ડિગ્રી છે પણ કામ નથી! દેશના 1.1 કરોડ સ્નાતકો નોકરી વગરના, તાજેતરના રિપોર્ટમાં ચોંકાવનારો ખુલાસો
ભારતની ડેમોગ્રાફિક ડિવિડન્ડ એટલે કે આપણી યુવા શક્તિ, જે આપણી સૌથી મોટી તાકાત હોવી જોઈતી હતી, તે આજે એક મોટા સંકટના ઉંબરે ઉભી છે. તાજેતરના અહેવાલના આંકડા દર્શાવે છે કે ઉચ્ચ શિક્ષણ હોવા છતાં યુવાનોને નોકરી મળવી એ એક મોટો પડકાર બની રહ્યો છે.
1. ITIની સંખ્યામાં ભારે વધારો, પણ શું કૌશલ્ય મળ્યું?
અહેવાલ મુજબ, 2010ના દાયકા પછી દેશમાં ઇન્ડસ્ટ્રિયલ ટ્રેનિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (ITI)ની સંખ્યામાં લગભગ 300%નો વધારો થયો છે. સરકારનો હેતુ સ્પષ્ટ હતો—યુવાનોને તકનીકી રીતે એટલા સક્ષમ બનાવવા કે તેઓ સીધા જ ઉદ્યોગોમાં કામ મેળવી શકે.
-
ચિંતાનો વિષય: સંસ્થાઓની સંખ્યા તો વધી, પરંતુ ખાનગી સંસ્થાઓમાં શિક્ષણની ગુણવત્તા (Quality) સામે ગંભીર સવાલો ઉભા થયા છે. ઘણી ITIમાંથી બહાર આવતા વિદ્યાર્થીઓ આજે પણ આધુનિક મશીનો અને ટેકનોલોજીથી અજાણ છે, જેના કારણે તેમની ‘એમ્પ્લોયબિલિટી’ (રોજગાર લાયકાત) પર માઠી અસર પડી રહી છે.
2. ગ્રેજ્યુએટ બેરોજગારી: ડિગ્રી છે, પણ કામ નથી
અહેવાલનો સૌથી ચોંકાવનારો ભાગ સ્નાતકો (Graduates) સાથે જોડાયેલો છે. આંકડા મુજબ:
-
40% બેરોજગારી: 15 થી 25 વર્ષની વયના લગભગ 40 ટકા સ્નાતકો હાલમાં બેરોજગાર છે.
-
1.1 કરોડનો આંકડો: 20 થી 29 વર્ષના કુલ 6.3 કરોડ સ્નાતકોમાંથી લગભગ 1.1 કરોડ પાસે કોઈ કામ નથી.
-
કાયમી નોકરીનું સંકટ: બેરોજગાર તરીકે નોંધણી કરાવ્યાના એક વર્ષની અંદર માત્ર 7% સ્નાતકોને જ કાયમી પગારવાળી નોકરી (Salaried Jobs) મળી શકે છે.
3. શિક્ષણ અને બજાર વચ્ચે વધતું અંતર
3. શિક્ષણ અને બજાર વચ્ચે વધતું અંતરશા માટે કોલેજો વધી રહી છે (2010માં પ્રતિ લાખ યુવાનોએ 29 કોલેજો હતી, જે 2021માં વધીને 45 થઈ ગઈ), પણ નોકરીઓ નહીં?
-
મિસમેચ: ઉદ્યોગોને જે કૌશલ્યની (Skills) જરૂર છે, કોલેજ પ્રોગ્રામ તેનાથી ખૂબ દૂર છે.
-
મોંઘા કોર્સ: એન્જિનિયરિંગ અને મેડિકલ જેવા પ્રોફેશનલ કોર્સ હજુ પણ ગરીબ પરિવારોની પહોંચની બહાર છે, જેના કારણે તેઓ માત્ર જનરલ ડિગ્રી સુધી સીમિત રહી જાય છે.
-
પગારમાં સ્થિરતા: 2011 પછી યુવાન પુરુષ સ્નાતકોના પગારમાં વધારાની ગતિ ઘણી ધીમી રહી છે, જેનાથી યુવાનોનો મનોબળ તૂટ્યો છે.
રિપોર્ટના મુખ્ય મુદ્દા (Quick Glance)
| શ્રેણી | આંકડા / સ્થિતિ |
| ITIમાં વૃદ્ધિ | 2010 પછી 300% નો વધારો |
| યુવા સ્નાતક બેરોજગારી (15-25 વર્ષ) | ~40% |
| કુલ બેરોજગાર સ્નાતકો (20-29 વર્ષ) | 1.1 કરોડ |
| કાયમી નોકરી મળવાનો દર | એક વર્ષમાં માત્ર 7% |
| કોલેજોની ઉપલબ્ધતા | 45 કોલેજ પ્રતિ લાખ યુવા (2021 ડેટા) |
આ અહેવાલ સ્પષ્ટપણે કહી રહ્યો છે કે હવે સમય માત્ર ‘ડિગ્રીઓ વહેંચવાનો’ નથી, પણ ‘કાબિલિયત બનાવવાનો’ છે. આપણે આપણી ITI અને કોલેજોના અભ્યાસક્રમને AI, રોબોટિક્સ અને મોર્ડન મેન્યુફેક્ચરિંગ મુજબ અપડેટ કરવો પડશે. સાથે જ, માત્ર સરકારી નોકરીઓના ભરોસે બેસી રહેવાને બદલે યુવાનોને ‘ક્રિએટર’ અને ‘પ્રોબ્લમ સોલ્વર’ બનવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા પડશે.
શું માત્ર સંસ્થાઓની સંખ્યા વધારી દેવી પૂરતી છે? જ્યાં સુધી એક યુવાન હાથમાં ડિગ્રી લઈને નીકળતી વખતે એવું અનુભવે નહીં કે તે બજારના પડકારો માટે તૈયાર છે, ત્યાં સુધી આ 300% નો વધારો માત્ર કાગળ પરનો આંકડો બનીને રહી જશે.
