ITR ફાઈલ કરતા પહેલા આ 3 શબ્દો સમજી લો, નહિતર ભરવો પડશે હજારોનો ખોટો ટેક્સ!
ભારતમાં દર વર્ષે લાખો પગારદાર અને વ્યાપારીઓ પોતાનું ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ભરે છે. જે લોકો વર્ષોથી આ પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલા છે તેમને આ બધું સામાન્ય લાગે છે, પરંતુ જે લોકો પહેલીવાર ITR ફાઈલ કરી રહ્યા છે તેમના માટે આ કોઈ જટિલ કોયડા જેવું હોય છે. ખાસ કરીને જ્યારે તેમની સામે Exemption (મુક્તિ), Deduction (કપાત) અને Rebate (રિબેટ) જેવા શબ્દો આવે છે, ત્યારે મોટાભાગના લોકો મુંઝવણમાં મુકાઈ જાય છે.
ઘણીવાર યોગ્ય જાણકારીના અભાવે લોકો ટેક્સ બચાવવાની ઉત્તમ તકો ગુમાવી બેસે છે. જો તમે પણ આ વર્ષે તમારું રિટર્ન ભરવાની તૈયારી કરી રહ્યા છો, તો ચાલો આ ત્રણેય શબ્દોને સાદી ભાષામાં સમજીએ જેથી તમે કાયદેસર રીતે તમારા પૈસા બચાવી શકો.
1. Exemption (ટેક્સ મુક્તિ) શું છે?
‘Exemption’ એટલે એવી આવક કે જેના પર સરકારે શરૂઆતથી જ ટેક્સ લેવાની મનાઈ કરી છે. જ્યારે તમે તમારી કુલ આવકની ગણતરી કરો છો, ત્યારે આ પ્રકારની આવકને ગણતરીમાં લેવામાં જ આવતી નથી.
ઉદાહરણ તરીકે:
-
ખેતીની આવક: ભારતમાં ખેતી દ્વારા થતી કમાણી સંપૂર્ણપણે ટેક્સ ફ્રી છે.
-
HRA (મકાન ભાડા ભથ્થું): જો તમે ભાડાના મકાનમાં રહો છો, તો તમારા પગારનો અમુક હિસ્સો મુક્તિને પાત્ર બને છે.
-
LTA (લીવ ટ્રાવેલ એલાઉન્સ): પ્રવાસ માટે મળતા અમુક ભથ્થા પણ આ શ્રેણીમાં આવે છે.
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, એક્ઝેમ્પશન તમારી આવકનો તે ભાગ છે જેને ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગ ‘આવક’ તરીકે જોતો જ નથી.
2. Deduction (કપાત) શું છે?
‘Deduction’ એ પ્રક્રિયા છે જેમાં તમારી કુલ આવકમાંથી ચોક્કસ રકમ બાદ કરવામાં આવે છે. આ તે રકમ છે જે તમે ભવિષ્ય માટે બચત અથવા રોકાણ તરીકે વાપરી હોય. સરકાર ઈચ્છે છે કે લોકો બચત કરે, તેથી તે અમુક રોકાણો પર ટેક્સમાં કપાત આપે છે.
લોકપ્રિય કપાત (Deductions):
-
સેક્શન 80C: આ સૌથી વધુ વપરાતું સેક્શન છે. જેમાં LIC પ્રીમિયમ, PPF, બાળકોની ટ્યુશન ફી અને ELSS જેવા રોકાણો પર તમે વાર્ષિક 1.5 લાખ રૂપિયા સુધીની કપાત મેળવી શકો છો.
-
સેક્શન 80D: જો તમે તમારા અથવા પરિવાર માટે મેડિકલ ઇન્શ્યોરન્સ લીધો હોય, તો તેનું પ્રીમિયમ પણ તમારી આવકમાંથી બાદ મળે છે.
-
સેક્શન 24: હોમ લોનના વ્યાજ પર મળતી છૂટ આમાં સામેલ છે.
ડિડક્શનનો મુખ્ય ફાયદો એ છે કે તે તમારી ‘ટેક્સેબલ ઇન્કમ’ (જેના પર ટેક્સ લાગવાનો છે તે રકમ) ને નીચે લાવે છે.
3. Rebate (રિબેટ) શું છે?
‘Rebate’ એ ટેક્સ બચાવવાનો છેલ્લો તબક્કો છે. એક્ઝેમ્પશન અને ડિડક્શન બાદ કર્યા પછી જે રકમ વધે તેના પર ટેક્સની ગણતરી થાય છે. આ ગણતરી કરેલા ટેક્સમાં સરકાર જે વધારાની રાહત આપે તેને ‘રિબેટ’ કહેવાય છે.
સેક્શન 87A હેઠળ રાહત:
-
નવી ટેક્સ સિસ્ટમ: હાલના નિયમો મુજબ, જો તમારી કુલ આવક 12 લાખ રૂપિયા સુધી હોય, તો નવી ટેક્સ વ્યવસ્થામાં તમને 60,000 રૂપિયા સુધીનું રિબેટ મળી શકે છે. (નોંધ: આ રકમ દર વર્ષના બજેટ મુજબ બદલાઈ શકે છે).
-
જૂની ટેક્સ સિસ્ટમ: જૂની વ્યવસ્થામાં 5 લાખ સુધીની આવક પર 12,500 રૂપિયાનું રિબેટ મળે છે.
યાદ રાખો, રિબેટ તમારી આવક પર નહીં, પણ તમારા ટેક્સ બિલ પર મળે છે.
ત્રણેય વચ્ચેનો તફાવત એક નજરમાં
| વિગત | Exemption (મુક્તિ) | Deduction (કપાત) | Rebate (રિબેટ) |
| ક્યારે મળે? | આવકની ગણતરી વખતે જ બાદ થઈ જાય. | રોકાણ કે ખર્ચના આધારે કુલ આવકમાંથી બાદ થાય. | જ્યારે ફાઈનલ ટેક્સ બિલ બને ત્યારે તેમાં છૂટ મળે. |
| ક્યાં લાગુ પડે? | ચોક્કસ આવકના સ્ત્રોત પર (જેમ કે ખેતી). | સરકાર માન્ય રોકાણો પર (જેમ કે LIC, PPF). | સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલી લિમિટ મુજબ ટેક્સ પર. |
| મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય | અમુક આવકને ટેક્સથી બહાર રાખવી. | રોકાણને પ્રોત્સાહન આપવું. | મધ્યમ અને ઓછી આવક ધરાવતા લોકોને રાહત આપવી. |
તમે ટેક્સ કેવી રીતે બચાવી શકો?
ITR ફાઈલ કરતી વખતે સ્માર્ટ બનો. સૌથી પહેલા તમારી બધી એક્ઝેમ્પશન વાળી આવક અલગ કરો. ત્યારબાદ 80C અને 80D જેવા સેક્શનનો ઉપયોગ કરીને તમારી ટેક્સેબલ આવકને 5 કે 7 લાખ (જે તે વર્ષની મર્યાદા મુજબ) ની અંદર લાવવાનો પ્રયત્ન કરો જેથી તમને 87A હેઠળ રિબેટ મળી જાય અને તમારો ટેક્સ શૂન્ય (Zero) થઈ જાય.
ઇન્કમ ટેક્સના આ નિયમો સામાન્ય જનતાની સુવિધા માટે જ બનાવવામાં આવ્યા છે. જો તમે તેને બરાબર સમજી લો, તો ITR ફાઈલિંગ ડરામણી પ્રક્રિયા રહેવાને બદલે તમારા નાણાકીય આયોજનનો એક ભાગ બની જશે.
