એનર્જી ડ્રિંક્સમાં કેફીનનો ખતરનાક ડોઝ: કેવી રીતે તે તમારા હૃદયને અંદરથી પોલું કરી દે છે? જાણો લેન્સેટનો ચોંકાવનારો ખુલાસો
આજની ભાગદોડ ભરેલી જિંદગીમાં ‘ઇન્સ્ટન્ટ એનર્જી’ની ઈચ્છાએ આપણને એનર્જી ડ્રિંક્સના દીવાના બનાવી દીધા છે. પરીક્ષાની તૈયારી કરતો વિદ્યાર્થી હોય, જીમ જતો એથ્લેટ હોય કે મોડી રાત સુધી કામ કરતો પ્રોફેશનલ—દરેક વ્યક્તિ કેન ખોલીને પોતાનો થાક ઉતારવાનો પ્રયાસ કરે છે. પરંતુ શું આ ચમક-ધમક વાળા ડ્રિંક્સ ખરેખર સુરક્ષિત છે? અમેરિકાના ટેક્સાસથી આવેલા એક હૃદયદ્રાવક સમાચાર દ્વારા આ મુદ્દે મોટી ચર્ચા છેડાઈ છે.
એક અધૂરી ઈચ્છા: લરિસાની દુખદ વાર્તા
ટેક્સાસની રહેવાસી 17 વર્ષની લરિસા નિકોલ રોડ્રિગ્ઝ એક તેજસ્વી વિદ્યાર્થિની હતી, જે ટૂંક સમયમાં કોલેજ જવાની હતી. પરંતુ ગયા વર્ષે ઓક્ટોબરમાં તેનું અચાનક અવસાન થયું. પરિવારનો આરોપ છે કે તેના મૃત્યુનું કારણ કોઈ બીમારી નથી, પરંતુ એક લોકપ્રિય એનર્જી ડ્રિંકનું વધુ પડતું સેવન હતું.
પરિવારના વકીલ બેની એગોસ્ટો જુનિયરના જણાવ્યા અનુસાર, લરિસા સોશિયલ મીડિયાની જાહેરાતોથી પ્રભાવિત થઈને ‘અલાની નુ’ (Alani Nu) નામનું એનર્જી ડ્રિંક પીવા લાગી હતી. જાહેરાતોમાં તેને સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક ગણાવવામાં આવ્યું હતું. પરિવારે હવે વિતરક કંપનીઓ પર 1 મિલિયન ડોલર (આશરે 8.3 કરોડ રૂપિયા)નો દાવો માંડ્યો છે. વકીલનું કહેવું છે કે મેડિકલ રિપોર્ટમાં લરિસાના શરીરમાં કોઈ ડ્રગ્સ કે આલ્કોહોલ મળ્યો નથી; તેના શરીરમાં માત્ર અતિશય માત્રામાં ‘કેફીન’ જોવા મળ્યું હતું, જેના કારણે તેનું હૃદય સામાન્ય કરતા મોટું (Enlarged Heart) થઈ ગયું હતું.
કેફીનની કેટલી માત્રા સુરક્ષિત છે?
મોટાભાગે આપણે લેબલ વાંચ્યા વગર જ ડ્રિંક્સ પી લઈએ છીએ, પરંતુ નિષ્ણાતોનો મત અલગ છે:
સ્વસ્થ પુખ્ત વયના લોકો: અમેરિકન ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA) મુજબ, એક પુખ્ત વ્યક્તિ દિવસ દરમિયાન વધુમાં વધુ 400 મિલિગ્રામ કેફીન લઈ શકે છે.
બાળકો અને કિશોરો (12-17 વર્ષ): તેમના માટે આ મર્યાદા 100 મિલિગ્રામ થી પણ ઓછી હોવી જોઈએ.
નવાઈની વાત એ છે કે જે એનર્જી ડ્રિંક લરિસા પીતી હતી, તેના એક જ કેનમાં 200 મિલિગ્રામ કેફીન હોય છે—જે કિશોરો માટે નક્કી કરેલી મર્યાદા કરતા બમણું છે.
શરીર પર એનર્જી ડ્રિંક્સની ‘ખતરનાક’ અસરો
વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WHO) એ પહેલેથી જ ચેતવણી આપી છે કે એનર્જી ડ્રિંક્સનો વધતો ક્રેઝ જાહેર આરોગ્યની મોટી સમસ્યા બનવા જઈ રહ્યો છે. વર્ષ 2025 ના એક સંશોધન મુજબ:
- મગજ પર અસર: સુગર-ફ્રી એનર્જી ડ્રિંક્સ મગજના રક્ષણાત્મક પડ (Blood-Brain Barrier) ને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
- ગંભીર બીમારીઓ: આ ડ્રિંક્સને અલ્ઝાઈમર જેવી મગજની બીમારીઓ સાથે જોડવામાં આવ્યા છે.
- હૃદયની સમસ્યાઓ: અચાનક હૃદયના ધબકારા વધવા, ગભરામણ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને ગંભીર કિસ્સાઓમાં ‘સડન કાર્ડિયાક અરેસ્ટ’ (હૃદય અચાનક બંધ પડી જવું) નું જોખમ રહેલું છે.
દારૂ સાથે મિશ્રણ: વધુ ઘાતક
ઘણા લોકો પાર્ટીમાં એનર્જી ડ્રિંકને દારૂ સાથે ભેળવીને પીવે છે. આ સૌથી ખતરનાક કોમ્બિનેશન છે. કેફીન દારૂના નશાને અનુભવવા દેતું નથી, જેના કારણે વ્યક્તિ ક્ષમતા કરતા વધુ દારૂ પી લે છે અને ‘આલ્કોહોલ પોઈઝનિંગ’ નો શિકાર બની શકે છે.
શું હવે કડક કાયદાની જરૂર છે?
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે હવે સમય આવી ગયો છે કે સરકારો આ ડ્રિંક્સના પ્રમોશન અને ઉત્પાદન પર કડક નિયમો બનાવે. જેમ કે, કેફીનની મર્યાદા નક્કી કરવી અને લેબલ પર સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત ચેતવણીઓ સ્પષ્ટપણે લખવી.
