શા માટે રોકાણકારો સોના પાછળ ગાંડા થયા? યુદ્ધ અને અનિશ્ચિતતા વચ્ચે સોનાની નવી ઊડાન
ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષે વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થામાં એક અભૂતપૂર્વ ચકચાર મચાવી છે. આ ભૌગોલિક-રાજકીય અસ્થિરતાની સીધી અસર સોનાના ભાવ પર જોવા મળી રહી છે. રોકાણકારો માટે સોનું હંમેશાથી સલામત આશ્રયસ્થાન (Safe-haven) રહ્યું છે, પરંતુ વર્તમાન યુદ્ધના માહોલમાં તો સોનું એક એવી ‘ફાઈનાન્શિયલ સુપરપાવર’ બની ગયું છે જેનું બજાર મૂલ્ય ૩૦ થી ૩૫ ટ્રિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી ગયું છે. આ આંકડો ભારત અને યુનાઈટેડ કિંગડમ (UK) ના સંયુક્ત જીડીપી (GDP) કરતા પણ મોટો છે, જે દર્શાવે છે કે આ સંકટ સમયે સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન કિંમતી ધાતુઓ તરફ કેન્દ્રિત થયું છે.
ગોલ્ડ માર્કેટમાં ઉછાળો: સુરક્ષિત રોકાણની દોડ
યુએસ-સમર્થિત ઈઝરાયેલના હુમલા અને તેના પ્રત્યાઘાત રૂપે ઈરાનના જવાબી હુમલાઓએ વૈશ્વિક બજારોમાં ભારે અફડાતફડી મચાવી છે. જ્યારે શેરબજારો અને અન્ય જોખમી અસ્કયામતોમાં અનિશ્ચિતતા ફેલાય છે, ત્યારે રોકાણકારો સોના તરફ વળે છે. તાજેતરમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સોનાના ભાવ ૫,૪૦૦ ડોલર પ્રતિ ઔંસની સપાટીને વટાવી ગયા છે અને ૫,૬૦૦ ડોલરની રેકોર્ડ સપાટીની નજીક પહોંચ્યા છે. આ તેજી પાછળ માત્ર યુદ્ધ જ નહીં, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી સેન્ટ્રલ બેંકો દ્વારા કરવામાં આવતી સોનાની ખરીદી અને રોગચાળા પછીની સતત વધતી જતી મોંઘવારીનો પણ મોટો હાથ છે.
સોનાના આ ભાવ વધારાએ તેને એક મજબૂત આર્થિક આધાર આપ્યો છે. એક સમયે જે સોનું માત્ર ઘરેણાં કે મર્યાદિત રોકાણ પૂરતું મર્યાદિત હતું, તે આજે વૈશ્વિક અર્થતંત્રનું એક મહાન એન્જિન બની ગયું છે. જ્યારે પણ કોઈ યુદ્ધના સમાચારો કે હોરમૂઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) બંધ કરવાની ધમકીઓ સામે આવે છે, ત્યારે તરત જ શેરબજારોમાં વેચવાલી જોવા મળે છે અને રોકાણકારો સોનામાં નવી મૂડી ઠાલવે છે. આ ઘટનાક્રમ એ વાત સાબિત કરે છે કે ભૌગોલિક-રાજકીય જોખમો વધે ત્યારે સોનું જ એકમાત્ર વિશ્વાસપાત્ર સાથી બની રહે છે.
આર્થિક પરિદ્રશ્ય અને ભવિષ્યની દિશા
સોનું છેલ્લા ૧૩ વર્ષના ટ્રેડિંગ બેઝમાંથી બહાર આવ્યું છે, જે ૧૯૭૨ અને ૨૦૦૫ જેવી મોટી તેજીના ગાળાની યાદ અપાવે છે. આ તેજીનો ગાળો સામાન્ય રીતે ૬ થી ૮ વર્ષ સુધી ચાલી શકે છે. એક દાયકા સુધી એકધારા (Sideways) ચાલેલા સોનાએ હવે શેરબજાર અને પરંપરાગત ૬૦/૪૦ રોકાણ પોર્ટફોલિયો કરતા પણ વધુ સારું પ્રદર્શન કરવાનું શરૂ કર્યું છે. તેલના ભાવમાં થયેલો ઉછાળો અને ઊર્જા માળખા પરના હુમલાઓએ કિંમતી ધાતુઓની માંગમાં વધુ વધારો કર્યો છે.
આ સંઘર્ષે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવસ્થા કેટલી નાજુક છે. દરેક મિસાઈલ હુમલા સાથે સોનાના ભાવમાં જે ઉછાળો આવે છે, તે દર્શાવે છે કે રોકાણકારો હવે લાંબાગાળાની સુરક્ષા માટે સોનાને જ પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા છે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો આ તણાવ લાંબો સમય ચાલશે, તો સોનાના ભાવમાં હજુ પણ મોટો ઉછાળો જોવા મળી શકે છે. ભારત જેવી અર્થવ્યવસ્થા, જ્યાં સોનાનું વપરાશ વધુ છે, ત્યાં આ ભાવ વધારાની સીધી અસર ગ્રાહકો અને રોકાણકારો બંને પર પડી રહી છે.
