કતારના ગેસ પ્લાન્ટના સમારકામમાં લાગશે વર્ષો, ભારતની ઉર્જા રણનીતિને મોટો ફટકો
વૈશ્વિક ઉર્જા બજારના ‘સેફ હેવન’ ગણાતા કતાર પર થયેલા ઈરાની હુમલાઓએ સમગ્ર એશિયાની ઉર્જા સપ્લાય ચેઈનને હચમચાવી દીધી છે. કતારના ઉર્જા મંત્રી અને કતાર એનર્જીના સીઈઓ સાદ અલ-કાબીએ એક સત્તાવાર નિવેદનમાં સ્વીકાર્યું છે કે ઈરાની મિસાઈલ હુમલામાં દેશની LNG નિકાસ ક્ષમતાનો લગભગ ૧૭ ટકા ભાગ સંપૂર્ણપણે નાશ પામ્યો છે. આ વિનાશની સીધી અસર ભારત પર પડશે, કારણ કે ભારત પોતાની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો કતાર પાસેથી આયાત કરે છે.
૧૭% ઉત્પાદન ઠપ્પ: ૨૦ અબજ ડોલરની આવક પર પાણી ફરી વળ્યું
સાદ અલ-કાબીએ રોઇટર્સ સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું કે, કતારની કુલ ૧૪ LNG ટ્રેનોમાંથી ઓછામાં ઓછી બે ટ્રેનો અને બે ગેસ-ટુ-લિક્વિડ (GTL) સુવિધાઓમાંથી એકને ગંભીર નુકસાન થયું છે. આ નુકસાનને કારણે કતારને વાર્ષિક ૨૦ અબજ ડોલરની આવકનું નુકસાન થશે. સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે આ સુવિધાઓને ફરીથી કાર્યરત કરવામાં ૩ થી ૫ વર્ષનો સમય લાગી શકે છે, જેનો અર્થ છે કે આગામી અડધા દાયકા સુધી વિશ્વબજારમાં દર વર્ષે ૧૨.૮ મિલિયન ટન LNG ની અછત વર્તાશે.
ભારત અને એશિયા માટે ‘ફોર્સ મેજ્યોર’ (Force Majeure)
કતાર એનર્જીએ સત્તાવાર રીતે તેના મોટા ગ્રાહકો જેવા કે ભારત, ચીન, ઇટાલી, બેલ્જિયમ અને દક્ષિણ કોરિયા માટે ‘ફોર્સ મેજ્યોર’ ક્લોઝ જાહેર કર્યો છે. આ એક કાયદાકીય જોગવાઈ છે જેનો ઉપયોગ ત્યારે થાય છે જ્યારે કોઈ કંપની કુદરતી આપત્તિ અથવા યુદ્ધ જેવી અનિવાર્ય પરિસ્થિતિઓને કારણે તેના કરારો પૂર્ણ કરવામાં અસમર્થ હોય. ભારત માટે આ મોટો ફટકો છે કારણ કે કતાર સાથેના લાંબા ગાળાના કરારો પર ભારતની વીજળી અને ખાતર ઉદ્યોગ નિર્ભર છે.
“દુશ્મનાવટનો અંત લાવવો પડશે” – અલ કાબી
ભાવુક થતા સાદ અલ-કાબીએ કહ્યું, “મેં ક્યારેય કલ્પના નહોતી કરી કે કતાર જેવા શાંતિપ્રિય દેશ પર આવો હુમલો થશે, ખાસ કરીને પવિત્ર રમઝાન મહિનામાં એક મૈત્રીપૂર્ણ મુસ્લિમ દેશ દ્વારા.” તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે જ્યાં સુધી મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધ વિરામ નહીં થાય અને દુશ્મનાવટનો અંત નહીં આવે, ત્યાં સુધી સમારકામનું કાર્ય શરૂ કરવું અશક્ય છે. આ હુમલાઓએ કતારની ‘સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન’ તરીકેની છબીને ખરડી નાખી છે.
એક્સોનમોબિલ અને શેલને પણ મોટો ફટકો
આ હુમલામાં વૈશ્વિક તેલ કંપનીઓની ભાગીદારી વાળા પ્લાન્ટ્સને પણ નુકસાન થયું છે. અમેરિકન કંપની એક્સોનમોબિલ ક્ષતિગ્રસ્ત LNG ટ્રેનોમાં ૩૦ થી ૩૪ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે, જે ઈટાલી અને બેલ્જિયમને ગેસ સપ્લાય કરતી હતી. તેવી જ રીતે શેલ કંપનીના GTL પ્લાન્ટને થયેલું નુકસાન સુધારવામાં ઓછામાં ઓછું એક વર્ષ લાગશે.
ભારત પર શું અસર થશે?
૧. મોંઘવારીમાં વધારો: સપ્લાય ઘટતા આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં LNG ના ભાવ વધશે, જે ભારતમાં CNG અને PNG ના ભાવમાં ઉછાળો લાવી શકે છે. ૨. ઉર્જા સ્ત્રોતની શોધ: ભારત સરકારે હવે તાત્કાલિક ધોરણે રશિયા, અમેરિકા અને ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશો તરફ વળવું પડશે. ૩. ઉદ્યોગો પર અસર: ખાતર અને સ્ટીલ જેવા ઉદ્યોગો જે કુદરતી ગેસ પર નિર્ભર છે, તેમના ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો થશે.
૨૦ માર્ચ, ૨૦૨૬ના આ રિપોર્ટ મુજબ, કતાર પર થયેલો હુમલો માત્ર એક લશ્કરી હુમલો નથી, પરંતુ તે વિશ્વની ઉર્જા સુરક્ષા પરનો પ્રહાર છે. ભારતે આગામી પાંચ વર્ષ સુધી ઉર્જાના મોરચે અત્યંત સાવધ રહેવું પડશે, કારણ કે મધ્ય પૂર્વનું આ સંકટ ટૂંક સમયમાં ઉકેલાય તેવા કોઈ સંકેત દેખાતા નથી.
