સાવધાન! મેટા સ્માર્ટ ગ્લાસ પહેરીને અંગત પળો માણવી પડશે મોંઘી; કેન્યામાં બેઠેલા લોકો જોઈ રહ્યા છે તમારા વિડિયો
શું તમે Meta AI સ્માર્ટ ગ્લાસ (ચશ્મા) પહેરીને તમારી અંગત પળો માણી રહ્યા છો? જો હા, તો સાવધાન થઈ જજો. હજારો કિલોમીટર દૂર કેન્યાની રાજધાની નૈરોબીમાં બેઠેલા ટેક વર્કર્સ કદાચ તમને શૌચાલયમાં જતા, કપડાં ઉતારતા અથવા તમારા પાર્ટનર સાથે શારીરિક સંબંધ બાંધતા જોઈ રહ્યા છે. એક ચોંકાવનારા અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે મેટા રાય-બાન (Meta Ray-Bans) સ્માર્ટ ગ્લાસ દ્વારા કેપ્ચર કરાયેલા વિડિયો ક્લિપ્સ અને ઓડિયો ડેટાને આફ્રિકન દેશોમાં બેઠેલા કર્મચારીઓ દ્વારા રિવ્યુ અને લેબલ કરવામાં આવી રહ્યા છે. આ ડેટાનો ઉપયોગ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) મોડલ્સને વધુ સચોટ બનાવવા માટે કરવામાં આવે છે, પરંતુ તેમાં તમારી પ્રાઈવસીની ધજ્જિયાં ઉડી રહી છે.
કેન્યાના ટેક વર્કર્સનો ચોંકાવનારો ઘટસ્ફોટ: “અમે બધું જ જોઈએ છીએ”
સ્વીડિશ અખબારો ‘ગોટેબોર્ગ્સ-પોસ્ટેન’ અને ‘સ્વેન્સ્કા ડેગબ્લાડેટ’ના અહેવાલ મુજબ, કેન્યામાં ‘Sama’ નામની ટેકનોલોજી કોન્ટ્રાક્ટર કંપનીમાં કામ કરતા ડેટા એનોટેટર્સ (Data Annotators) એ ગંભીર આક્ષેપો કર્યા છે. આ કર્મચારીઓનું કામ મેટા ગ્લાસ દ્વારા મોકલવામાં આવેલા વિડિયો જોવાનું અને તેમાં શું થઈ રહ્યું છે તેનું વર્ણન (Labeling) કરવાનું છે. એક કર્મચારીએ જણાવ્યું કે, “અમે લિવિંગ રૂમથી લઈને નગ્ન શરીર સુધીનું બધું જ જોઈએ છીએ. સ્માર્ટ ગ્લાસ પહેરીને શારીરિક સંબંધ બાંધતા લોકોના દ્રશ્યો પણ અમારી સામે આવે છે.”
આ કર્મચારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, યુઝર્સને કદાચ ખબર પણ નથી હોતી કે તેમનો વિડિયો રેકોર્ડ થઈ રહ્યો છે અને કોઈ અજાણી વ્યક્તિ તેને જોઈ રહી છે. ઘણા વિડિયોમાં લોકો કપડાં બદલતા અથવા બાથરૂમનો ઉપયોગ કરતા જોવા મળે છે. જો યુઝર્સને આ વાતની જાણ હોત, તો તેઓ કદાચ ક્યારેય રેકોર્ડિંગ ચાલુ ન રાખત. આ સ્થિતિ ડિજિટલ યુગમાં પ્રાઈવસીના અંત સમાન છે.
નાણાકીય જોખમ અને ડેટા લીકનો ભય
માત્ર નગ્નતા જ નહીં, પરંતુ આ સ્માર્ટ ગ્લાસ દ્વારા લોકોની આર્થિક સુરક્ષા પણ જોખમમાં છે. રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે કેટલીક ફૂટેજમાં લોકોના બેંક કાર્ડ્સ, પિન નંબર અને અન્ય સંવેદનશીલ દસ્તાવેજો સ્પષ્ટપણે દેખાય છે. કર્મચારીઓએ ચેતવણી આપી છે કે જો આ ક્લિપ્સ ક્યારેય લીક થઈ જાય, તો તે ‘વિરાટ કૌભાંડો’ નો પાયો નાખી શકે છે.
