વૈશ્વિક શાંતિની આશા રાખતા કરોડો લોકો માટે આજનો દિવસ નિરાશાજનક સાબિત થયો છે. પાકિસ્તાનની રાજધાની ઇસ્લામાબાદમાં પાછલા ૪૮ કલાકથી ચાલી રહેલી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની ‘ઐતિહાસિક’ શાંતિ મંત્રણા સત્તાવાર રીતે નિષ્ફળ જાહેર કરવામાં આવી છે. ૧૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ આ મંત્રણાના અંતે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે અત્યંત કડક શબ્દોમાં પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કર્યું છે.
૧. “પરમાણુ શસ્ત્રો: રેડ લાઇન”
મંત્રણાના નિષ્ફળ રહ્યાના સમાચાર મળતા જ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પત્રકારો સાથે વાત કરતા જણાવ્યું હતું કે, “અમે સ્પષ્ટ છીએ કે ઈરાન પાસે કોઈ પણ સંજોગોમાં પરમાણુ શસ્ત્રો ન હોવા જોઈએ. આ બાબતે અમે કોઈ બાંધછોડ કરવા તૈયાર નથી.” ટ્રમ્પનું આ નિવેદન ઈરાનના તે દાવાઓ સામે છે જેમાં ઈરાન પોતાના સંરક્ષણ માટે પરમાણુ કાર્યક્રમને અનિવાર્ય ગણાવી રહ્યું હતું. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું કે જો ઈરાન પરમાણુ મહત્વાકાંક્ષા નહીં છોડે તો શાંતિની કોઈ પણ વાતચીત નિરર્થક છે.
૨. “મને કોઈ વાંધો નથી…”
ટ્રમ્પના નિવેદનનો સૌથી ચોંકાવનારો ભાગ એ હતો કે તેઓ હવે ઈરાન સામે ઝૂકવાના મૂડમાં નથી. તેમણે બેધડક રીતે કહ્યું, “અમે વાટાઘાટો માટે ટેબલ પર આવ્યા હતા. જો તેઓ ફરીથી વાત કરવા માંગતા હોય તો ઠીક છે, પરંતુ જો તેઓ નહીં આવે તો પણ મને કોઈ વાંધો નથી. અમેરિકા હવે રાહ જોવાની નીતિમાં માનતું નથી.” આ વાક્ય દર્શાવે છે કે ટ્રમ્પ પ્રશાસન હવે ઈરાન પર ‘મેક્સિમમ પ્રેશર’ ની રણનીતિ ફરીથી અમલમાં મૂકી શકે છે.
૩. ઈરાનની વર્તમાન સ્થિતિ પર કટાક્ષ
ટ્રમ્પે ઈરાનની આર્થિક અને સૈન્ય સ્થિતિ પર પણ આકરા પ્રહારો કર્યા હતા. તેમણે પુનરાવર્તન કર્યું કે ૪૦ દિવસના સંઘર્ષ પછી ઈરાનની હાલત ‘ભયાનક’ છે. “તેઓ (ઈરાન) જાણે છે કે યુદ્ધ પછી તેમની શું સ્થિતિ થઈ છે. તેમનું અર્થતંત્ર તૂટી ગયું છે અને લોકો મુશ્કેલીમાં છે. આવી સ્થિતિમાં પણ જો તેઓ શરતો માનવા તૈયાર ન હોય તો નુકસાન તેમનું જ છે,” એમ ટ્રમ્પે ઉમેર્યું હતું.
૪. ઇસ્લામાબાદ મંત્રણા કેમ નિષ્ફળ ગઈ?
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, મંત્રણામાં મુખ્ય અવરોધ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને યુરેનિયમ સંવર્ધનનો હતો. અમેરિકા ઈચ્છતું હતું કે ઈરાન તેના તમામ પરમાણુ પ્લાન્ટ્સ આંતરરાષ્ટ્રીય દેખરેખ હેઠળ મૂકે અને શસ્ત્રો બનાવવાનું બંધ કરે. જ્યારે ઈરાને અમેરિકાના પ્રતિબંધો તાત્કાલિક હટાવવાની અને તેલની નિકાસની સુરક્ષાની માંગ કરી હતી. જેડી વાન્સ અને ઈરાની પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે ૨૧ કલાક ચાલેલી આ ચર્ચામાં કોઈ પણ પક્ષ નમતું જોખવા તૈયાર નહોતો.
૫. હવે આગળ શું? (વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર અસર)
૧૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ ટ્રમ્પના આ નિવેદન બાદ વૈશ્વિક બજારોમાં ગભરાટ ફેલાયો છે. કાચા તેલના ભાવ જે યુદ્ધવિરામ દરમિયાન થોડા ઘટ્યા હતા, તે હવે ફરીથી $૧૦૦ ની સપાટી તોડીને ઉપર જઈ રહ્યા છે. જો ઈરાન ફરીથી મંત્રણાના ટેબલ પર નહીં આવે, તો અમેરિકા લશ્કરી કાર્યવાહીની ધમકી પણ આપી શકે છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના આજના નિવેદને સાબિત કરી દીધું છે કે ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ ની નીતિમાં ઈરાન માટે કોઈ પણ છૂટછાટની જગ્યા નથી. ૨૧ કલાકની ઇસ્લામાબાદ મંત્રણાનું નિષ્ફળ રહેવું એ માત્ર રાજદ્વારી હાર નથી, પણ આવનારા સમયમાં મોટા આર્થિક અને સૈન્ય સંઘર્ષની ચેતવણી પણ છે. ૧૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ નો આ દિવસ ઈતિહાસમાં એક ‘નિષ્ફળ શાંતિ પ્રયાસ’ તરીકે નોંધાશે.
