હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં મડાગાંઠ: ભારતીય ટેન્કરો પાછા ફર્યા; ઈરાનના દાવા અને દરિયાઈ વાસ્તવિકતા વચ્ચે મોટો તફાવત
વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા માટે જીવનરેખા ગણાતા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં આજે ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ સ્થિતિ અત્યંત જટિલ બની ગઈ છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયે જળમાર્ગ “સંપૂર્ણપણે ખુલ્લો” હોવાની જાહેરાત કરી હોવા છતાં, વાસ્તવિકતામાં ભારતીય તેલ ટેન્કરોને જોખમ અનુભવાતા તેઓ અધવચ્ચેથી પાછા ફર્યા છે. બ્લૂમબર્ગના અહેવાલ મુજબ, આ ઘટનાએ વિશ્વભરમાં તેલના પુરવઠા અંગે ફરીથી અનિશ્ચિતતા પેદા કરી છે.
૧. ચાર ભારતીય ટેન્કરોનો યુ-ટર્ન
શનિવારે, ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ દુબઈથી આગળ વધી રહેલા ચાર પ્રમુખ ભારતીય ટેન્કરો — સન્માર હેરાલ્ડ, દેશ ગરિમા, દેશ વૈભવ અને દેશ વિભોર — એ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પાસે પહોંચ્યા બાદ અચાનક પાછા વળવાનો નિર્ણય લીધો હતો. આ જહાજો સાથે બે ગ્રીક ટેન્કરો પણ હતા. હાલમાં આ તમામ જહાજો ઈરાની ટાપુ કેશમ પાસે લંગર નાખીને નવી સૂચનાની રાહ જોઈ રહ્યા છે.
૨. ૮.૩ મિલિયન બેરલ તેલનો પ્રવાહ અટક્યો
આ છ ટેન્કરોમાં આશરે ૮.૩ મિલિયન બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ છે. જો આ જહાજો પસાર થઈ ગયા હોત, તો ૨૮ ફેબ્રુઆરીએ સંઘર્ષ શરૂ થયા પછીનો આ સૌથી મોટો ઓઇલ ફ્લો હોત. શુક્રવારે મોડી રાત્રે રેડિયો ચેતવણી દ્વારા જહાજોને જાણ કરવામાં આવી હતી કે પસાર થવા માટે માત્ર જાહેરાત પૂરતી નથી, પરંતુ ઈરાની નૌકાદળ (IRGC) ની લેખિત પરવાનગી અનિવાર્ય છે.
૩. ઈરાનનો કૂટનીતિક યુ-ટર્ન અને ટ્રમ્પનું વલણ
૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ ઈરાને સ્પષ્ટતા કરી છે કે જો અમેરિકા તેની નાકાબંધી નહીં હટાવે, તો તે ગમે ત્યારે જળમાર્ગ ફરી બંધ કરી શકે છે. બીજી તરફ, યુએસ પ્રમુખ ટ્રમ્પે ઈરાનના રસ્તો ખોલવાના નિર્ણયને આવકાર્યો છે, પરંતુ શિપિંગ પરના પ્રતિબંધો હજુ હટાવ્યા નથી. આ ખેંચતાણમાં ભારતીય જહાજો ‘બલિનો બકરો’ બની રહ્યા હોય તેવું જણાય છે.
૪. IRGC ની પકડ અને આંતરિક સંકલનનો અભાવ
તજજ્ઞો માને છે કે ઈરાનની સિવિલ સરકાર અને લશ્કરી પાંખ (IRGC) વચ્ચે તાલેમેલનો અભાવ છે. ઈરાની નૌકાદળના અધિકારીઓએ કડક આદેશ આપ્યા છે કે તમામ જહાજોએ નિર્ધારિત માર્ગે જ ચાલવું પડશે અને દરેક સેકન્ડે IRGC સાથે સંપર્કમાં રહેવું પડશે. ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના આ ઘટનાક્રમથી સાબિત થાય છે કે ઈરાનના લશ્કરી વડાઓ હજુ પણ આક્રમક વલણ ધરાવે છે.
તેલ બજાર પર અસર: આ સમાચારને કારણે તેલના ભાવમાં ફરીથી ઉતાર-ચઢાવ શરૂ થયા છે. ભારત અત્યાર સુધી આ માર્ગનો સૌથી વધુ ઉપયોગ કરનાર દેશ રહ્યો છે, પરંતુ આજના યુ-ટર્ન બાદ વ્યૂહાત્મક ચિંતાઓ વધી છે. આવતા સપ્તાહે પાકિસ્તાનમાં યોજાનારી શાંતિ મંત્રણા પર હવે સૌની નજર ટકેલી છે.
