માત્ર સિબિલ સ્કોર જ બધું નથી! લોન લેતા પહેલા આ નાણાકીય પાસાઓ પણ તપાસે છે બેંક
સામાન્ય રીતે જ્યારે આપણે લોન લેવાનું વિચારીએ છીએ, ત્યારે મનમાં પહેલો વિચાર ‘ક્રેડિટ સ્કોર’ અથવા ‘સિબિલ સ્કોર’નો આવે છે. આપણને એવું લાગે છે કે જો આપણો સ્કોર ૭૫૦ કે ૮૦૦થી ઉપર હશે, તો બેંક સામે ચાલીને લોન આપી દેશે. પરંતુ, ઘણીવાર એવું બને છે કે ઉત્તમ ક્રેડિટ સ્કોર હોવા છતાં બેંક લોન આપવાની ના પાડી દે છે અથવા એપ્લિકેશન રિજેક્ટ કરી દે છે. આ પરિસ્થિતિ કોઈપણ વ્યક્તિ માટે આઘાતજનક હોઈ શકે છે. ખરેખર, ક્રેડિટ સ્કોર એ લોન મેળવવાની પ્રક્રિયાનું માત્ર એક પાસું છે, એકમાત્ર માપદંડ નથી. બેંકો લોન આપતા પહેલા વ્યક્તિની નાણાકીય સ્થિરતા અને જોખમ લેવાની ક્ષમતાના અનેક સ્તરે તપાસ કરે છે.
આવકની સ્થિરતા અને વ્યવસાયિક પ્રોફાઇલનો પ્રભાવ
ક્રેડિટ સ્કોર માત્ર તમારો ભૂતકાળનો પેમેન્ટ ઇતિહાસ દર્શાવે છે, પરંતુ તમારી વર્તમાન અને ભવિષ્યની કમાણી કરવાની ક્ષમતા વિશે તે મૌન હોય છે. બેંક માટે એ જાણવું ખૂબ જ જરૂરી છે કે શું તમારી પાસે દર મહિને હપ્તા (EMI) ભરવા માટે પૂરતી અને સ્થિર આવક છે? જો તમે વારંવાર નોકરી બદલતા હોવ, તો બેંક તમને ‘અસ્થિર’ ઉધારકર્તા માને છે. જો તમે કોઈ એવી કંપનીમાં કામ કરો છો જેનું ભવિષ્ય જોખમમાં હોય અથવા જે ‘બ્લેકલિસ્ટ’ થયેલી હોય, તો તમારો સારો સ્કોર પણ તમને લોન અપાવી શકતો નથી.
જે લોકો પોતાનો વ્યવસાય કરે છે, તેમના માટે બેંક વધુ કડક તપાસ કરે છે. તમારો બિઝનેસ કેટલા વર્ષ જૂનો છે? શું દર વર્ષે પ્રોફિટ વધી રહ્યો છે? તમારા બિઝનેસનું ટર્નઓવર કેટલું છે? આ તમામ બાબતો ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે. ઘણીવાર બિઝનેસમેન પાસે સારો ક્રેડિટ સ્કોર હોય છે, પરંતુ જો તેમનો ‘કેશ ફ્લો’ (રોકડ પ્રવાહ) અનિયમિત હોય, તો બેંક લોન આપતા અચકાય છે. બેંક એ જોવા માંગે છે કે ખરાબ સમયમાં પણ શું તમે લોન ચૂકવી શકશો?
ડેટ-ટુ-ઇન્કમ રેશિયો: લોન રિજેક્ટ થવાનું મુખ્ય કારણ
લોન ન મળવા પાછળનું એક સૌથી મોટું અને ટેકનિકલ કારણ ‘ડેટ-ટુ-ઇન્કમ રેશિયો’ (Debt-to-Income Ratio) છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, તમારી કુલ માસિક આવકની સામે તમે દર મહિને કેટલા રૂપિયા લોનના હપ્તામાં ચૂકવો છો, તેનો આ આંકડો છે. બેંક ગણતરી કરે છે કે તમારી બધી જ લોન (જેમ કે હોમ લોન, કાર લોન, પર્સનલ લોન) ના કુલ હપ્તા તમારી આવકના ૪૦ થી ૫૦ ટકાથી વધુ ન હોવા જોઈએ.
ધારો કે તમારી આવક ૧ લાખ રૂપિયા છે અને તમે પહેલાથી જ ૫૦ હજાર રૂપિયાના હપ્તા ભરો છો. હવે જો તમે નવી લોન માટે અરજી કરો છો, તો તમારો ક્રેડિટ સ્કોર ભલે ૯૦૦ હોય, પણ બેંક તમને લોન નહીં આપે. બેંકને લાગે છે કે જો તમારી અડધી આવક લોન ભરવામાં જતી રહેશે, તો તમે ઘરના ખર્ચ કેવી રીતે કાઢશો અને નવી લોન કેવી રીતે ચૂકવશો? લોન લેતા પહેલા આ ગુણોત્તર (Ratio) ને ઓછો રાખવો ખૂબ જ જરૂરી છે. જો તમારો રેશિયો ૫૦ ટકાથી વધી જાય છે, તો લોન મળવાની શક્યતા નહિવત થઈ જાય છે.
લોનનો હેતુ અને અન્ય ટેકનિકલ પાસાઓ
તમે કયા કારણોસર લોન લઈ રહ્યા છો, તે પણ બેંક માટે મહત્વનું છે. સુરક્ષિત લોન (Secured Loan) જેમ કે હોમ લોન કે કાર લોન મેળવવી થોડી સરળ હોય છે કારણ કે તેમાં બેંક પાસે તમારી મિલકત ગીરો હોય છે. પરંતુ પર્સનલ લોન જેવી બિન-સુરક્ષિત લોન (Unsecured Loan) માટે બેંક વધુ સાવચેતી રાખે છે. જો તમે ટૂંકા ગાળામાં ઘણી બધી લોન માટે પૂછપરછ (Inquiries) કરી હોય, તો પણ તે નકારાત્મક અસર કરે છે. તેને ‘ક્રેડિટ હંગ્રી’ વર્તન કહેવામાં આવે છે, જે દર્શાવે છે કે તમે નાણાકીય સંકટમાં છો.
આ ઉપરાંત, તમારું ઘર કયા વિસ્તારમાં છે (પિન કોડ), તમારી ઉંમર કેટલી છે, અને લોન માટે તમે કેટલા ગેરંટર આપ્યા છે, તે પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે. ઘણીવાર આપણો પોતાનો સ્કોર સારો હોય છે પણ જો આપણે કોઈ એવી વ્યક્તિના લોન ગેરંટર બન્યા હોઈએ જેણે હપ્તા ભરવામાં ભૂલ કરી હોય, તો તેની અસર આપણા પ્રોફાઇલ પર પણ પડે છે. લોન મેળવવી એ માત્ર એક સ્કોરની રમત નથી, પરંતુ તમારી એકંદર નાણાકીય શિસ્ત અને ભવિષ્યના આયોજનનું પ્રતિબિંબ છે. આથી જ, લોન માટે અરજી કરતા પહેલા માત્ર સ્કોર જ નહીં, પણ તમારી બધી જ નાણાકીય વિગતો તપાસવી અનિવાર્ય છે.
