MSME અને ઇન્કમ ટેક્સ કાયદામાં ધરખમ ફેરફાર! ચોમાસુ સત્રમાં રજૂ થનારા આ બે બિલ આખા દેશનું ચિત્ર બદલી નાખશે!
ભારત સરકાર આગામી ૨૦ જુલાઈથી શરૂ થઈ રહેલા સંસદના ચોમાસુ સત્ર (Monsoon Session) માં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ખરડો રજૂ કરવા જઈ રહી છે. સંસદીય કાર્યસૂચિ અનુસાર, સરકાર સંસદમાં ‘આવકવેરા (સુધારા) વિધેયક, ૨૦૨૬’ (Income-tax (Amendment) Bill, 2026) રજૂ કરશે. આ નવો કાયદો તાજેતરમાં બહાર પાડવામાં આવેલા ‘આવકવેરા (સુધારા) વટહુકમ, ૨૦entered૬’ (Income Tax (Amendment) Ordinance, 2026) નું સ્થાન લેશે.
આ પ્રસ્તાવિત કાયદાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સરકારી જામીનગીરીઓ (Government Securities – જી-સેક) માં રોકાણ કરનારા વિદેશી રોકાણકારોને વ્યાજની આવક અને કેપિટલ ગેઈન્સ (મૂડી નફો) પર ટેક્સમાંથી મુક્તિ આપવાનો છે. પશ્ચિમ એશિયા (West Asia) ના ભૌગોલિક રાજકીય સંકટ અને વૈશ્વિક અસ્થિરતા વચ્ચે રૂપિયા પરના દબાણને હળવું કરવા અને વિદેશી મૂડી આકર્ષવા માટે ગયા મહિને રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા આ વટહુકમ બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો, જેને હવે કાયમી કાયદાનું સ્વરૂપ આપવામાં આવશે.
વિદેશી રોકાણકારો માટે ટેક્સ મુક્તિ આપવા પાછળનું ગણિત
હાલની વ્યવસ્થા મુજબ, વિદેશી રોકાણકારોએ ભારતમાં લિસ્ટેડ શેર્સ અને ૧૨ મહિનાથી વધુ સમય માટે રાખેલા બોન્ડ્સ પર ૧૨.૫ ટકાના દરે લોંગ ટર્મ કેપિટલ ગેઈન્સ (LTCG) ટેક્સ ચૂકવવો પડે છે. આ ઉપરાંત, સરકારી બોન્ડ્સ પર મળતા વ્યાજ પર તેમને ૨૦ ટકાના દરે વિથહોલ્ડિંગ ટેક્સ (Withholding Tax) પણ ચૂકવવો પડે છે.
નવા સુધારા ખરડા હેઠળ, આ કડક કરવેરાના નિયમોમાં મોટી રાહત આપવામાં આવી છે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, ૧ એપ્રિલથી અમલમાં આવેલા આ સુધારાનો હેતુ ભારતના સાર્વભૌમ દેવા બજાર (Sovereign Debt Market) ને વધુ મજબૂત અને ઊંડું બનાવવાનો છે.
હાલમાં વૈશ્વિક સ્તરે જે મેક્રો-ઇકોનોમિક વાતાવરણ છે તે ભારે અસ્થિર છે. ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ, ક્રૂડ ઓઇલના આસમાને પહોંચતા ભાવો અને ગ્લોબલ સપ્લાય ચેઇનમાં અવરોધોને કારણે વૈશ્વિક રોકાણકારો સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન શોધી રહ્યા છે. આવા સમયે જો વિદેશી રોકાણકારોને ભારતીય સરકારી બોન્ડ્સમાં રોકાણ કરવા પર ટેક્સ મુક્તિ આપવામાં આવે, તો દેશમાં મોટો અને સ્થિર વિદેશી મૂડીપ્રવાહ (Foreign Capital Inflow) લાવી શકાય તેમ છે. આનાથી બજારમાં લિક્વિડિટી (નાણાકીય તરલતા) વધશે અને ઘટી રહેલા ભારતીય રૂપિયાને પણ મજબૂત ટેકો મળશે.
કટોકટીના સમયે વટહુકમ લાવવાની કેમ જરૂર પડી?
સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા ગેઝેટ નોટિફિકેશન મુજબ, જ્યારે ગયા મહિને આ નિર્ણય લેવો અનિવાર્ય હતો ત્યારે સંસદનું સત્ર ચાલુ નહોતું. વૈશ્વિક કટોકટી અને રૂપિયાના ઘટતા મૂલ્યને જોતા તાત્કાલિક પગલાં લેવા જરૂરી હતા. આથી, બંધારણની કલમ ૧૨૩ (Article 123) હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુની સહી સાથે વટહુકમ બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો.
