લોન લેતા પહેલા સાવધાન! બદલાતા સમયમાં કેવી રીતે કરશો સ્માર્ટ EMI મેનેજમેન્ટ?
આજના સમયમાં લોન લેવી એ માત્ર એક ક્લિકનું કામ બની ગયું છે. મોબાઈલ પર આવતા ‘પ્રી-એપ્રૂવ્ડ લોન’ના મેસેજ અને ‘બાય નાઉ પે લેટર’ (BNPL) જેવી સુવિધાઓએ સામાન્ય માણસ માટે ઉધાર લેવાનું ખૂબ સરળ બનાવી દીધું છે. પરંતુ જેટલી સરળતાથી લોન મળે છે, તેટલી જ મુશ્કેલી તેને ચૂકવવામાં આવે છે. લોન મેનેજમેન્ટ માટે વર્ષોથી 2-6-10 નો નિયમ પ્રચલિત રહ્યો છે, પરંતુ આજના મોંઘવારીના યુગમાં આ નિયમ હવે કેટલો પ્રાસંગિક છે? ચાલો વિગતવાર સમજીએ.
2-6-10 નો નિયમ અને તેની મર્યાદાઓ
પરંપરાગત રીતે, નાણાકીય નિષ્ણાતો 2-6-10 ના નિયમને ઉધારીનો સુવર્ણ નિયમ માનતા હતા. આ નિયમ મુજબ:
-
વસ્તુની કિંમત તમારી માસિક આવકના અડધા (2 ગણી ઓછી) થી વધુ ન હોવી જોઈએ.
-
લોનનો સમયગાળો 6 મહિનાથી વધુ ન હોવો જોઈએ.
-
EMI તમારી કુલ આવકના 10 ટકાથી વધુ ન હોવી જોઈએ.
આ નિયમ મુખ્યત્વે નાની વસ્તુઓ જેવી કે મોબાઈલ, ગેજેટ્સ અથવા નાના ઘરગથ્થુ ઉપકરણો માટે બનાવવામાં આવ્યો હતો. તેનો મુખ્ય હેતુ એ હતો કે વ્યક્તિ દેવાની જાળમાં ન ફસાય અને ટૂંકા ગાળામાં દેવું પૂરું કરી શકે. પરંતુ આજના બદલાતા આર્થિક વાતાવરણમાં આ નિયમ નબળો સાબિત થઈ રહ્યો છે. મોંઘવારી એટલી ઝડપથી વધી રહી છે કે મધ્યમ વર્ગ માટે 6 મહિનામાં લોન પૂરી કરવી લગભગ અશક્ય બની જાય છે. વળી, આજકાલ લોકો માત્ર લક્ઝરી માટે જ નહીં પણ ઘર, શિક્ષણ અને સ્વાસ્થ્ય જેવી પાયાની જરૂરિયાતો માટે પણ મોટી લોન લે છે, જ્યાં 10 ટકા EMI ની મર્યાદા જાળવવી ખૂબ પડકારજનક છે.
ભારતમાં વધતું ઘરેલું દેવું: એક ચિંતાજનક આંકડો
ભારતીય રિઝર્વ બેન્ક (RBI) ના તાજેતરના રિપોર્ટ મુજબ, ભારતમાં ઘરેલું દેવું જીડીપીના અંદાજે 41.3 ટકા સુધી પહોંચી ગયું છે. આ આંકડો સૂચવે છે કે ભારતીયો હવે બચત કરતા લોન લેવા તરફ વધુ વળ્યા છે. અગાઉના સમયમાં લોકો પાસે મર્યાદિત ક્રેડિટ કાર્ડ્સ અને લોનના વિકલ્પો હતા, પરંતુ હવે પર્સનલ લોન, ક્રેડિટ કાર્ડ લોન અને કન્ઝ્યુમર ડ્યુરેબલ લોનનું ચલણ વધ્યું છે. જ્યારે ઘરેલું દેવું આટલા ઊંચા સ્તરે પહોંચે છે, ત્યારે 2-6-10 જેવા જૂના નિયમો અપ્રસ્તુત બની જાય છે કારણ કે લોકોની નાણાકીય જવાબદારીઓ હવે બહુસ્તરીય બની ગઈ છે.
