યુનુસ સરકારનો નિર્ણય તારિક રહેમાન માટે બનશે માથાનો દુખાવો: અમેરિકા સાથેની ટ્રેડ ડીલથી બાંગ્લાદેશને 1300 કરોડ ટકાનું નુકસાન
બાંગ્લાદેશમાં વચગાળાની સરકાર બાદ હવે નવી ચૂંટાયેલી સરકાર સત્તામાં આવી છે, પરંતુ કાર્યકાળના શરૂઆતના દિવસોમાં જ તેને મોટા આર્થિક ઝટકાનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. સેન્ટર ફોર પોલિસી ડાયલોગ (CPD) ના મતે, અમેરિકામાં ટ્રમ્પ પ્રશાસન સાથે કરવામાં આવેલી રેસિપ્રોકલ ટ્રેડ ડીલ બાંગ્લાદેશની અર્થવ્યવસ્થા પર ભારે પડી શકે છે. આ સમજૂતી હેઠળ 6,700 થી વધુ અમેરિકન ઉત્પાદનોને ટેરિફ બેનિફિટ આપવાને કારણે બાંગ્લાદેશને દર વર્ષે આયાત વેરામાં આશરે 1,327 કરોડ ટકા (બાંગ્લાદેશી ચલણ) નું નુકસાન થવાની સંભાવના છે.
નવી સરકાર પાસે સમીક્ષાની માંગ
ઢાકામાં આયોજિત મીડિયા બ્રીફિંગ દરમિયાન થિંક ટેન્ક CPD એ ‘એગ્રીમેન્ટ ઓન રેસિપ્રોકલ ટેરિફ’ (ART) ના કારણે સરકારી તિજોરી પર પડનારી અસરો વિશે માહિતી આપી હતી. CPD એ નવી સરકારને અપીલ કરી છે કે એક મહિના પહેલા સહી કરાયેલા આ કરારની ફરીથી સમીક્ષા કરવામાં આવે. સંસ્થાએ જણાવ્યું હતું કે, બાંગ્લાદેશે પોતાના નાણાકીય બજેટને ધ્યાનમાં રાખીને આ કરારની અસરનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ અને અમેરિકન વ્યાપારી પ્રતિનિધિઓ સાથે ફરીથી વાતચીત શરૂ કરવી જોઈએ.
આર્થિક સાર્વભૌમત્વ પર જોખમ
જુલાઈથી શરૂ થતા નાણાકીય વર્ષ 2026-27 ના બજેટ પૂર્વે CPD એ ચેતવણી આપી છે કે આ કરાર બાંગ્લાદેશના નાણાકીય માળખા પર નકારાત્મક અસર કરી શકે છે. આ ડીલ દેશની આર્થિક સાર્વભૌમત્વ પર પણ સવાલ ઉભા કરે છે. કરારમાં ત્રીજા દેશો સાથેના વ્યાપારી સંબંધો અંગે પણ કેટલાક પ્રતિબંધો છે, જે બાંગ્લાદેશની આયાત-નિકાસની સ્વતંત્રતાને સીમિત કરી શકે છે.
કેવી રીતે નક્કી થઈ આ ટ્રેડ ડીલ?
આ કરારની પ્રક્રિયા ખૂબ જ જટિલ રહી છે. ગયા વર્ષે જ્યારે ટ્રમ્પે નેશનલ ઇમરજન્સી લો હેઠળ ટેરિફની જાહેરાત કરી, ત્યારે બાંગ્લાદેશ પર શરૂઆતમાં 37% ટેરિફનો પ્રસ્તાવ હતો. લાંબી વાટાઘાટો બાદ આ દર ઘટાડીને 35%, પછી 20% અને છેલ્લે 12 ફેબ્રુઆરીની સામાન્ય ચૂંટણીના માત્ર 3 દિવસ પહેલા વચગાળાની સરકારે 19% ટેરિફ પર ડીલ સાઈન કરી હતી.
જોકે, અમેરિકન સુપ્રીમ કોર્ટે ટ્રમ્પના ગ્લોબલ ટેરિફને ગેરકાનૂની જાહેર કર્યા બાદ હવે 15% યુનિવર્સલ ટેરિફ લાગુ થઈ રહ્યો છે. આ સ્થિતિમાં બાંગ્લાદેશી નિકાસકારો પર કુલ ટેરિફનો બોજ વધીને 31.5% સુધી પહોંચી શકે છે.
આયાત ડ્યુટીમાં મોટો ઘટાડો
CPD ના આંકડા મુજબ, આ કરાર હેઠળ બાંગ્લાદેશે તરત જ અંદાજે 4,500 અમેરિકન ઉત્પાદનોને ડ્યુટી-ફ્રી એક્સેસ (કરમુક્ત પ્રવેશ) આપવો પડશે. આગામી 5 થી 10 વર્ષમાં અન્ય 2,210 ઉત્પાદનોને પણ આ યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવશે. નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માં અમેરિકન સામાન પરની આયાત ડ્યુટીથી બાંગ્લાદેશને જે 108.3 મિલિયન ડોલરની આવક થતી હતી, તે હવે આ કરારને કારણે ગુમાવવી પડશે.
આમ, યુનુસ સરકાર દ્વારા લેવાયેલા આ ઉતાવળિયા નિર્ણયની કિંમત હવે નવી સરકારે અને દેશની જનતાએ ચૂકવવી પડશે તેવું સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યું છે.
