ક્રેડિટ કાર્ડ માર્કેટમાં મોટો ઉલટફેર: નાના શહેરોમાં PSU બેંકોનો દબદબો, જાણો કઈ રીતે UPI લિન્કેજ બની ગયું ગેમ-ચેન્જર
જ્યારે આપણે ક્રેડિટ કાર્ડ વિશે વિચારીએ છીએ, ત્યારે સામાન્ય રીતે એચડીએફસી કે આઈસીઆઈસીઆઈ જેવી મોટી ખાનગી બેંકોના નામ જ મગજમાં આવે છે. પરંતુ, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના તાજેતરના આંકડા આ ધારણાને સંપૂર્ણપણે બદલી રહ્યા છે. ભારતમાં ઉધાર લઈને ખર્ચ કરવાની સંસ્કૃતિ હવે માત્ર મેટ્રો શહેરો પૂરતી મર્યાદિત નથી રહી, અને આ રેસમાં સરકારી બેંકો (PSU Banks) હવે ખાનગી બેંકોને જોરદાર ટક્કર આપી રહી છે.
ક્રેડિટ કાર્ડ માર્કેટમાં ‘બિગ 4’ નો દબદબો
કેરએજ રેટિંગ્સના રિપોર્ટ અનુસાર, માર્ચ 2025 માં દેશમાં લગભગ 11 કરોડ ક્રેડિટ કાર્ડ્સ હતા, જે માત્ર એક વર્ષમાં વધીને 11.9 કરોડ થઈ ગયા છે. આ આંકડો સૂચવે છે કે ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ અને ક્રેડિટ કલ્ચર કેટલી ઝડપથી ફેલાઈ રહ્યું છે.
જોકે, આ આંકડો મોટો હોવા છતાં, બજાર હજુ પણ જૂજ ખેલાડીઓના હાથમાં કેન્દ્રિત છે. HDFC બેંક, SBI કાર્ડ્સ, ICICI બેંક અને એક્સિસ બેંક હજુ પણ આ ક્ષેત્રના ‘બિગ 4’ છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, ટોચની 3 ખાનગી બેંકો અને 5 મોટી સરકારી બેંકો મળીને બજારના 80 ટકા કાર્ડ્સ પર નિયંત્રણ રાખે છે. 22.2% માર્કેટ શેર અને સૌથી વધુ ટ્રાન્ઝેક્શન વેલ્યુ સાથે એચડીએફસી બેંક હજુ પણ આ સ્પર્ધામાં મોખરે છે.
નવી વૃદ્ધિમાં સરકારી બેંકોએ મારી બાજી
કુલ માર્કેટ શેરમાં ભલે ખાનગી બેંકો આગળ હોય, પરંતુ જ્યારે વાત નવી વૃદ્ધિ (Growth) ની આવે છે, ત્યારે સરકારી બેંકોએ સૌને ચોંકાવી દીધા છે. આંકડા દર્શાવે છે કે માર્ચ મહિનામાં કુલ ક્રેડિટ કાર્ડ બેઝમાં વાર્ષિક ધોરણે 8 ટકાનો વધારો થયો છે. આમાં સૌથી આશ્ચર્યજનક બાબત એ છે કે:
-
સરકારી બેંકો: વર્ષ-દર-વર્ષ 11.3 ટકા ની શાનદાર વૃદ્ધિ નોંધાવી છે.
-
ખાનગી બેંકો: તેમની વૃદ્ધિ માત્ર 8.3 ટકા પર જ અટકી ગઈ છે.
-
વિદેશી બેંકો: વિદેશી બેંકો સતત તેમનો ભારતીય કારોબાર સંકેલી રહી છે, જેને કારણે તેમના કાર્ડ્સની સંખ્યામાં 5.4 ટકાનો ઘટાડો થયો છે.
આ આંકડા સાબિત કરે છે કે હવે સરકારી બેંકોના ગ્રાહકો પણ ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ કરવામાં ખાનગી બેંકોના ગ્રાહકો જેટલા જ ઉત્સાહી છે.
સરકારી બેંકોના ગ્રાહકોના ખર્ચમાં જંગી ઉછાળો
સરકારી બેંકોની આ સફળતા માત્ર કાર્ડ્સની સંખ્યા વધારવા પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ ગ્રાહકો દ્વારા કરવામાં આવતા ખર્ચમાં પણ જોવા મળી રહી છે.
જ્યાં ખાનગી બેંકોના ગ્રાહકોનો કાર્ડ દીઠ સરેરાશ ખર્ચ 4 ટકા ઘટીને ₹18,948 રહ્યો છે, તેની સામે સરકારી બેંકોના ગ્રાહકોએ કાર્ડ દીઠ ખર્ચમાં 17 ટકાનો તોતિંગ વધારો કર્યો છે. હવે આ સરેરાશ ખર્ચ વધીને ₹16,847 પર પહોંચી ગયો છે. આ સૂચવે છે કે સરકારી બેંકોના ગ્રાહકો હવે શોપિંગ, ટ્રાવેલિંગ અને અન્ય જરૂરિયાતો માટે ક્રેડિટ કાર્ડનો વધુ સક્રિયપણે ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.
કઈ રીતે બદલાઈ રહી છે સરકારી બેંકોની તસવીર?
સરકારી બેંકોની આ તેજ રફ્તાર પાછળ કોઈ રાતોરાત થયેલો ચમત્કાર નથી, પરંતુ એક સુનિયોજિત રણનીતિ કામ કરી રહી છે:
-
UPI લિન્કેજનું હથિયાર: ક્રેડિટ કાર્ડને UPI સાથે લિંક કરવાની સુવિધા (RuPay Credit Card) એ સરકારી બેંકો માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ છે. નાનામાં નાની દુકાન પર ક્રેડિટ કાર્ડથી પેમેન્ટ કરવાની ક્ષમતાએ ગ્રાહકોને આકર્ષ્યા છે.
-
નાના શહેરોમાં મજબૂત પકડ: ખાનગી બેંકો મુખ્યત્વે મેટ્રો શહેરો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, જ્યારે સરકારી બેંકોનું વિશાળ નેટવર્ક ટિયર-2 અને ટિયર-3 શહેરો સુધી ફેલાયેલું છે. આ વિસ્તારોમાં હવે લોકોની આવક વધી રહી છે અને તેઓ ડિજિટલ લોન લેવા તૈયાર છે.
-
કો-બ્રાન્ડેડ પાર્ટનરશિપ: સરકારી બેંકો હવે ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ અને ફિનટેક પ્લેટફોર્મ્સ સાથે હાથ મિલાવી રહી છે. આનાથી તેઓ યુવા પેઢી સુધી પહોંચવામાં સફળ રહી છે.
-
વિશ્વાસ અને સલામતી: ભારતીય ગ્રાહકોમાં હજુ પણ સરકારી સંસ્થાઓ પ્રત્યે એક અલગ પ્રકારનો વિશ્વાસ છે. પારદર્શક ફી અને ઓછી જટિલ પ્રક્રિયાઓને કારણે ગ્રાહકો PSU બેંકો તરફ વળી રહ્યા છે.
