બદલાતો વર્લ્ડ ઓર્ડર: 23 વર્ષ પછી ફ્રાન્સ રશિયા-ચીન સાથે જોડાયું, અમેરિકાને લાગ્યો મોટો ઝટકો
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધે હવે વૈશ્વિક રાજનીતિના સમીકરણો બદલી નાખ્યા છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC) માં એક ઐતિહાસિક ઘટના બની છે, જ્યાં 23 વર્ષ પછી ફ્રાન્સ, રશિયા અને ચીને એકસાથે મળીને અમેરિકાના સમર્થનવાળા પ્રસ્તાવ વિરુદ્ધ ‘વીટો’ (Veto) પાવરનો ઉપયોગ કર્યો છે. આ અગાઉ વર્ષ 2003માં ઇરાક યુદ્ધ સમયે આ ત્રણેય દેશોએ અમેરિકાનો વિરોધ કર્યો હતો.
શું હતો બહેરીનનો પ્રસ્તાવ?
હકીકતમાં, બહેરીને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) ને લઈને સુરક્ષા પરિષદમાં એક પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો હતો. જો આ પ્રસ્તાવ પાસ થઈ ગયો હોત, તો યુદ્ધની વચ્ચે ઈરાનની મુશ્કેલીઓ વધી ગઈ હોત. અમેરિકા આ પ્રસ્તાવના પક્ષમાં હતું, પરંતુ રશિયા અને ચીનની સાથે ફ્રાન્સે પણ તેનો વિરોધ કર્યો. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના કાયમી પાંચ સભ્યો (P-5) માં ફ્રાન્સનું આ પગલું અમેરિકા માટે મોટો આંચકો માનવામાં આવે છે, કારણ કે હવે સુરક્ષા પરિષદમાં અમેરિકાનું પલડું 3-2 થી નબળું પડી ગયું છે.
ફ્રાન્સ અચાનક ઈરાનના સમર્થનમાં કેમ આવ્યું?
અત્યાર સુધી ઈરાન યુદ્ધથી અંતર જાળવી રાખનાર ફ્રાન્સના આ વલણ પાછળ ત્રણ મુખ્ય કારણો જવાબદાર માનવામાં આવે છે:
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સાથેનો વિવાદ: અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઈમેન્યુઅલ મેક્રોન વચ્ચેના સંબંધો વણસ્યા છે. ટ્રમ્પે તાજેતરમાં મેક્રોનની મજાક ઉડાવી હતી અને યુદ્ધના નિર્ણયોમાં ફ્રાન્સની સલાહ લીધી નહોતી. વળી, ટ્રમ્પ ઈચ્છતા હતા કે ફ્રાન્સ અમેરિકા વતી ઈરાન સામે લડે, જેને મેક્રોને ફગાવી દીધું હતું.
ઇઝરાયેલ સાથેની રંજિશ: ફ્રાન્સે ઇઝરાયેલ પર માનવાધિકાર ઉલ્લંઘનનો આરોપ લગાવીને તેને હથિયાર આપવાની ડીલ અટકાવી દીધી છે. એટલું જ નહીં, ઇઝરાયેલને ટેકો આપતા વિમાનો માટે ફ્રાન્સે પોતાનું એરસ્પેસ (આકાશ) પણ બંધ કરી દીધું છે.
હોર્મુઝમાં ગુપ્ત ડીલ: બ્લૂમબર્ગના રિપોર્ટ અનુસાર, ઈરાને હોર્મુઝના રૂટ પરથી ફ્રાન્સના માલિકીના જહાજોને સરળતાથી પસાર થવા દેવાની મંજૂરી આપી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ફ્રાન્સ અને ઈરાન વચ્ચે કોઈ સમજૂતી થઈ છે, જેના બદલામાં ફ્રાન્સ UNમાં ઈરાનનો પક્ષ લઈ રહ્યું છે.
વૈશ્વિક અસરો અને નાટો (NATO) નું ભવિષ્ય
આ ઘટનાક્રમ બાદ અમેરિકા અને યુરોપિયન દેશો વચ્ચેની તિરાડ સ્પષ્ટ દેખાઈ રહી છે. નિષ્ણાતો માને છે કે ફ્રાન્સે હવે મધ્ય-પૂર્વના મામલે રશિયા અને ચીન સાથે રહેવાનું નક્કી કરી લીધું છે. બીજી તરફ, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ નાટો (NATO) ગઠબંધનમાંથી બહાર નીકળવાની અને તેની સમીક્ષા કરવાની તૈયારી દર્શાવી છે. જો અમેરિકા નાટોથી અલગ થશે, તો બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી બનેલો વર્લ્ડ ઓર્ડર સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જશે અને વિશ્વમાં નવા શક્તિ કેન્દ્રો ઊભા થશે.
