રેસ્ટોરન્ટવાળા હવે તમારી પાસે વસૂલી નહીં શકે સર્વિસ ચાર્જ! CCPA ની 41 મોટી હોટેલો સામે કડક કાર્યવાહી

જો તમે અવારનવાર પરિવાર કે મિત્રો સાથે હોટેલ કે રેસ્ટોરન્ટમાં જમવા જાવ છો અને બિલ આવતાં જ તેમાં આપોઆપ ઉમેરાયેલો ‘સર્વિસ ચાર્જ’ (Service Charge) જોઈને નારાજ થાવ છો, તો તમારા માટે એક ખૂબ જ મહત્વના અને રાહતના સમાચાર છે. કેન્દ્રીય ઉપભોક્તા સંરક્ષણ પ્રાધિકરણ (CCPA) એ સ્પષ્ટ કડક શબ્દોમાં જાહેરાત કરી છે કે કોઈપણ હોટેલ કે રેસ્ટોરન્ટ ગ્રાહકની પૂર્વ મંજૂરી કે જાણ વગર બિલમાં સર્વિસ ચાર્જ ઉમેરી શકે નહીં. ગ્રાહકની સંમતિ વગર આવો ચાર્જ વસૂલવો એ ગ્રાહક અધિકારોનું ખુલ્લું ઉલ્લંઘન ગણવામાં આવશે.

શા માટે કરવામાં આવી કડક કાર્યવાહી?

છેલ્લા કેટલાક સમયથી દેશભરમાંથી ગ્રાહકો દ્વારા નેશનલ કન્ઝ્યુમર હેલ્પલાઈન (NCH) પર સતત ફરિયાદો નોંધાવવામાં આવી રહી હતી. ગ્રાહકોનો મુખ્ય વિરોધ એ વાત સામે હતો કે ઘણી રેસ્ટોરન્ટ્સ અને હોટેલ્સ તેમની ઈચ્છા પૂછ્યા વગર જ બિલમાં ૫% થી ૧૦% સુધીનો સર્વિસ ચાર્જ ઉમેરી દેતી હતી. લોકોએ પુરાવા તરીકે પોતાના ફૂડ બિલની નકલો પણ હેલ્પલાઈન પર સબમિટ કરી હતી.

આ ફરિયાદોની ગંભીરતાથી નોંધ લઈને CCPA એ દેશભરની ૪૧ થી વધુ જાણીતી હોટેલ્સ અને રેસ્ટોરન્ટ્સ સામે સ્વયંભૂ (Suo Moto) સંજ્ઞાન લઈને કાનૂની કાર્યવાહી હાથ ધરી હતી. પ્રાધિકરણનું સ્પષ્ટ કહેવું છે કે ગ્રાહક પર મરજિયાત ચાર્જ પળાવી દેવાની આ પદ્ધતિ ગ્રાહક સુરક્ષા કાયદા, ૨૦૧૯ (Consumer Protection Act, 2019) હેઠળ અયોગ્ય વેપાર રીતરસમ (Unfair Trade Practice) ની શ્રેણીમાં આવે છે.

દિલ્હી હાઈકોર્ટે પણ CCPA ના નિર્ણયને યોગ્ય ઠેરવ્યો

આ મામલે જ્યારે વિવાદ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો, ત્યારે દિલ્હી હાઈકોર્ટે પણ પોતાના મહત્વના ચુકાદામાં CCPA ની સર્વિસ ચાર્જ અંગેની માર્ગદર્શિકાને સંપૂર્ણપણે યોગ્ય ઠેરવી છે. અદાલતે ચુકાદો આપતા સ્પષ્ટ કર્યું કે:

• બિલમાં ફરજિયાતપણે સર્વિસ ચાર્જ વસૂલ કરવો એ કાયદાની વિરુદ્ધ છે.

• દેશની તમામ હોટેલ્સ અને રેસ્ટોરન્ટ્સે CCPA ની ગાઈડલાઈન્સનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું જ પડશે.

• જો કોઈ નિયમનો ભંગ કરશે, તો CCPA ને તેમની સામે શિક્ષાત્મક કાનૂની પગલાં લેવાની પૂરેપૂરી સત્તા રહેશે.

CCPA ગાઈડલાઈન: ગ્રાહક તરીકે તમારા પાંચ મુખ્ય અધિકારો

CCPA દ્વારા ૪ જુલાઈ ૨૦૨૨ ના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલી માર્ગદર્શિકા મુજબ ગ્રાહકોને નીચે મુજબના સ્પષ્ટ અધિકારો આપવામાં આવ્યા છે:

1. આપોઆપ ચાર્જ ઉમેરી શકાય નહીં: કોઈપણ હોટેલ કે રેસ્ટોરન્ટ ખાવાના બિલમાં આપોઆપ કે બાય ડિફોલ્ટ સર્વિસ ચાર્જ ઉમેરી શકશે નહીં.

