દિલ્હી વિધાનસભામાં 15 વર્ષ પછી CAG રિપોર્ટનો ધડાકો: જલ બોર્ડની અનિયમિતતાઓ અને વધતા જળ સંકટ પર ગંભીર સવાલો
દિલ્હીની રાજનીતિમાં એક ઐતિહાસિક વળાંક આવ્યો છે. વિધાનસભા અધ્યક્ષ વિજેન્દ્ર ગુપ્તાએ જાહેરાત કરી છે કે, છેલ્લા 15 વર્ષથી જે રિપોર્ટ્સ અટવાયેલા હતા, તે હવે લોકલેખા સમિતિ (PAC) દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યા છે. અગાઉની સરકારો દરમિયાન આ રિપોર્ટ્સ ગૃહમાં રજૂ ન થવાને કારણે ભ્રષ્ટાચાર અને નાણાકીય અનિયમિતતાઓ પર કોઈ તપાસ થઈ શકી નહોતી, પરંતુ હવે સરકારી વિભાગોએ કરેલી ભૂલોનો હિસાબ આપવો પડશે.
વહીવટી જવાબદારી અને PACની સક્રિયતા
વિધાનસભા અધ્યક્ષે જણાવ્યું હતું કે, PAC એ લોકશાહીની સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમિતિઓમાંની એક છે, જેનું કામ સરકારી ખર્ચ અને વહીવટી પારદર્શિતા પર નજર રાખવાનું છે. લાંબા સમય સુધી આ સમિતિ નિષ્ક્રિય રહી હતી, પરંતુ હવે તેને ફરીથી પાટા પર લાવવામાં આવી છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં PAC એ સ્વાસ્થ્ય, આબકારી (દારૂ નીતિ) અને વાહન પ્રદૂષણ જેવા મહત્વના વિષયો પર ત્રણ મોટા રિપોર્ટ રજૂ કર્યા છે. આ રિપોર્ટ્સના આધારે હવે સંબંધિત વિભાગોએ નિર્ધારિત સમયમાં ‘એક્શન ટેકન રિપોર્ટ’ (ATN) રજૂ કરવો પડશે, એટલે કે તેમણે કરેલી ભૂલો પર શું સુધારાત્મક પગલાં લીધા છે તેનો જવાબ આપવો પડશે.
દિલ્હી જલ બોર્ડની ચોંકાવનારી વાસ્તવિકતા
CAG રિપોર્ટમાં વર્ષ 2017-18 થી 2021-22 દરમિયાન દિલ્હી જલ બોર્ડ (DJB) ના કામકાજ પર ગંભીર આંગળી ચીંધવામાં આવી છે. રિપોર્ટ મુજબ, દિલ્હીમાં પાણીની માંગ અને પુરવઠા વચ્ચેની ખાઈ સતત વધી રહી છે. સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે, રેણુકા, લખવાર અને કિશાઉ ડેમ જેવી મહત્વની પરિયોજનાઓના અમલીકરણમાં ઘણો વિલંબ થયો છે, જેના કારણે દિલ્હીવાસીઓને પૂરતું પાણી મળી રહ્યું નથી.
રિપોર્ટમાં એ પણ બહાર આવ્યું છે કે, દિલ્હી પાસે પાણીના આયોજન માટે કોઈ ચોક્કસ ‘વોટર પોલિસી’ જ નથી. પ્રતિ વ્યક્તિ પાણીની ઉપલબ્ધતા ઘટી રહી છે અને ભૂગર્ભ જળના નિયંત્રણ માટે કોઈ નક્કર યોજના બનાવવામાં આવી નથી.
આર્થિક નુકસાન અને પર્યાવરણીય બેદરકારી
CAG ના તારણો મુજબ, દિલ્હી જલ બોર્ડને અંદાજે ₹4,988 કરોડનું મહેસૂલી નુકસાન થયું છે, જેનું મુખ્ય કારણ ‘નોન-રેવન્યુ વોટર’ (પાણીની ચોરી અથવા લીકેજ) છે. આટલી મોટી રકમનું નુકસાન સરકારી તિજોરી પર મોટો બોજો છે.
પર્યાવરણની દ્રષ્ટિએ પણ સ્થિતિ ભયાનક છે:
ગંદા પાણીનો નિકાલ: દિલ્હીની 1,080 અનધિકૃત કોલોનીઓમાંથી નીકળતું 212.59 MGD જેટલું સીવેજ (ગંદુ પાણી) કોઈપણ ટ્રીટમેન્ટ વગર સીધું જ વરસાદી નાળાઓમાં વહાવવામાં આવી રહ્યું હતું.
યમુના પ્રદૂષણ: 25 જેટલા સુએજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ્સ (STP) માંથી યમુના નદીમાં છોડવામાં આવતું પાણી નિયત ધોરણો મુજબ શુદ્ધ નહોતું, જે નદીના પ્રદૂષણ માટે સીધું જવાબદાર છે.
વહીવટી ગેરરીતિઓ અને સ્ટાફની અછત
માત્ર નાણાકીય જ નહીં, પણ વહીવટી સ્તરે પણ ભારે અનિયમિતતાઓ જોવા મળી છે. સેન્ટ્રલ પબ્લિક વર્ક્સ ડિપાર્ટમેન્ટ (CPWD) ના દિશાનિર્દેશોનું ઉલ્લંઘન કરીને કામોની ફાળવણી કરવામાં આવી હતી. જલ બોર્ડમાં કર્મચારીઓની ભારે અછત હોવા છતાં, નિયમોને નેવે મૂકીને ખોટી રીતે નિમણૂકો કરવામાં આવી હતી. મહેસૂલ વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી પણ ખામીયુક્ત હોવાનું રિપોર્ટમાં સ્પષ્ટ થયું છે.
