ટ્રમ્પના માનીતા આર્મી ચીફની રણનીતિ નિષ્ફળ, જાણો મંત્રણા તૂટવાનું અસલી કારણ.
વૈશ્વિક રાજનીતિમાં અત્યંત ચર્ચાસ્પદ બનેલી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની ઇસ્લામાબાદ મંત્રણાઓ અંતે કોઈ નિષ્કર્ષ વગર પડી ભાંગી છે. આ ઘટનાક્રમે પાકિસ્તાનના શાસકો અને લશ્કરી નેતૃત્વની વૈશ્વિક પ્રતિષ્ઠા પર મોટું પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન મૂકી દીધું છે. જેડી વાન્સ દ્વારા ઈરાને અમેરિકાની શરતો સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો હોવાની જાહેરાત બાદ આખી વાટાઘાટ પ્રક્રિયા અધવચ્ચે અટકી ગઈ છે.
૧. મંત્રણાનું નાટકીય પતન
ઇસ્લામાબાદમાં ચાલી રહેલી આ હાઈ-પ્રોફાઈલ મંત્રણાઓમાં ત્યારે વળાંક આવ્યો જ્યારે અમેરિકાના પ્રતિનિધિ જેડી વાન્સ ઈરાનના પ્રતિનિધિઓને જાણ કર્યા વિના જ વોશિંગ્ટન જવા રવાના થઈ ગયા. જેડી વાન્સે સ્પષ્ટ કર્યું કે ઈરાને અમેરિકા દ્વારા મૂકવામાં આવેલી મુખ્ય શરતો ફગાવી દીધી છે. ૧૪ દિવસના કામચલાઉ યુદ્ધવિરામ બાદ એવી આશા હતી કે કોઈ કાયમી ઉકેલ આવશે, પરંતુ વાસ્તવિકતા તેનાથી વિરુદ્ધ સાબિત થઈ છે.
૨. પાકિસ્તાની નેતૃત્વ માટે ‘થપ્પડ’ સમાન સ્થિતિ
આ શાંતિ મંત્રણાની નિષ્ફળતા પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફ અને આર્મી ચીફ જનરલ અસીમ મુનીર માટે મોટો આંચકો માનવામાં આવે છે. જનરલ મુનીર, જેમને યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ‘પ્રિય ફિલ્ડ માર્શલ’ તરીકે ઓળખાવે છે, તેઓ પોતે આ વાટાઘાટોનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા હતા. ૨૪ કલાકની અંદર જ મંત્રણાઓ તૂટી જવાથી પાકિસ્તાનની રાજદ્વારી ક્ષમતાની દુનિયા સમક્ષ મજાક ઉડી રહી છે.
૩. અસીમ મુનીર અને ટ્રમ્પના સંબંધો પર અસર
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળમાં જનરલ મુનીરે અમેરિકા સાથે ગાઢ સંબંધો બનાવવાની રણનીતિ અપનાવી હતી. ૨૦૨૧ ના કાબુલ એરપોર્ટ બોમ્બ વિસ્ફોટના માસ્ટરમાઇન્ડને પકડીને અમેરિકાને સોંપ્યા બાદ ટ્રમ્પ મુનીરથી પ્રભાવિત હતા. જોકે, આ શાંતિ મંત્રણા નિષ્ફળ જવાથી ટ્રમ્પની નજરમાં મુનીરનું કદ ઘટવાની શક્યતા છે. એક શક્તિશાળી ફિલ્ડ માર્શલ તરીકે મુનીરની છબીને આનાથી ભારે ફટકો પડ્યો છે.
૪. પાકિસ્તાનની નવી માંગણી: યુદ્ધવિરામ લંબાવો
મંત્રણા નિષ્ફળ ગયા બાદ, પાકિસ્તાને હવે છેલ્લી ઘડીના પ્રયાસ રૂપે અમેરિકા અને ઈરાન બંને સમક્ષ ૧૪ દિવસના યુદ્ધવિરામની સમયમર્યાદા લંબાવવાની માંગ કરી છે. પાકિસ્તાન ઈચ્છે છે કે હિંસા ટળે અને વાતચીતના દ્વાર ખુલ્લા રહે. જોકે, જેડી વાન્સની અચાનક વિદાય બાદ અમેરિકા આ માંગણી પર શું વલણ અપનાવશે તે જોવું રહ્યું.
૫. શું હવે ક્ષેત્રીય તણાવ વધશે?
નિષ્ણાતો માને છે કે જો યુદ્ધવિરામની મુદત વધારવામાં નહીં આવે, તો મધ્ય પૂર્વમાં ફરીથી સશસ્ત્ર સંઘર્ષ તેજ થઈ શકે છે. પાકિસ્તાન માટે આ સ્થિતિ વધુ મુશ્કેલ છે કારણ કે તે ઈરાન સાથે સીધી સરહદ ધરાવે છે. ૧૨ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના આ ઘટનાક્રમે દક્ષિણ એશિયાના સુરક્ષા સમીકરણો પણ બદલી નાખ્યા છે.
ઇસ્લામાબાદ મંત્રણાની નિષ્ફળતા એ માત્ર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો વિવાદ નથી, પરંતુ પાકિસ્તાનના ‘મધ્યસ્થી’ તરીકેના દાવાઓની પોકળતા પણ છતી કરે છે. જનરલ અસીમ મુનીર અને ટ્રમ્પની મિત્રતા હવે કઈ દિશામાં જશે, તે આવનારા દિવસોમાં સ્પષ્ટ થશે.
