સાવધાન! જો PF ઉપાડવાના છો તો જાણી લો ફોર્મ 121 વિશે, નહીંતર કપાઈ જશે તગડો ટેક્સ
ભારતીય કર પ્રણાલીમાં વર્ષ 2025-26 એક ક્રાંતિકારી પરિવર્તન લઈને આવ્યું છે. નવા ઈન્કમ ટેક્સ એક્ટ 2025 ના અમલીકરણ સાથે જ સામાન્ય માણસના નાણાકીય વ્યવહારોમાં મોટા ફેરફારો થયા છે. ખાસ કરીને એમ્પ્લોઈઝ પ્રોવિડન્ટ ફંડ (EPFO) માંથી પૈસા ઉપાડવા માંગતા લાખો કર્મચારીઓ માટે હવે નિયમો બદલાયા છે. અત્યાર સુધી જે કામ માટે આપણે ફોર્મ 15G કે 15H નો સહારો લેતા હતા, તેની જગ્યા હવે એક નવા અને સરળ ‘ફોર્મ 121’ એ લીધી છે.
શું છે આ નવો ફોર્મ 121?
ઈપીએફઓ (EPFO) એ તાજેતરમાં સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર આ અંગે મહત્વની સ્પષ્ટતા કરી છે. નવા ઈન્કમ ટેક્સ એક્ટ હેઠળ, ટેક્સ ડિડક્ટેડ એટ સોર્સ (TDS) માંથી મુક્તિ મેળવવા માટે પ્રક્રિયાને વધુ સરળ બનાવવામાં આવી છે. ફોર્મ 121 એ એક એવું સાર્વત્રિક ફોર્મ છે જેણે જૂના ફોર્મ 15G અને 15H ની જરૂરિયાતને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરી દીધી છે.
અગાઉ ટેક્સપેયર્સમાં હંમેશા એ મૂંઝવણ રહેતી હતી કે કયું ફોર્મ ક્યારે ભરવું. પરંતુ હવે સરકારે આ પ્રક્રિયાને ‘વન નેશન, વન ફોર્મ’ જેવી સરળતા પૂરી પાડી છે. ભલે તમારી ઉંમર ગમે તે હોય, જો તમે નિર્ધારિત મર્યાદામાં ટેક્સ છૂટ મેળવવા માંગતા હોવ, તો તમારે માત્ર ફોર્મ 121 જ ભરવું પડશે.
ઉંમરની મર્યાદા અને મૂંઝવણનો અંત
જૂના નિયમો મુજબ (એટલે કે 1 એપ્રિલ 2026 પહેલા), ટેક્સના નિયમો ઉંમરના આધારે વહેંચાયેલા હતા:
-
ફોર્મ 15G: 60 વર્ષથી ઓછી ઉંમર ધરાવતા વ્યક્તિઓ માટે હતું.
-
ફોર્મ 15H: 60 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના વરિષ્ઠ નાગરિકો (Senior Citizens) માટે હતું.
ઘણીવાર લોકો ઉંમરના તફાવતને કારણે ખોટું ફોર્મ ભરી દેતા હતા, જેના કારણે તેમનો TDS કપાઈ જતો હતો અથવા ક્લેમ રિજેક્ટ થતો હતો. નવા નિયમ મુજબ, હવે આવી કોઈ ઉંમરની મર્યાદા રાખવામાં આવી નથી. પછી ભલે તમે 25 વર્ષના હોવ કે 75 વર્ષના, TDS માંથી રાહત મેળવવા માટે તમારે માત્ર ફોર્મ 121 નો જ ઉપયોગ કરવાનો રહેશે. આનાથી સામાન્ય માણસ માટે વહીવટી પ્રક્રિયા ઘણી સરળ બની ગઈ છે.
ફોર્મ 121 ક્યાં અને ક્યારે ઉપયોગી થશે?
ફોર્મ 121 માત્ર EPF ઉપાડ પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે આવકના વિવિધ સ્ત્રોતો પર ટેક્સ બચાવવામાં મદદરૂપ થાય છે:
-
EPF ઉપાડ: જો તમે તમારી નોકરી છોડો છો અથવા જરૂરિયાતના સમયે પીએફના પૈસા ઉપાડો છો, તો ટેક્સ ન કપાય તે માટે આ ફોર્મ અનિવાર્ય છે.
-
ડિવિડન્ડ (Dividend): શેરબજાર અથવા મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાંથી મળતા ડિવિડન્ડ પર જો ટેક્સ કાપવામાં આવતો હોય, તો તેનાથી બચવા માટે પણ આ ફોર્મ કામ લાગશે.
-
વ્યાજની આવક (Interest Income): ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) અથવા સેવિંગ્સ એકાઉન્ટ પર મળતા વ્યાજ પર જો બેંક TDS કાપતી હોય, તો ફોર્મ 121 જમા કરાવીને તમે તે અટકાવી શકો છો.
મુખ્ય શરત એ છે કે વ્યક્તિની કુલ વાર્ષિક આવક ‘કરપાત્ર મર્યાદા’ (Taxable Limit) થી ઓછી હોવી જોઈએ. જો તમારી આવક ટેક્સ ભરવા પાત્ર નથી, તો જ તમે આ ફોર્મ દ્વારા TDS માંથી મુક્તિનો દાવો કરી શકો છો.
સામાન્ય માણસ પર તેની અસર
નવો ઈન્કમ ટેક્સ એક્ટ 2025 ટેક્સ સિસ્ટમને ડિજિટલ અને યુઝર-ફ્રેન્ડલી બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. ફોર્મ 121 ના આગમનથી પેપરવર્ક ઘટશે અને ઓનલાઇન ક્લેમ કરવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બનશે. જે લોકો ટેકનોલોજીથી બહુ પરિચિત નથી, તેમના માટે પણ હવે માત્ર એક જ ફોર્મનું નામ યાદ રાખવું સરળ બનશે.
EPFO એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ ફેરફાર કરદાતાઓની સુવિધા માટે કરવામાં આવ્યો છે જેથી રિફંડ માટે લાંબી રાહ જોવી ન પડે. જો તમે સમયસર ફોર્મ 121 સબમિટ કરો છો, તો તમારી પૂરેપૂરી રકમ તમારા ખાતામાં જમા થશે અને બિનજરૂરી ટેક્સ કપાતમાંથી મુક્તિ મળશે.
