‘પરિણામ ભોગવવા તૈયાર રહેજો’: હોર્મુઝમાં ભારતીય જહાજો પર ગોળીબાર બાદ ભારતનો ઈરાન સામે આક્રોશ; ઊર્જા સુરક્ષા પર જોખમ
પશ્ચિમ એશિયાના અત્યંત વ્યૂહાત્મક ગણાતા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં સ્થિતિ ગંભીર બની ગઈ છે. આજે ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ મળેલા અહેવાલો મુજબ, ઈરાની નૌકાદળ દ્વારા બે ભારતીય તેલ ટેન્કરો પર ગોળીબાર કરવામાં આવ્યો છે. આ ઘટનાએ ભારત સરકારને લાલઘૂમ કરી દીધી છે અને વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે, “ઈરાને આ ઉદ્ધતાઈના પરિણામ ભોગવવા પડશે.”
૧. હુમલાની વિગતો: ‘જગ અર્નવ’ અને ‘સન્માર હેરાલ્ડ’ લક્ષ્યાંક પર
૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ સાઉદી અરેબિયા અને ઈરાકથી ક્રૂડ ઓઈલ લઈને ભારત આવી રહેલા બે ટેન્કરો પર ઈરાની દળોએ હુમલો કર્યો હતો. ‘જગ અર્નવ’ અને ‘સન્માર હેરાલ્ડ’ નામના આ જહાજો જ્યારે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થઈ રહ્યા હતા, ત્યારે તેમના પર ગોળીબાર થયો હતો. જોકે સદનસીબે કોઈ જાનહાનિ થઈ નથી, પરંતુ જહાજોને નુકસાન પહોંચ્યું છે અને તેમને પાછા ફરવાની ફરજ પાડવામાં આવી છે.
૨. ટોલ ટેક્સ વિવાદ અને IRGC ની જોહુકમી
આ વિવાદ પાછળનું મુખ્ય કારણ ઈરાની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) દ્વારા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજો પર ગેરકાયદેસર ‘ટોલ’ લાદવાની કોશિશ હોવાનું મનાય છે. ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ ભારતીય અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારત આવા કોઈપણ ગેરકાયદેસર વેરા ચૂકવશે નહીં. ઈરાનના રાજદ્વારી મિશન અને તેમના સૈન્ય (IRGC) વચ્ચે આ મુદ્દે આંતરિક મતભેદો હોવાના અહેવાલ પણ સામે આવ્યા છે.
૩. કોચીમાં ઈરાની જહાજ ‘સીઝ’ અને વળતી કાર્યવાહી
રસપ્રદ વાત એ છે કે, આ તણાવ એવા સમયે વધ્યો છે જ્યારે ઈરાનનું યુદ્ધ જહાજ ‘IRIS Lavan’ હાલમાં ભારતના કોચી બંદર પર રોકાયેલું છે. તેના મોટાભાગના ક્રૂ સભ્યોને પરત મોકલી દેવાયા છે. ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ રાજદ્વારી વર્તુળોમાં ચર્ચા છે કે ઈરાન પોતાના નુકસાનનો બદલો ભારતીય વેપારી જહાજો પર કાઢી રહ્યું છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓનું ઉલ્લંઘન છે.
૪. વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા પર અસર
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દુનિયાના કુલ તેલ પુરવઠાનો ૨૦% હિસ્સો વહન કરે છે. ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના આ હુમલા બાદ વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતોમાં ઉછાળો આવવાની ભીતિ છે. ભારતે ઈરાનને યાદ અપાવ્યું છે કે તેણે અગાઉ ભારતને “મૈત્રીપૂર્ણ દેશ” ગણાવ્યો હતો, છતાં પણ ભારતીય જહાજોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા છે, જે સ્વીકાર્ય નથી.
૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ની આ ઘટના સૂચવે છે કે દરિયાઈ માર્ગો પર સુરક્ષિત નેવિગેશન હવે માત્ર વેપારનો જ નહીં પણ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો વિષય બની ગયો છે. ભારત આ મામલે કોઈ બાંધછોડ કરવાના મૂડમાં નથી અને જરૂર પડશે તો કડક આર્થિક કે રાજદ્વારી પગલાં ભરી શકે છે.
