જો મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં પૈસા રોક્યા હોય તો સાવધાન! અકસ્માત બાદ વારસદારને પૈસા મેળવવામાં સરનામું કે સહી નડશે? જાણી લો ચુકાદો!
“મ્યુચ્યુઅલ ફંડ સહી હૈ!” – આ સૂત્ર આજે ભારતના ઘરે-ઘરમાં જાણીતું બની ગયું છે. આ સ્લોગનથી પ્રેરિત થઈને આજે દેશના કરોડો મધ્યમવર્ગીય પરિવારો પોતાની મહેનતની કમાણી મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકી રહ્યા છે. રોકાણ વધવાની સાથે જ રોકાણકારોના મનમાં એક મોટો ડર હંમેશા સતાવતો હોય છે – “જો મને કંઈક થઈ જશે, તો મારા પરિવારને આ પૈસા સરળતાથી પાછા મળશે ખરા?”
ઘણી વખત એવું જોવા મળ્યું છે કે રોકાણકારના આકસ્મિક મૃત્યુ પછી તેના પરિવાર કે નોમિની (વારસદાર) ને ફંડ ક્લેમ કરવા માટે સરકારી કચેરીઓ અને એસેટ મેનેજમેન્ટ કંપનીઓ (AMCs) ના અસંખ્ય ધક્કા ખાવા પડે છે. દસ્તાવેજોની નાની-નાની ભૂલોને કારણે લાખો રૂપિયા અટવાઈ જાય છે. પરિવારોની આ જ મુશ્કેલીને સમજીને, હવે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ઉદ્યોગની સર્વોચ્ચ સંસ્થા AMFI (એસોસિએશન ઓફ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ ઇન ઇન્ડિયા) એ એક મોટો અને આવકારદાયક નિર્ણય લીધો છે.
એમફી (AMFI) એ રોકાણકારના મૃત્યુ પછી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ્સ અથવા તેની રકમ વારસદારના નામે ટ્રાન્સફર (Transmission Process) કરવાની પ્રક્રિયાને ખૂબ જ સરળ અને લવચીક બનાવી દીધી છે.
શા માટે નિયમો બદલવાની જરૂર પડી?
AMFI ના જણાવ્યા અનુસાર, તાજેતરના ભૂતકાળમાં એવા ઘણા કિસ્સાઓ સામે આવ્યા હતા જેમાં રોકાણકારના અવસાન બાદ તેના પરિવારને માત્ર એટલા માટે ક્લેમ મળતો નહોતો કારણ કે દસ્તાવેજોમાં નાની-મોટી વિસંગતતાઓ (મામૂલી ભૂલો) હતી. ક્યાંક નામનો સ્પેલિંગ અલગ હતો, તો ક્યાંક જૂનું સરનામું નોંધાયેલું હતું.
દુઃખના સમયમાં પરિવારોને આવી વહીવટી પ્રક્રિયાના કારણે માનસિક અને આર્થિક હેરાનગતિ ન ભોગવવી પડે, અને કાયદેસરના નોમિની (Nominee) ને તેમના હકના પૈસા કોઈ પણ અવરોધ વિના ઝડપથી મળી જાય, તે હેતુથી આ નિયમોમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો છે.
કયા મહત્વના ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે?
નવા સંશોધિત નિયમો હેઠળ મુખ્યત્વે બે મોટી સમસ્યાઓનો કાયમી ઉકેલ લાવી દેવામાં આવ્યો છે, જે રોકાણકારો માટે સૌથી મોટી રાહત સમાન છે:
1. સરનામા (Address) માં તફાવત હોવા પર મોટી રાહત
ઘણી વખત એવું બને છે કે રોકાણકારે વર્ષો પહેલાં જ્યારે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ લીધું હોય ત્યારે તેનું સરનામું અલગ હોય અને પાછળથી તે બીજા મકાનમાં રહેવા ચાલ્યો ગયો હોય. જો મૃતક રોકાણકારના ઓફિશિયલ રેકોર્ડમાં નોંધાયેલા સરનામા અને પરિવાર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા આજના દસ્તાવેજોના સરનામામાં કોઈ તફાવત જોવા મળશે, તો પણ હવે ક્લેમ અટકશે નહીં.
નવા નિયમ મુજબ, એસેટ મેનેજમેન્ટ કંપનીઓ (AMCs) હવે વારસદાર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા લેટેસ્ટ (નવા) સરનામાને માન્ય રાખી શકશે. જોકે, આ માટે પરિવારે નવું સરનામું સાચું હોવાના જરૂરી પુરાવા અને યોગ્ય દસ્તાવેજો સબમિટ કરવા પડશે.
2. નામ અને સિગ્નેચરમાં નાની ભૂલો પર ઉદાર નિયમો
બેંકિંગ અને ફાઇનાન્સમાં સૌથી વધુ ક્લેમ જો કોઈ કારણસર રિજેક્ટ થતા હોય, તો તે છે નામનો સ્પેલિંગ ન મળવો અથવા સહી (Signature) મેચ ન થવી. રોકાણકારની ઉંમર વધવાની સાથે ઘણીવાર તેમની સહી બદલાઈ જતી હોય છે, અથવા પાનકાર્ડ અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડના ફોલિયોમાં નામ પાછળ ‘ભાઈ’, ‘લાલ’ કે સ્પેલિંગમાં સામાન્ય ફેરફાર રહી જતો હોય છે. ભૂતકાળમાં આવી નાની ભૂલો મોટો માથાનો દુખાવો બની જતી હતી.
