લઘુત્તમ પગાર ₹૫૪,૦૦૦? ૮મા પગાર પંચમાં ‘૫ વ્યક્તિના પરિવાર’ના મોડેલથી કર્મચારીઓની કિસ્મત ચમકશે
ભારતના લાખો કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ અને પેન્શનધારકો માટે ૨૦૨૬નું વર્ષ ખૂબ જ નિર્ણાયક સાબિત થવા જઈ રહ્યું છે. ૨૦૨૫ના અંતમાં રચાયેલા ૮મા પગાર પંચ (8th Pay Commission) ને લઈને અત્યારે ગતિવિધિઓ તેજ બની છે. જસ્ટિસ રંજના પ્રકાશ દેસાઈના અધ્યક્ષપદ હેઠળનું આ કમિશન અત્યારે એક એવા સંતુલન પર કામ કરી રહ્યું છે જ્યાં એક તરફ કર્મચારીઓનું કલ્યાણ છે અને બીજી તરફ દેશની આર્થિક સ્થિરતા.
છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી સરકારી ગલિયારાઓમાં જે ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે, તેનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે આ વખતે પગાર વધારાના માપદંડોમાં મોટા ફેરફારો જોવા મળી શકે છે. ચાલો સમજીએ કે ૮મા પગાર પંચમાં કયા કયા મુખ્ય મુદ્દાઓ પર ખેંચતાણ ચાલી રહી છે અને તેની અસર સામાન્ય કર્મચારીના ખિસ્સા પર કેવી પડશે.
ફિટમેન્ટ ફેક્ટર અને લઘુત્તમ પગાર: ૩.૨૫ ગુણકનો આગ્રહ
પગાર પંચમાં સૌથી મહત્વનો મુદ્દો ફિટમેન્ટ ફેક્ટર (Fitment Factor) છે. આ એક એવો ગુણક છે જેના દ્વારા જૂના પગારને નવા પગાર ધોરણમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. ૭મા પગાર પંચમાં આ ફેક્ટર ૨.૫૭ હતું, પરંતુ અત્યારે કર્મચારી સંગઠનો આ ફેક્ટરને વધારીને ૩.૨૫ કરવાની પ્રબળ માંગ કરી રહ્યા છે.
નિષ્ણાતોના મતે, સરકાર કદાચ ૧.૮ થી ૨.૫ ની વચ્ચે કોઈ આંકડો નક્કી કરી શકે છે, પરંતુ જો કર્મચારીઓની ૩.૨૫ની માંગ સ્વીકારવામાં આવે, તો લઘુત્તમ મૂળ પગારમાં મોટો ઉછાળો આવશે. આ ઉપરાંત, એક નવો તર્ક એ પણ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે કે વેતન ગણતરી માટે અત્યાર સુધી વપરાતા ‘ત્રણ વ્યક્તિના પરિવાર’ના મોડેલને બદલે **’પાંચ વ્યક્તિના પરિવાર’**ના એકમનો ઉપયોગ કરવામાં આવે. જો આ ફેરફાર અમલમાં આવે, તો લઘુત્તમ મૂળ પગાર અત્યારના ₹૧૮,૦૦૦ થી વધીને સીધો ₹૫૪,૦૦૦ ને પાર કરી શકે છે. આ ફેરફાર કર્મચારીઓના જીવનધોરણમાં ક્રાંતિકારી સુધારો લાવી શકે છે.
જૂની પેન્શન યોજના (OPS) વિરુદ્ધ NPS: સૌથી મોટો વિવાદ
પગાર વધારા સિવાય અત્યારે દેશભરમાં જે સૌથી મોટો રાજકીય અને સામાજિક મુદ્દો છે, તે છે જૂની પેન્શન યોજના (Old Pension Scheme – OPS) ને ફરીથી લાગુ કરવાની માંગ. ૨૦૦૪ પછી નિમણૂક પામેલા કર્મચારીઓ અત્યારે નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ (NPS) હેઠળ આવે છે, જે માર્કેટ સાથે જોડાયેલી હોવાથી તેમાં પેન્શનની રકમ નિશ્ચિત હોતી નથી.
કર્મચારી સંગઠનોનો દલીલ છે કે નિવૃત્તિ પછીની સુરક્ષા માટે OPS અનિવાર્ય છે. ૮મું પગાર પંચ અત્યારે આ મામલે વિવિધ દરખાસ્તોનું મૂલ્યાંકન કરી રહ્યું છે. જોકે, સરકાર માટે આ નિર્ણય સરળ નથી, કારણ કે OPS લાગુ કરવાથી સરકારી તિજોરી પર લાંબા ગાળે મોટો બોજ પડી શકે છે. કમિશન અત્યારે કોઈ એવા વચગાળાના રસ્તાની શોધમાં છે જેમાં કર્મચારીઓને નિવૃત્તિ પછી નિશ્ચિત રકમ મળે અને સરકાર પર આર્થિક ભાર પણ અસહ્ય ન બને.
અર્થતંત્ર પર અસર: વિકાસ અને મોંઘવારી વચ્ચેનો જંગ
જ્યારે પણ પગાર પંચ લાગુ થાય છે, ત્યારે તેની સીધી અસર દેશના જીડીપી (GDP) અને મોંઘવારી પર પડે છે. આર્થિક વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે જો કર્મચારીઓના પગારમાં મોટો વધારો કરવામાં આવે, તો બજારમાં લિક્વિડિટી (રોકડ) વધશે, જે માંગમાં ઉછાળો લાવશે અને જીડીપી વૃદ્ધિને વેગ આપશે.
પરંતુ, આ સિક્કાની બીજી બાજુ પણ છે. અચાનક બજારમાં નાણાંનો પ્રવાહ વધવાથી મોંઘવારી (Inflation) વધવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે. આ ઉપરાંત, કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો પર દેવાનો બોજ વધી શકે છે. જસ્ટિસ રંજના પ્રકાશ દેસાઈની સમિતિએ આ તમામ આર્થિક પાસાઓને ધ્યાનમાં રાખીને પોતાનો રિપોર્ટ તૈયાર કરવાનો છે. અંતિમ નિર્ણય લેતી વખતે સરકાર રાજકોષીય ખાધ અને કર્મચારીઓના સંતોષ વચ્ચે કેવી રીતે સંતુલન સાધે છે, તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.
