૨૦૨૬ મહાસંગ્રામ: તેલના ખેલમાં અમેરિકા અને ઈરાન આમને-સામને – વિનાશની ૧૦ દિવસની મહોલત!
વર્ષ ૨૦૨૬ની શરૂઆત વિશ્વ માટે અત્યંત ભયાનક અને અશાંત સાબિત થઈ રહી છે. મધ્ય પૂર્વ (Middle East) ફરી એકવાર યુદ્ધની જવાળાઓમાં લપેટાયું છે, પરંતુ આ વખતે સંઘર્ષ માત્ર સ્થાનિક નથી, તે વૈશ્વિક મહાસત્તા અમેરિકા, ઇઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેના સીધા સંગ્રામમાં ફેરવાઈ ગયો છે. દાયકાઓથી ચાલી રહેલી દુશ્મનાવટ હવે એક એવા વળાંક પર આવી ગઈ છે જ્યાં મુત્સદ્દીગીરી (Diplomacy) ના દરવાજા લગભગ બંધ દેખાઈ રહ્યા છે. આ સંઘર્ષની શરૂઆત ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા અલી ખામેની અને અન્ય ઉચ્ચ અધિકારીઓની હત્યા સાથે થઈ, જેણે આખા પ્રદેશમાં આગ લગાડી દીધી છે.
સત્તાનું પરિવર્તન અને સૈન્ય સંઘર્ષની પરાકાષ્ઠા
ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતૃત્વના પતન પછી તેહરાનમાં ભારે અરાજકતા ફેલાઈ હતી, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ નવા સર્વોચ્ચ નેતાની નિમણૂક કરવામાં આવી છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આ યુદ્ધમાં અત્યંત આક્રમક વલણ અપનાવી રહ્યા છે. એક તરફ અમેરિકી વહીવટીતંત્ર દાવો કરી રહ્યું છે કે તેમણે ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતાઓને સંપૂર્ણપણે તોડી પાડી છે અને આ એક નિર્ણાયક વિજય છે. બીજી તરફ, રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ સતત ઈરાનના ઉર્જા સ્ત્રોતો અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને નષ્ટ કરવાની ધમકી આપી રહ્યા છે.
જોકે, આ યુદ્ધમાં મુત્સદ્દીગીરીનો એક અનોખો ખેલ પણ જોવા મળી રહ્યો છે. ટ્રમ્પ એક બાજુ વિનાશની ચેતવણી આપે છે, તો બીજી બાજુ રાજદ્વારી સમયમર્યાદામાં વારંવાર વધારો કરીને ઈરાનને નમવા માટે મજબૂર કરી રહ્યા છે. હાલમાં જ ૧૦ દિવસ માટે હુમલાઓ પર રોક લગાવવામાં આવી છે, પરંતુ બંને દેશો વચ્ચે અવિશ્વાસ એટલો ઊંડો છે કે કોઈ પણ ક્ષણે આ શાંતિ ભંગ થઈ શકે તેમ છે. ઈરાને પણ આ હુમલાઓનો જડબાતોડ જવાબ આપ્યો છે અને અમેરિકાના પ્રાદેશિક સાથી દેશોને નિશાન બનાવવાનું શરૂ કર્યું છે.
વૈશ્વિક ઉર્જા સંકટ અને આર્થિક અસ્થિરતા
આ યુદ્ધની સૌથી ભયાનક અસર યુદ્ધના મેદાનની બહાર જોવા મળી રહી છે. ઈરાને વળતો પ્રહાર કરતા વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) માં તેલના શિપમેન્ટમાં અવરોધો ઊભા કર્યા છે. પરિણામે, વિશ્વભરમાં તેલના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે અને એક ગંભીર વૈશ્વિક ઉર્જા સંકટ સર્જાયું છે. ભારત જેવા દેશો, જે મોટાભાગે ક્રૂડ ઓઈલની આયાત પર નિર્ભર છે, તેમના માટે આ પરિસ્થિતિ અત્યંત ચિંતાજનક છે.
બંને પક્ષોએ ભારે જાનહાનિ ભોગવી છે. હજારો સૈનિકો અને નાગરિકો આ સંઘર્ષનો ભોગ બન્યા છે. હોસ્પિટલો ઉભરાઈ રહી છે અને લાખો લોકો વિસ્થાપિત થયા છે. ઈરાને ઇઝરાયેલ અને અન્ય અમેરિકી મથકો પર મિસાઈલ હુમલા કરીને સાબિત કર્યું છે કે ઘાયલ હોવા છતાં તેની વળતો પ્રહાર કરવાની શક્તિ ખતમ થઈ નથી. આ યુદ્ધ હવે માત્ર બે દેશો વચ્ચેનું નથી રહ્યું, પરંતુ વિશ્વના અર્થતંત્રને પાયમાલ કરનારું એક સાધન બની ગયું છે.
અવિશ્વાસનું વાતાવરણ અને ભવિષ્યની અનિશ્ચિતતા
ભલે પડદા પાછળ (Backchannel negotiations) વાતચીત ચાલી રહી હોય, પણ જમીની હકીકત એ છે કે બંને રાષ્ટ્રો ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ધમકીઓ અને રાજદ્વારી અવિશ્વાસના ચક્રમાં ફસાયેલા છે. અમેરિકા ઈચ્છે છે કે ઈરાન તેની પરમાણુ અને સૈન્ય મહત્વાકાંક્ષાઓ કાયમ માટે છોડી દે, જ્યારે ઈરાન તેના નેતાઓની હત્યાનો બદલો લેવા અને પોતાની સાર્વભૌમત્વ બચાવવા માટે મરણિયું થયું છે.
આ સંઘર્ષે વિશ્વને બે ભાગમાં વહેંચી દીધું છે. એક તરફ પશ્ચિમી દેશો છે જે સુરક્ષાના નામે અમેરિકાના પગલાંને ટેકો આપી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ માનવતાવાદી સંગઠનો આ ભયાનક નરસંહાર અટકાવવાની અપીલ કરી રહ્યા છે. જો આગામી દિવસોમાં કોઈ નક્કર સમજૂતી નહીં થાય, તો ૨૦૨૬નું આ વર્ષ ઇતિહાસમાં ‘તૃતીય વિશ્વયુદ્ધ’ ના પ્રારંભિક તબક્કા તરીકે નોંધાઈ શકે છે. અત્યારે તો સમગ્ર વિશ્વ શ્વાસ રોકીને રાહ જોઈ રહ્યું છે કે આ ૧૦ દિવસની રાહત શાંતિમાં પરિણમશે કે પછી એક મોટા વિનાશની નાંદી બનશે.