હવે નવા નિયમો હેઠળ, જો નામ અથવા હસ્તાક્ષરમાં કોઈ મામૂલી તફાવત હશે, તો ફંડ કંપનીઓ (AMCs) સેબી (SEBI) ના માસ્ટર સર્ક્યુલરમાં રજિસ્ટ્રાર એન્ડ ટ્રાન્સફર એજન્ટ્સ (RTAs) માટે આપેલા સરળ નિયમોનો ઉપયોગ કરીને પ્રક્રિયા આગળ ધપાવી શકશે. સામાન્ય વિસંગતતાઓને કારણે હવે ક્લેમ ફાઈલને કચરાપેટીમાં ફેંકી દેવામાં નહીં આવે, પણ તેને સુધારીને ક્લેમ પાસ કરવામાં આવશે.
ફંડ કંપનીઓ અને વારસદારો માટે નવો રોડમેપ
નવા નિયમો કાગળ પર જ ન રહી જાય પરંતુ તેનો વાસ્તવિક અમલ થાય તે માટે પણ સરકારે અને AMFI એ તૈયારી કરી લીધી છે. તેના મુખ્ય પાસાઓ નીચે મુજબ છે:
-
તાત્કાલિક અસરથી અમલીકરણ: AMFI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ સુધારેલી માર્ગદર્શિકા દેશની તમામ સભ્ય એસેટ મેનેજમેન્ટ કંપનીઓને મોકલી દેવામાં આવી છે અને આ નવા નિયમો તાત્કાલિક અસરથી લાગુ થઈ ગયા છે. એટલે કે, અત્યારે પ્રક્રિયામાં રહેલા તમામ ક્લેમને આનો લાભ મળશે.
-
કર્મચારીઓ માટે ખાસ ટ્રેનિંગ પ્રોગ્રામ: તમામ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ કંપનીઓ એક સમાન રીતે અને કોઈ પણ ભેદભાવ વિના આ નિયમોનું પાલન કરે તે માટે AMCs ના માધ્યમથી વિશેષ તાલીમ કાર્યક્રમો (Training Programs) ચલાવવામાં આવશે. આનાથી ફંડ હાઉસના કર્મચારીઓ ગ્રાહકો પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ બનશે અને દસ્તાવેજોની ચકાસણી સરળતાથી કરી શકશે.
ક્લેમ પ્રક્રિયા: જૂની વ્યવસ્થા vs નવી વ્યવસ્થા
નવા ફેરફારોથી સામાન્ય રોકાણકારના પરિવારને કેટલો ફાયદો થશે, તે આપણે આ કોષ્ટક દ્વારા સરળતાથી સમજી શકીએ છીએ:
| પરિસ્થિતિ / સમસ્યા | જૂની વ્યવસ્થામાં શું થતું? | નવી વ્યવસ્થામાં શું બદલાયું? |
| સરનામું બદલાઈ ગયું હોય | ક્લેમ અટકી જતો અને જૂના સરનામાનું પ્રૂફ અથવા કોર્ટ એફિડેવિટ માંગવામાં આવતું. | યોગ્ય પુરાવા સાથે નવું અને વર્તમાન સરનામું સરળતાથી સ્વીકારવામાં આવશે. |
| નામ અથવા સહીમાં નાની ભૂલ | લાંબી વેરિફિકેશન પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડતું, ક્યારેક ક્લેમ રિજેક્ટ પણ થઈ જતો. | SEBI ના માસ્ટર સર્ક્યુલરના આધારે લીગલ પ્રોસેસ કરીને સરળતાથી મંજૂરી અપાશે. |
| કર્મચારીઓનો અભિગમ | નિયમો અસ્પષ્ટ હોવાથી દરેક ફંડ હાઉસ પોતાના હિસાબે અલગ-અલગ કાગળો માંગતા. | ટ્રેનિંગ પ્રોગ્રામને કારણે તમામ કંપનીઓમાં એકસરખી અને સરળ પ્રક્રિયા જોવા મળશે. |
રોકાણકારો માટે નિષ્ણાતોની સલાહ: આજે જ કરો આ 2 કામ
જો કે નિયમો હવે ખૂબ જ સરળ બની ગયા છે, તેમ છતાં તમારા પરિવારની આર્થિક સુરક્ષા માટે રોકાણકારોએ પોતે પણ જાગૃત રહેવું જરૂરી છે. નિષ્ણાતો દરેક મ્યુચ્યુઅલ ફંડ રોકાણકારને આ બે કામ કરવાની ખાસ સલાહ આપે છે:
1. નોમિનેશન (Nomination) અપડેટ રાખો: તમારા તમામ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ફોલિયોમાં નોમિનીનું નામ ચોક્કસપણે નોંધાયેલું હોવું જોઈએ. જો તમે લગ્ન પહેલાં ફંડ લીધું હોય અને વારસદાર તરીકે માતા-પિતાનું નામ હોય, તો જરૂરિયાત મુજબ તેને અપડેટ કરો.
2. KYC (Know Your Customer) વિગતો ચેક કરો: તમારા પાનકાર્ડ, આધારકાર્ડ અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ એકાઉન્ટમાં તમારું નામ, સ્પેલિંગ અને જન્મતારીખ એક સમાન છે કે નહીં તે ચકાસી લો. જો કોઈ ભૂલ હોય, તો ઓનલાઈન ઈ-કેવાયસી (e-KYC) દ્વારા તેને અત્યારે જ સુધારી લો.
