અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ‘પડદા પાછળ’ ઘડાયો સીઝફાયરનો પ્લાન: જાણો શું છે આખી ઇનસાઇડ સ્ટોરી
પશ્ચિમ એશિયામાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા ભારે તણાવ વચ્ચે એક રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકા અને ઈરાન બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામ (સીઝફાયર) માટે સંમત થયા છે. આ સમજૂતી બાદ હુમલાઓ થંભી જવાની આશા જન્મી છે. આ ડીલ હેઠળ વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ ગણાતા ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Hormuz Strait) ને ફરીથી ખોલવા અને આગળની વાતચીત શરૂ કરવાનો રસ્તો સાફ થયો છે. જોકે, જમીની સ્તરે સ્થિતિ હજુ પણ નાજુક જ છે.
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી છે કે અમેરિકા અને ઈરાને પોતપોતાના સાથી દેશો સાથે મળીને તાત્કાલિક અસરથી બે અઠવાડિયાના સીઝફાયર પર સહમતી સાધી છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ પણ આ વાતની પુષ્ટિ કરી છે. આ સમયગાળા દરમિયાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પરથી જહાજોની અવરજવર ઈરાની સેનાના સંકલન હેઠળ સુરક્ષિત રીતે થઈ શકશે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં પાકિસ્તાનની ભૂમિકા પણ મહત્વની રહી છે, અને પીએમ શહબાઝ શરીફે આશા વ્યક્ત કરી છે કે આ સીઝફાયર લેબનોન સહિતના વિસ્તારોમાં પણ લાગુ થશે.
ઈસ્લામાબાદમાં થશે શાંતિ માટેની આગામી મંત્રણા
સીઝફાયરની સાથે જ હવે બંને દેશો વચ્ચે ડિપ્લોમેટિક વાતચીતનો માર્ગ ખૂલ્યો છે. આગામી 10 એપ્રિલના રોજ પાકિસ્તાનની રાજધાની ઈસ્લામાબાદમાં બંને પક્ષો વચ્ચે બેઠક યોજાય તેવી શક્યતા છે. શહબાઝ શરીફે આ વાતચીતને કાયમી શાંતિ માટે અત્યંત જરૂરી ગણાવી છે. રિપોર્ટ્સ મુજબ, અમેરિકા તરફથી ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિ મંડળ આ બેઠકમાં ભાગ લેશે, જોકે અંતિમ નિર્ણય રાષ્ટ્રપતિ સ્તરે જ લેવામાં આવશે.
સીઝફાયર છતાં હજુ તણાવ કેમ યથાવત છે?
ભલે કાગળ પર યુદ્ધવિરામની જાહેરાત થઈ ગઈ હોય, પણ ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર સ્થિતિ હજુ પણ ગંભીર છે. સાઉદી અરેબિયા, UAE, કુવૈત અને બહરીન જેવા દેશોમાં હજુ પણ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ એક્ટિવ રાખવામાં આવી છે અને મિસાઈલ હુમલાના એલર્ટ જારી છે. ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે પણ અંદરખાને વળતા હુમલાના સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે આ શાંતિ અત્યારે ખૂબ જ કાચી છે.
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ: અર્થતંત્રનો સૌથી મોટો મુદ્દો
આ આખા વિવાદનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ છે. દુનિયાનો મોટો હિસ્સો તેલ અને ગેસના સપ્લાય માટે આ જ જળમાર્ગ પર નિર્ભર છે. ઈરાને આ રસ્તા પર પોતાનું નિયંત્રણ મજબૂત કર્યું હતું, જેના કારણે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર ખતરો મંડરાઈ રહ્યો હતો. આ આર્થિક દબાણને કારણે જ અમેરિકા અને તેના સાથી દેશોએ સીઝફાયર તરફ ડગલાં માંડવા પડ્યા છે.
આર્થિક અસર અને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ
સીઝફાયરની જાહેરાત થતાની સાથે જ વૈશ્વિક બજારમાં તેની પોઝિટિવ અસર જોવા મળી છે:
- તેલના ભાવ: અમેરિકામાં તેલની કિંમતોમાં 17% થી વધુનો ઘટાડો નોંધાયો છે.
- શેરબજાર: જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા જેવા દેશોના શેરબજારમાં તેજી જોવા મળી છે. તજજ્ઞોનું માનવું છે કે યુદ્ધને કારણે વધતા આર્થિક બોજ અને મોંઘવારીને કારણે ટ્રમ્પ પ્રશાસને નરમ વલણ અપનાવવું પડ્યું છે. ઈજિપ્ત અને ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશોએ પણ આ શાંતિ પ્રક્રિયાનું સ્વાગત કર્યું છે.
શું આ કાયમી શાંતિ છે?
ભવિષ્યનો રસ્તો હજુ કાંટાળો છે. ઈરાને કેટલીક કડક શરતો મૂકી છે, જેમાં:
- અમેરિકી સેનાની વાપસી.
- ઈરાન પરથી આર્થિક પ્રતિબંધો હટાવવા.
- તેના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગેના વિવાદોનો ઉકેલ.
અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ હજુ પણ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને ખતમ કરવાની માંગ પર મક્કમ છે. તેથી, ભલે અત્યારે બે અઠવાડિયાની રાહત મળી હોય, પરંતુ ઈસ્લામાબાદની મંત્રણા પરથી જ નક્કી થશે કે પશ્ચિમ એશિયામાં કાયમી શાંતિ સ્થપાશે કે ફરી એકવાર યુદ્ધના નગારા વાગશે.
