ઈરાનની નવી ચાલ: હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી પસાર થતા જહાજો પર ‘સુરક્ષા ટેક્સ’ વસૂલવાની તૈયારી
મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષની વચ્ચે ઈરાન હવે વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગો પૈકીના એક, ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (હોર્મુઝની સામુદ્રધુની) પર પોતાનું નિયંત્રણ મજબૂત કરવા જઈ રહ્યું છે. ઈરાની સંસદ એક એવો ખરડો (બિલ) તૈયાર કરી રહી છે, જેના હેઠળ આ જળમાર્ગ પરથી પસાર થતા તમામ જહાજો પાસેથી સુરક્ષા અને દેખરેખના નામે ફી અથવા ‘ટોલ’ વસૂલવામાં આવશે.
જો આ કાયદો પસાર થશે, તો વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા અને શિપિંગ ઉદ્યોગ પર તેની ગંભીર અસરો પડી શકે છે.
શું છે ઈરાનનો પ્રસ્તાવ?
ઈરાની સાંસદોના જણાવ્યા અનુસાર, આ દરખાસ્તનો મુખ્ય હેતુ હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં ઈરાનનું સાર્વભૌમત્વ અને નિયંત્રણ કાયદેસર રીતે પ્રસ્થાપિત કરવાનો છે. એક ઈરાની સાંસદે જણાવ્યું હતું કે, “અમે એક એવો પ્રસ્તાવ લાવી રહ્યા છીએ જેમાં આ જળમાર્ગ પર ઈરાનની દેખરેખને સત્તાવાર માન્યતા મળે અને ટોલની વસૂલાત દ્વારા દેશ માટે આવકનું નવું સાધન ઊભું થાય.” આ ડ્રાફ્ટ આગામી અઠવાડિયા સુધીમાં અંતિમ સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે.
વર્તમાન સંઘર્ષ અને તેની અસરો
આ નિર્ણય એવા સમયે લેવામાં આવ્યો છે જ્યારે મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધ ચોથા સપ્તાહમાં પ્રવેશી ચૂક્યું છે. વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો લગભગ પાંચમો ભાગ આ સાંકડા જળમાર્ગમાંથી પસાર થાય છે, પરંતુ હાલમાં યુદ્ધને કારણે આ રૂટ પર ભારે વિક્ષેપ પડ્યો છે. અત્યારે માત્ર ચીન અને ઈરાન સાથે સંકળાયેલા મર્યાદિત જહાજો જ અહીંથી પસાર થઈ રહ્યા છે, જેના કારણે આ માર્ગ તેની સામાન્ય ક્ષમતા કરતા ખૂબ જ ઓછા સ્તરે કાર્યરત છે.
વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવમાં ભડકો
શિપિંગ પરના પ્રતિબંધો અને પ્રાદેશિક રિફાઇનરીઓને થયેલા નુકસાનને કારણે પર્શિયન ગલ્ફમાં તેલનું ઉત્પાદન ધીમું પડ્યું છે. આ સ્થિતિની સીધી અસર આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર પર જોવા મળી રહી છે:
- ક્રૂડ ઓઈલ: આ અઠવાડિયે બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ બેરલ દીઠ $114 ને પાર કરી ગયો છે.
- આર્થિક ચિંતા: ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું વહીવટીતંત્ર તેલના ભાવ બેરલ દીઠ $200 સુધી પહોંચવાની આર્થિક અસરોની તપાસ કરી રહ્યું હોવાના અહેવાલો છે.
ઈરાનનો આ નવો પ્રસ્તાવ પહેલેથી જ અસ્થિર બનેલી વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થામાં અનિશ્ચિતતાનો વધુ એક સ્તર ઉમેરી રહ્યો છે. જો આ ટોલ વસૂલાત અમલમાં આવશે, તો આગામી દિવસોમાં મોંઘવારી અને સપ્લાય ચેઈનની સમસ્યાઓ વધુ ઘેરી બની શકે છે.