આ વટહુકમ હેઠળ સરકારી જામીનગીરીઓના વેચાણ, વિનિમય અથવા ટ્રાન્સફરથી થતા મૂડી નફા અને વ્યાજની આવક પર કરમુક્તિ આપવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ સુધારામાં આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સંસ્થાઓ જેવી કે બેંક ફોર ઇન્ટરનેશનલ સેટલમેન્ટ્સ (BIS – જે ૧૯૩૦ માં સ્થપાઈ હતી અને તેનું મુખ્ય મથક બેસલ, સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં છે) તેમજ ભારતીય કાયદા હેઠળ નોંધાયેલા વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FII) અને સરકારી જામીનગીરીઓની વ્યાખ્યાઓ સ્પષ્ટ કરવામાં આવી છે. હવે સંસદ શરૂ થતાં જ લોકશાહી પ્રક્રિયા હેઠળ તેને કાયદાનું કાયમી સ્વરૂપ અપાશે.
નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો માટે પણ મોટો ખરડો: MSME સુધારા વિધેયક
આવકવેરા સુધારા ઉપરાંત, આ મોનસૂન સત્રમાં વેપાર-ઉદ્યોગ જગત માટે વધુ એક અત્યંત મહત્વનો ખરડો રજૂ થવા જઈ રહ્યો છે. સરકાર સંસદમાં ‘માઇક્રો, સ્મોલ એન્ડ મીડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝિસ ડેવલપમેન્ટ (સુધારા) વિધેયક, ૨૦૨૬’ (MSME Bill, 2026) રજૂ કરશે.
આ ખરડાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વર્ષ ૨૦૦૬ ના જૂના MSME કાયદાને આજના આધુનિક બિઝનેસ વાતાવરણને અનુરૂપ બનાવવાનો છે. ભારતના અર્થતંત્રની કરોડરજ્જુ ગણાતા આ નાના ઉદ્યોગો માટે ‘ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ’ (Ease of Doing Business) એટલે કે વેપાર કરવાની સરળતા વધારવા અને વિશ્વાસ આધારિત નિયમનકારી સિસ્ટમ (Trust-based Regulations) લાવવાનો સરકારનો પ્રયાસ છે.
આ પ્રસ્તાવિત MSME ખરડાની મુખ્ય વિશેષતાઓ નીચે મુજબ છે:
૧. ચૂકવણીમાં વિલંબ (Delayed Payments) ની સમસ્યાનો ઉકેલ: નાના ઉદ્યોગો માટે સૌથી મોટી મુશ્કેલી એ હોય છે કે મોટા ખરીદદારો સમયસર તેમના નાણાં ચૂકવતા નથી. આ કાયદા દ્વારા પેમેન્ટ અટકી જવાના કિસ્સામાં કડક કાનૂની જોગવાઈઓ અને વસૂલાતની પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવામાં આવશે.
૨. આર્બિટ્રલ એવોર્ડ્સનું અમલીકરણ: લઘુ અને નાના ઉદ્યોગો (MSEs) ના કાનૂની વિવાદોના ઝડપી નિકાલ માટે આર્બિટ્રલ ચુકાદાઓનો કડક અમલ કરાવવામાં આવશે.
૩. રાજ્યોને વધુ સ્વાયત્તતા: આ ખરડા હેઠળ રાજ્ય સરકારોને ‘માઇક્રો એન્ડ સ્મોલ એન્ટરપ્રાઇઝિસ ફેસિલિટેશન કાઉન્સિલ’ (MSEFC) ની રચના અને તેના સભ્યોની પસંદગી કરવા માટે વધુ લવચીકતા (Flexibility) અને સત્તા આપવામાં આવશે, જેથી સ્થાનિક સ્તરે પ્રશ્નો ઝડપથી ઉકેલી શકાય.
સંસદમાં રજૂ થનારી અન્ય નાણાકીય બાબતો
આ બે મુખ્ય વિધેયકો ઉપરાંત, નાણા મંત્રાલય દ્વારા સંસદના ચોમાસુ સત્ર દરમિયાન વર્ષ ૨૦૨૨-૨૩ માટેની વધારાની ગ્રાન્ટની માંગણીઓ (Demands for Excess Grants) પણ રજૂ કરવામાં આવશે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા સરકાર ભૂતકાળના નાણાકીય વર્ષોમાં મંજૂર થયેલા બજેટ કરતાં વધુ થયેલા અનિવાર્ય ખર્ચાઓ માટે સંસદની કાનૂની મંજૂરી મેળવશે.
સરકારના આ બંને કાનૂની સુધારાઓ ભારતીય અર્થતંત્ર માટે ખૂબ જ હકારાત્મક સાબિત થઈ શકે છે. એક તરફ, ટેક્સ મુક્તિ મળવાથી વૈશ્વિક બોન્ડ માર્કેટમાં ભારતનું આકર્ષણ વધશે, જેનાથી દેશમાં કરોડો ડોલરનું વિદેશી ભંડોળ આવશે જે રૂપિયાને સ્થિર રાખવામાં મદદ કરશે. બીજી તરફ, સ્થાનિક સ્તરે MSME સેક્ટરને મળનારી કાનૂની રાહતો અને પેમેન્ટની સુરક્ષાથી દેશના કરોડો નાના ઉદ્યોગસાહસિકો આત્મનિર્ભર બનશે. આ ચોમાસુ સત્ર દેશની નાણાકીય અને આર્થિક નીતિઓ માટે એક નવી દિશા નક્કી કરનારું સાબિત થશે.