કર્મચારીઓ પર પણ માનસિક દબાણ હોય છે. એક કર્મચારીએ કહ્યું કે, “તમે જાણો છો કે તમે કોઈની ખાનગી જિંદગી જોઈ રહ્યા છો, પરંતુ તમારે કામ પૂરું કરવું જ પડે છે. જો તમે કોઈ સવાલ પૂછો અથવા વિરોધ કરો, તો તમારી નોકરી જતી રહે છે.” આનો અર્થ એ છે કે AI ને ટ્રેન કરવાના નામે કંપનીઓ કર્મચારીઓને લોકોની પ્રાઈવસીમાં ડોકિયું કરવા મજબૂર કરી રહી છે.
મેટાની શરતો અને ‘વેગ’ પ્રાઈવસી પોલિસી
મેટા કંપની હંમેશા દાવો કરે છે કે તેમના સ્માર્ટ ગ્લાસ પ્રાઈવસીને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવ્યા છે અને યુઝર્સનો તેમના ડેટા પર સંપૂર્ણ કંટ્રોલ છે. જોકે, તેમની પ્રાઈવસી પોલિસી (Privacy Policy) માં છુપાયેલી શરતો કંઈક બીજું જ કહે છે. મેટાની પોલિસીમાં સ્પષ્ટ લખ્યું છે કે, “કેટલાક કિસ્સાઓમાં, મેટા તમારા AI સાથેના વ્યવહારની સમીક્ષા કરશે… અને આ સમીક્ષા ઓટોમેટેડ અથવા મેન્યુઅલ (માનવીય) હોઈ શકે છે.”
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, મેટાએ પહેલેથી જ કહી દીધું છે કે જીવતા માણસો તમારા ડેટાને જોઈ શકે છે. વધુમાં, કંપની યુઝર્સને સલાહ આપે છે કે, “એવી માહિતી શેર કરશો નહીં જે તમે નથી ઈચ્છતા કે AI વાપરે અથવા સાચવી રાખે, જેમ કે સંવેદનશીલ વિષયો.” પ્રશ્ન એ છે કે, જે ગ્લાસ તમારી આંખ સામે પહેરેલા છે, તે અજાણતામાં શું કેપ્ચર કરી લેશે તે યુઝર કેવી રીતે નક્કી કરી શકે?
‘હેય મેટા’ ફીચર અને જાસૂસીનું જોખમ
મેટા ગ્લાસમાં યુઝર્સ “Hey Meta” કહીને AI ચેટબોટને એક્ટિવેટ કરી શકે છે. આ ફીચર દ્વારા કેમેરા ચાલુ કરી શકાય છે, ફોટા પાડી શકાય છે અને વિડિયો કોલ પણ કરી શકાય છે. પરંતુ આ ‘ફર્સ્ટ-પર્સન’ વ્યૂ (પહેલી વ્યક્તિના દ્રષ્ટિકોણથી રેકોર્ડિંગ) તમારી પ્રાઈવસી માટે જીવલેણ સાબિત થઈ રહ્યો છે. તમે જ્યારે કોઈની સાથે વાત કરી રહ્યા હોવ અથવા તમારી પર્સનલ લાઈફ માણી રહ્યા હોવ, ત્યારે આ ગ્લાસ બધું જ રેકોર્ડ કરીને કેન્યા જેવા દેશોના સર્વર પર મોકલી દે છે.
તકનીકી નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ડેટા લેબલિંગ એ AI શીખવા માટે જરૂરી પ્રક્રિયા છે, પરંતુ તેમાં માનવીય દ્રશ્યોને સામેલ કરવા તે નૈતિક રીતે ખોટું છે. શું આપણે એવી ટેકનોલોજી ઈચ્છીએ છીએ જે આપણને વધુ સુવિધા આપે, પણ તેના બદલામાં આપણી પાયાની પ્રાઈવસી છીનવી લે?
