“ટ્રમ્પની સ્પીચ અને તેલનો ભડકો”: ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ૪% નો ઉછાળો, બેરલ દીઠ $૧૦૫ ને પાર
આજે ગુરુવાર, ૨ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ ના રોજ વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાં મોટો ભૂકંપ આવ્યો છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના રાષ્ટ્રજોગ સંબોધન બાદ રોકાણકારોમાં ફેલાયેલી અનિશ્ચિતતાને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં જોરદાર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.
વિશ્વ અત્યારે બીજા મહિનામાં પ્રવેશતા ઈરાન-અમેરિકા સંઘર્ષની અસરો અનુભવી રહ્યું છે. ગુરુવારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના રાષ્ટ્રજોગ સંબોધન બાદ વૈશ્વિક તેલ બજારમાં ફરી એકવાર ગરમાવો જોવા મળ્યો છે. ગત બુધવારે જે તેલના ભાવ $૧૦૦ ની નીચે સરકી ગયા હતા, તે આજે માત્ર ગણતરીના કલાકોમાં ૪% વધીને $૧૦૫.૫૫ પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયા છે.
ટ્રમ્પનું નિવેદન અને બજારની પ્રતિક્રિયા
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે ઈરાન વિરુદ્ધ ‘ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી’ ને તેજ બનાવવાની અને આગામી ૨-૩ અઠવાડિયામાં વધુ આક્રમક હુમલા કરવાની જાહેરાત કરી છે. ખાસ કરીને ઈરાનના પાવર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઉર્જા માળખાને નિશાન બનાવવાની તેમની ધમકીએ રોકાણકારોને ફાળ પાડી છે. બજારને આશા હતી કે ટ્રમ્પ યુદ્ધ વિરામ કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવા અંગે કોઈ રોડમેપ આપશે, પરંતુ તેના બદલે તેમણે અન્ય દેશોને મદદની અપીલ કરીને અનિશ્ચિતતા વધારી દીધી છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ: ૨૦% પુરવઠો જોખમમાં
૨૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ થી શરૂ થયેલી લડાઈને કારણે વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો લગભગ ૨૦% હિસ્સો વહન કરતી ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ (Strait of Hormuz) અત્યારે અત્યંત અસ્થિર છે. ટ્રમ્પની ટીમે એવા પણ સંકેત આપ્યા છે કે યુદ્ધનો અંત લાવવા માટે આ માર્ગને ફરીથી ખોલવો અનિવાર્ય નથી, જે વૈશ્વિક ઉર્જા સુરક્ષા માટે જોખમની ઘંટી સમાન છે. વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) ના ભાવ પણ ૩% ના વધારા સાથે $૧૦૩.૧૬ પર ટ્રેડ થઈ રહ્યા છે.
દરિયાઈ હુમલા અને સપ્લાય ચેઈન
બજારની ચિંતામાં વધારો કરનારી બીજી ઘટના બુધવારે બની હતી. કતારના સંરક્ષણ મંત્રાલયના અહેવાલ મુજબ, કતાર એનર્જી દ્વારા ચાર્ટર્ડ કરાયેલા એક તેલ ટેન્કર પર ઈરાની ક્રુઝ મિસાઈલ દ્વારા હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. આ હુમલાએ સાબિત કર્યું છે કે હવે માત્ર યુદ્ધના મેદાનમાં જ નહીં, પણ દરિયાઈ ટ્રાફિક માટે પણ ખતરો વધી રહ્યો છે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો આજે યુદ્ધ વિરામ થાય તો પણ, ક્ષતિગ્રસ્ત માળખાને કારણે પુરવઠો સામાન્ય થવામાં મહિનાઓ લાગી શકે છે.
અર્થશાસ્ત્રીઓની ગંભીર ચેતવણી
પેસિફિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ મેનેજમેન્ટ કંપની (PIMCO) ના અર્થશાસ્ત્રી ટિફની વાઇલ્ડિંગે બ્લૂમબર્ગને આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં જણાવ્યું હતું કે, “ઈરાન સંઘર્ષથી વૈશ્વિક અર્થતંત્રને થતું આર્થિક નુકસાન દર અઠવાડિયે વધી રહ્યું છે.” તેમણે ચેતવણી આપી છે કે જો આ વિક્ષેપ લાંબો સમય ચાલશે, તો વિશ્વ એક મોટી આર્થિક મંદી (Global Recession) ના ખપ્પરમાં હોમાઈ શકે છે. સતત વધી રહેલું આર્થિક દબાણ વિકાસશીલ દેશો માટે દેવાંનું સંકટ પણ ઉભું કરી શકે છે.
ભારત પર શું અસર થશે?
ભારત તેની તેલ જરૂરિયાતનો ૮૦% થી વધુ હિસ્સો આયાત કરે છે. જો ક્રૂડ ઓઇલ $૧૦૦ થી ઉપર સતત ટકી રહેશે, તો ભારતમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને ગેસના ભાવોમાં ધરખમ વધારો થવાની શક્યતા છે. આનાથી પરિવહન ખર્ચ વધશે અને મોંઘવારી સામાન્ય જનતાની કમર તોડી શકે છે.
૨ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ તેલના ભાવમાં આવેલો આ ઉછાળો સૂચવે છે કે દુનિયા અત્યારે ઉર્જા યુદ્ધના ઉંબરે ઉભી છે. ટ્રમ્પના આગામી વ્યૂહાત્મક પગલાં નક્કી કરશે કે તેલ $૧૨૦ તરફ જશે કે શાંતિના પ્રયાસોથી ભાવમાં ઘટાડો થશે.
