બાંગ્લાદેશના વિદેશ મંત્રી 7 એપ્રિલે ભારત આવશે: શું યુનુસના સમયની કડવાશ દૂર થશે? જાણો મુલાકાતનો સંપૂર્ણ એજન્ડા
બાંગ્લાદેશમાં આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં તારિક રહેમાનના નેતૃત્વવાળી બીએનપી (BNP) સરકાર સત્તામાં આવ્યા બાદ પ્રથમ વખત કોઈ કેબિનેટ મંત્રી દિલ્હીની મુલાકાતે આવી રહ્યા છે. બાંગ્લાદેશના નવા વિદેશ મંત્રી ખલીલુર રહેમાન 7 અને 8 એપ્રિલ 2026ના રોજ ભારતની સત્તાવાર મુલાકાતે નવી દિલ્હી પહોંચશે. ઓગસ્ટ 2024માં શેખ હસીના સરકારના પતન બાદ, ચૂંટાયેલી સરકાર તરફથી આ ભારતનો પ્રથમ ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રવાસ છે. આ મુલાકાતના એક દિવસ પહેલા જ ભારતના હાઈ કમિશનર પ્રણય વર્માએ ઢાકામાં વડાપ્રધાન તારિક રહેમાન સાથે મુલાકાત કરી હતી, જે આ મુલાકાતની ગંભીરતા દર્શાવે છે.
આ મુલાકાત શા માટે મહત્વની છે?
જ્યારે પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષને કારણે વૈશ્વિક વ્યવસ્થા બદલાઈ રહી છે, ત્યારે ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય સંબંધોને ફરીથી પાટા પર લાવવા માટે આ મુલાકાતને ‘પાયાના પથ્થર’ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. ખલીલુર રહેમાનની સાથે વડાપ્રધાન તારિક રહેમાનના વિદેશ બાબતોના સલાહકાર હુમાયુ કબીર પણ દિલ્હી આવશે.
દિલ્હીમાં ખલીલુર રહેમાન ભારતની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર (NSA) અજીત ડોભાલ અને વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર સાથે મુલાકાત કરશે. તેમણે બાંગ્લાદેશી અખબાર ‘ડેલી પ્રોથમ આલો’ને જણાવ્યું હતું કે, “અમે ભારત સાથે પરસ્પર સન્માન, ગૌરવ અને હિતોના આધારે સામાન્ય સંબંધો ઈચ્છીએ છીએ. વાતચીતનો મુખ્ય વિષય બંને દેશોના ભવિષ્યના સંબંધો હશે.”
યુનુસ શાસનકાળની કડવાશ અને નવો વળાંક
વર્ષ 2024માં શેખ હસીના સરકારના પતન પછી મોહમ્મદ યુનુસના નેતૃત્વમાં વચગાળાની સરકાર બની હતી. તે સમયે ભારત-બાંગ્લાદેશ સંબંધો ઇતિહાસના સૌથી ખરાબ તબક્કામાંથી પસાર થયા હતા. યુનુસનું વલણ ભારત કરતા પાકિસ્તાન તરફ વધુ હતું અને તેમણે બાંગ્લાદેશમાં ભારત-વિરોધી નિવેદનોને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. તેમણે ભારતના ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યોને લઈને પણ ઉશ્કેરણીજનક વાતો કરી હતી, જેના પર ભારતે કડક વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.
પરંતુ હવે બીએનપી સરકારની “બાંગ્લાદેશ ફર્સ્ટ” નીતિ હેઠળ સંબંધોને સામાન્ય બનાવવાની કોશિશ શરૂ થઈ છે. આ નીતિનો હેતુ બાંગ્લાદેશના હિતોને સર્વોપરી રાખીને પડોશી દેશ ભારત સાથે ટકાઉ સંબંધો બાંધવાનો છે.
ફરક્કા જળ સમજૂતી 2026
આ પ્રવાસના એજન્ડામાં સૌથી ઉપર જે મુદ્દો છે તે છે ‘ફરક્કા જળ સમજૂતી’. ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે ગંગા નદીના પાણીની વહેંચણી માટે 1996માં 30 વર્ષ માટે આ સંધિ કરવામાં આવી હતી, જે 2026માં સમાપ્ત થઈ રહી છે.
સમજૂતી શું છે?
- આ સંધિ દર વર્ષે 1 જાન્યુઆરીથી 31 મે (સૂકી મોસમ) દરમિયાન ફરક્કા બેરેજ પર પાણીની વહેંચણી નક્કી કરે છે.
- બાંગ્લાદેશની ચિંતા છે કે પાણીના સ્તરમાં ઘટાડો થવાને કારણે સુંદરવનના પર્યાવરણ પર ખરાબ અસર પડી રહી છે.
- નવી સરકાર આ સમજૂતીને ફરીથી કરવા (Renew) અથવા તેમાં ફેરફાર કરવા માટે ભારત સાથે ગંભીર ચર્ચા કરવા માંગે છે.
સુરક્ષા અને કનેક્ટિવિટી
ભારત માટે બાંગ્લાદેશની સુરક્ષા સ્થિતિ અત્યંત મહત્વની છે. ઈશાન ભારતના રાજ્યોમાં શાંતિ જાળવવા માટે બાંગ્લાદેશનો સહકાર અનિવાર્ય છે. અજીત ડોભાલ સાથેની મુલાકાતમાં ખલીલુર રહેમાન આતંકવાદ વિરોધી સહયોગ અને સરહદ વ્યવસ્થાપન પર ચર્ચા કરી શકે છે. આ ઉપરાંત, બંને દેશો વચ્ચે રેલવે અને બસ કનેક્ટિવિટી તેમજ વ્યાપારિક સંબંધોને વધુ મજબૂત કરવા પર પણ ભાર મૂકવામાં આવશે.