2. નામ બદલીને પણ વસૂલાત નહીં: સર્વિસ ચાર્જને અન્ય કોઈ ગુમરાહ કરનારા નામે (જેમ કે ટિપ, સર્વિસ ફી વગેરે) પણ વસૂલી શકાશે નહીં.

3. ચાર્જ સંપૂર્ણપણે સ્વૈચ્છિક: સર્વિસ ચાર્જ આપવો કે ન આપવો તે સંપૂર્ણપણે ગ્રાહકની પોતાની મરજી પર આધારિત છે. કોઈ પણ રેસ્ટોરન્ટ ગ્રાહકને આ ચાર્જ ચૂકવવા માટે મજબૂર કરી શકે નહીં.

4. સેવા આપવાનો અસ્વીકાર નહીં: જો કોઈ ગ્રાહક સર્વિસ ચાર્જ ચૂકવવાની ના પાડે, તો રેસ્ટોરન્ટ તેને સર્વિસ આપવાની મનાઈ કરી શકતી નથી કે તેની સાથે અયોગ્ય વર્તન કરી શકતી નથી.

5. સર્વિસ ચાર્જ પર GST નહીં: ફૂડ બિલમાં સર્વિસ ચાર્જ ઉમેરીને તેના પર GST (ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ) વસૂલવો પણ ગેરકાયદેસર છે.

કઈ જાણીતી રેસ્ટોરન્ટ્સ સામે થઈ કડક કાર્યવાહી?

આ કાયદાકીય ઝુંબેશ હેઠળ CCPA એ જાણીતી ટી-ચેઈન ‘ચાચાયોસ’ (Chaayos – Sunshine Teahouse Pvt. Ltd.) પર ₹૫૦,૦૦૦ નો દંડ ફટકાર્યો છે. આ સાથે જ કંપનીને ગ્રાહક પાસેથી ગેરકાયદેસર રીતે વસૂલેલો સર્વિસ ચાર્જ રિફંડ કરવાનો આદેશ પણ આપવામાં આવ્યો છે. પ્રાધિકરણે કંપનીને પોતાના તમામ આઉટલેટ્સના બિલિંગ સોફ્ટવેરમાં તાત્કાલિક સુધારો કરવા સૂચના આપી છે જેથી ભવિષ્યમાં સિસ્ટમ આપોઆપ સર્વિસ ચાર્જ ન ઉમેરે.

આ ઉપરાંત અન્ય જાણીતા પ્રતિષ્ઠાનો જેવા કે:

• કેફે બ્લુ બોટલ (પટના)

• ચાઈના ગેટ રેસ્ટોરન્ટ પ્રાઈવેટ લિમિટેડ

• ફિએસ્ટા બાર્બેક્યુ નેશન

• FOO અમદાવાદ રેસ્ટોરન્ટ

• એલ’ઓપેરા ફ્રેન્ચ બેકરી

• ઝોરો – ધ લક્ઝરી નાઇટ ક્લબ

આ તમામ સામે આખરી આદેશો જારી કરવામાં આવ્યા છે અને અન્ય ઘણી ફરિયાદો અંગે પણ તપાસ વેગવંતી બનાવવામાં આવી છે.

જો તમારા બિલમાં સર્વિસ ચાર્જ જોડાઈ જાય તો શું કરવું?

જ્યારે પણ તમે કોઈ રેસ્ટોરન્ટમાં જમો અને બિલમાં સર્વિસ ચાર્જ ઉમેરાયેલો જુઓ, ત્યારે ગભરાયા વગર આ પગલાં ભરો:

1. બિલમાંથી હટાવવાની માંગ કરો: સૌથી પહેલાં રેસ્ટોરન્ટના મેનેજરને કહો કે CCPA ની ગાઈડલાઈન મુજબ આ ચાર્જ મરજિયાત છે, તેથી તેને બિલમાંથી દૂર કરવામાં આવે.

2. નેશનલ કન્ઝ્યુમર હેલ્પલાઈન (NCH) પર ફરિયાદ: જો રેસ્ટોરન્ટ સંચાલકો ચાર્જ હટાવવાની ના પાડે, તો તમે તાત્કાલિક ટોલ-ફ્રી નંબર 1915 પર કોલ કરીને તમારી ફરિયાદ નોંધાવી શકો છો.

3. ઓનલાઈન પોર્ટલ અથવા એપ: તમે NCH ની સત્તાવાર વેબસાઈટ કે મોબાઈલ એપ મારફતે પણ બિલનો ફોટો અપલોડ કરીને ઓનલાઈન ફરિયાદ દાખલ કરી શકો છો.

જાગૃત ગ્રાહક બનવું એ જ અન્યાયી વેપાર પદ્ધતિઓ સામેનો સૌથી મોટો ઉપાય છે. આગામી વખતે બહાર જમતી વખતે તમારું બિલ ધ્યાનથી ચકાસવાનું ભૂલશો નહીં!