સલેરી નહીં, પણ ‘સરપ્લસ કેશ’ છે અસલી ગેમ ચેન્જર
મોટાભાગના લોકો લોન લેતી વખતે પોતાની કુલ સેલેરી જુએ છે, જે એક મોટી ભૂલ છે. નાણાકીય આયોજનમાં તમારી ‘ગ્રોસ સેલેરી’ કરતા ‘ડિસ્પોઝેબલ ઇનકમ’ (બધી જરૂરિયાતો પૂરી કર્યા પછી બચેલી રકમ) વધુ મહત્વની છે.
ધારો કે બે વ્યક્તિની સેલેરી 50,000 રૂપિયા છે. વ્યક્તિ ‘A’ બેચલર છે અને તેના ખર્ચ ઓછા છે, જ્યારે વ્યક્તિ ‘B’ પર આખા પરિવારની જવાબદારી છે. જો બંને 10% ના નિયમ મુજબ 5,000 રૂપિયાની EMI ભરે, તો વ્યક્તિ ‘B’ ને મહિનાના અંતે પૈસાની તંગી પડી શકે છે. તેથી, EMI નક્કી કરતી વખતે તમારે નીચેના મુદ્દાઓ ધ્યાનમાં રાખવા જોઈએ:
-
ફિક્સ ખર્ચ: ભાડું, રેશન, બાળકોની ફી અને વીમો.
-
ઇમરજન્સી ફંડ: લોન લેતા પહેલા તમારી પાસે ઓછામાં ઓછા 6 મહિનાના ખર્ચ જેટલું ફંડ હોવું જોઈએ.
-
ભવિષ્યની બચત: લોન ચૂકવવાની લ્હાયમાં રિટાયરમેન્ટ કે બાળકોના ભવિષ્ય માટેની બચત બંધ ન થવી જોઈએ.
તમારે લોન ત્યારે જ લેવી જોઈએ જ્યારે તમારી પાસે તમામ અનિવાર્ય ખર્ચાઓ અને બચત કર્યા પછી પણ EMI ભરવા માટે પૂરતા નાણાં બચતા હોય.
EMI ની આદર્શ મર્યાદા શું હોવી જોઈએ?
આજના સમયમાં નિષ્ણાતો 2-6-10 ના નિયમને બદલે 40-50% ના નિયમ પર વધુ ભાર મૂકે છે. તમારી કુલ માસિક આવકના 40% થી વધુ રકમ તમામ પ્રકારની EMI (હોમ લોન, કાર લોન, પર્સનલ લોન) માં ન જવી જોઈએ. જો તમારી આવક વધારે છે, તો તમે આ મર્યાદામાં થોડો ફેરફાર કરી શકો છો, પરંતુ ક્રેડિટ સ્કોર સુધારવા અને આર્થિક સ્વતંત્રતા જાળવવા માટે લોનનું પ્રમાણ ઓછું રાખવું હિતાવહ છે.
લોન લેતી વખતે હંમેશા ‘નીડ’ (જરૂરિયાત) અને ‘વોન્ટ’ (ઈચ્છા) વચ્ચેનો તફાવત સમજો. જો કોઈ વસ્તુ વગર થોડા મહિના ચલાવી શકાય તેમ હોય, તો તેના માટે લોન લેવાને બદલે પૈસા બચાવીને ખરીદવું એ લાંબા ગાળે વધુ ફાયદાકારક છે. યાદ રાખો, લોન એ તમારી આવકનો ઉપયોગ કરવાની આજની સુવિધા છે, પરંતુ તે તમારા ભવિષ્યની આવકને ઘટાડે છે.
