ઉર્જા સંકટને ટાળવા પેટ્રોલિયમ કંપનીઓ માટે નવો આદેશ.
મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધતા સૈન્ય સંઘર્ષને કારણે વૈશ્વિક તેલ બજારમાં હલચલ મચી ગઈ છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) માં સર્જાયેલી અસ્થિરતાને કારણે ક્રૂડ ઓઈલના પુરવઠામાં મોટા વિલંબની આશંકા છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ છતાં, ભારત સરકાર ભારતીય ગ્રાહકોને પેટ્રોલ અને ડીઝલના વધતા ભાવથી બચાવવા માટે એક અભૂતપૂર્વ યોજના તૈયાર કરી રહી છે.
શું છે સરકારનો માસ્ટર પ્લાન?
વધતા કાચા તેલના ભાવની અસર સીધી રિટેલ પંપ પર ન પડે તે માટે સરકાર ‘રિફાઇનરી ટ્રાન્સફર પ્રાઈસ’ (RTP) માં ફેરફાર કરવા અંગે ગંભીરતાથી વિચારણા કરી રહી છે. RTP એ એવી કિંમત છે જેના પર રિફાઇનરીઓ તેમનું ઉત્પાદન માર્કેટિંગ કંપનીઓને વેચે છે. સામાન્ય રીતે આ કિંમત આયાત ખર્ચ સાથે જોડાયેલી હોય છે, પરંતુ સરકાર હવે તેના પર ‘કેપિંગ’ અથવા વિશેષ ડિસ્કાઉન્ટ આપવાની યોજના ધરાવે છે. આ પગલાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ છે કે ભલે કાચા તેલના ભાવ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વધે, પરંતુ સ્થાનિક બજારમાં ઈંધણની કિંમતો સ્થિર રહે.
સરકારી અને ખાનગી કંપનીઓ પર અસર
જો સરકાર આ નવો નિયમ લાગુ કરશે, તો તેની સીધી અસર દેશની મોટી રિફાઇનરી કંપનીઓ પર પડશે.
-
સરકારી રિફાઇનરીઓ: MRPL, CPCL અને HML જેવી સિંગલ રિફાઇનરી કંપનીઓએ આયાત ખર્ચ કરતા ઓછા ભાવે ઉત્પાદન વેચવું પડી શકે છે, જેનાથી તેમના પ્રોફિટ માર્જિન પર દબાણ આવશે.
-
ખાનગી કંપનીઓ: રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ (RIL) અને નાયરા એનર્જી જેવી ખાનગી કંપનીઓ પણ આ યોજનાની લપેટમાં આવી શકે છે. ભારતભરના ૧ લાખથી વધુ પેટ્રોલ પંપમાંથી ૯૦% સરકારી કંપનીઓ દ્વારા સંચાલિત છે, અને ખાનગી રિફાઇનરીઓ પોતાનું ઉત્પાદન આ સરકારી કંપનીઓને સપ્લાય કરતી હોવાથી તેમને પણ નુકસાન વેઠવું પડી શકે છે.
માર્કેટિંગ કંપનીઓનો નાણાકીય બોજ
હાલમાં, સરકારી માલિકીની ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) એ પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં કોઈ મોટો ઉછાળો કર્યો નથી. આનાથી તેલ કંપનીઓના નાણાકીય જોખમમાં વધારો થઈ રહ્યો છે. સરકારની યોજના મુજબ, રિફાઇનરીઓ આ નુકસાનનો થોડો ભાગ સહન કરશે, જેથી રિટેલ ગ્રાહકો પર આખો બોજ ન પડે. આ વ્યૂહરચના દ્વારા સરકાર ફુગાવાને કાબૂમાં રાખવા માંગે છે, કારણ કે ઈંધણના ભાવ વધતાની સાથે જ પરિવહન અને અન્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવે છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું મહત્વ અને ભારતની ચિંતા
ભારત તેની જરૂરિયાતનું ૮૦% થી વધુ તેલ આયાત કરે છે અને તેનો મોટો હિસ્સો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા આવે છે. જો આ જળમાર્ગ બંધ થાય અથવા ત્યાં યુદ્ધની સ્થિતિ સર્જાય, તો તેલનો પુરવઠો ખોરવાય છે. સરકારના આ માસ્ટર પ્લાનનો હેતુ માત્ર કિંમત નિયંત્રણ જ નહીં, પણ દેશમાં ઈંધણનો પૂરતો સ્ટોક જાળવી રાખવાનો પણ છે.
ભારત સરકારની આ યોજના ઉર્જા સુરક્ષા અને સામાન્ય માણસના ખિસ્સા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો એક પ્રયાસ છે. જોકે, આનાથી રિફાઇનરી કંપનીઓના શેર પર ટૂંકા ગાળાનું દબાણ આવી શકે છે, પરંતુ દેશના અર્થતંત્રને મોંઘવારીના મહાપ્રલયથી બચાવવા માટે આ એક મહત્વપૂર્ણ કદમ સાબિત થઈ શકે છે.
