિતાના અતૂટ ભાગ છે. અહીં દુર્ગા પૂજા કે કાલી પૂજા માત્ર ધાર્મિક વિધિ નથી, પણ એક સામાજિક અને ભાવનાત્મક ઉત્સવ છે. વડાપ્રધાન મોદીએ બંગાળના મતદારોને લખેલા પત્રો અને ભાષણોમાં આ સ્થાનિક નારાઓનો ઉપયોગ કરીને એવો સંદેશ આપ્યો છે કે ભાજપ બંગાળની માટી અને પરંપરાનું સન્માન કરે છે. આ એક સોચી-સમજી સાંસ્કૃતિક ‘રીબ્રાન્ડિંગ’ છે, જે બંગાળી મતદારોમાં પક્ષ પ્રત્યેની સ્વીકાર્યતા વધારવા માટે કરવામાં આવી રહી છે.
મહિલા મતદારો અને ‘શક્તિ’ નો સંકલ્પ
ભાજપના મહિલા મોરચા દ્વારા જે રીતે મહિલાઓને પોતાની અંદરની ‘દુર્ગા શક્તિ’ જગાડવાની અપીલ કરવામાં આવી રહી છે, તે અત્યંત સૂચક છે. ઓગસ્ટ 2024માં આર.જી. કર મેડિકલ કોલેજની ઘટના અને ઓક્ટોબર 2025માં દુર્ગાપુરની દુર્ઘટના જેવી ઘટનાઓનો ઉલ્લેખ કરીને ભાજપ આ ધાર્મિક પ્રતીકોને મહિલા સુરક્ષા અને સામાજિક ન્યાય સાથે જોડી રહ્યું છે. બિહારથી મહારાષ્ટ્ર સુધી આપણે જોયું છે કે મહિલા મતદારો નિર્ણાયક સાબિત થાય છે, અને બંગાળમાં પણ મા કાલી-મા દુર્ગાના માધ્યમથી મહિલાઓને સીધી રીતે સંબોધવા એ ભાજપનો મોટો માસ્ટરસ્ટ્રોક હોઈ શકે છે.
રાષ્ટ્રવાદ અને બંગાળનો સંબંધ
ઈતિહાસકારો અને વિચારકો માને છે કે ભારતને ‘મા’ તરીકે જોવાની વિભાવના 19મી અને 20મી સદીમાં બંગાળથી જ મજબૂત થઈ હતી. ‘વંદે માતરમ્’ અને ‘ભારત માતાની જય’ જેવા નારાઓ આઝાદીના આંદોલન દરમિયાન રાષ્ટ્રવાદના પ્રતીકો બન્યા હતા. ભાજપ આ ઐતિહાસિક કડીને પકડીને રાષ્ટ્રીય ભાવના અને સ્થાનિક સંસ્કૃતિને એકસાથે લાવવા માંગે છે. પૂર્વ રાજ્યસભા સાંસદ સ્વપન દાસગુપ્તાના મતે, આ એ જ રાષ્ટ્રવાદની ધારા છે જે હવે ભાજપના શાસન હેઠળ વ્યાપક બની રહી છે.
પડકારો અને ભવિષ્યની દિશા
ભાજપનું ‘જય શ્રી રામ’ થી ‘જય મા કાલી’ તરફનું આ સ્થળાંતર માત્ર વિચારધારાનો ખેલ નથી, પરંતુ સ્થાનિક સંવેદનાઓની ઊંડી સમજનો મામલો છે. જોકે, અસલી પડકાર માત્ર નારા બદલવાનો નથી, પણ આ શક્તિશાળી પ્રતીકોને જમીની સ્તરે નક્કર પગલાંઓમાં પરિવર્તિત કરવાનો છે. શું આ સાંસ્કૃતિક જોડાણ ખરેખર બંગાળની મહિલાઓને સુરક્ષા, સન્માન અને સશક્તિકરણનો અહેસાસ કરાવશે?
અંતમાં, આ પ્રયોગ બંગાળની રાજનીતિમાં નવી દિશા આપી શકે છે. જો આ વ્યૂહરચના સફળ રહેશે, તો તે માત્ર રાજકીય જીત નહીં, પણ ભાજપ માટે બંગાળી ઓળખ સાથેનો એક ઊંડો સાંસ્કૃતિક અને સામાજિક વિજય સાબિત થશે.
