2025માં 68 અબજ ફ્રોડ કોલ્સ નોંધાયા, ટ્રુકોલરના ડેટાએ વધારી દેશની ચિંતા
આજના ડિજિટલ યુગમાં મોબાઈલ ફોન આપણા જીવનનો અનિવાર્ય ભાગ બની ગયો છે, પરંતુ આ જ મોબાઈલની ઘંટડી હવે સુખ ચેન ઓછું અને માથાનો દુખાવો વધુ આપી રહી છે. શું તમારી સાથે પણ એવું બને છે કે તમે કોઈ મહત્વની મીટિંગમાં હોવ, જમી રહ્યા હોવ અથવા સૂતા હોવ, અને ત્યારે જ કોઈ અજાણ્યા નંબર પરથી કોલ આવે—ઉઠાવતા જ ખબર પડે કે કોઈ તમને લોન ઓફર કરી રહ્યું છે કે ક્રેડિટ કાર્ડ વેચવા માંગે છે? જો હા, તો તમે એકલા નથી.
જાણીતા કોલ આઈડેન્ટિફિકેશન પ્લેટફોર્મ Truecallerના તાજેતરના રિપોર્ટમાં ચોંકાવનારા ખુલાસા થયા છે. આ રિપોર્ટે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે ભારતમાં સ્પામ અને ફ્રોડ કોલ્સની સમસ્યા હવે માત્ર એક ‘મુશ્કેલી’ નથી રહી, પરંતુ તે એક ગંભીર ડિજિટલ ખતરો બની ગઈ છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે આખરે ભારત આ ચક્રવ્યૂહમાં કેવી રીતે ફસાતું જઈ રહ્યું છે.
દુનિયાના ટોપ-5 દેશોમાં ભારત સામેલ
ટ્રુકોલરના વૈશ્વિક રિપોર્ટ અનુસાર, ભારત દુનિયાના એવા ટોચના દેશોમાં સામેલ થઈ ગયું છે જ્યાં સૌથી વધુ સ્પામ કોલ આવે છે. આ યાદીમાં ભારત પાંચમા સ્થાને છે.
-
ઇન્ડોનેશિયા આ યાદીમાં પ્રથમ ક્રમે છે, જ્યાં સ્પામ કોલ્સની સ્થિતિ સૌથી ભયાનક છે.
-
ત્યારબાદ ચિલી, વિયેતનામ અને બ્રાઝિલ નો નંબર આવે છે.
-
પાંચમા નંબરે ભારતનું હોવું એ દર્શાવે છે કે અહીંની વિશાળ વસ્તી હવે ‘ડિજિટલ લૂંટારાઓ’ અને ટેલીમાર્કેટર્સનો સૌથી સરળ શિકાર બની ગઈ છે.
ડેટા મુજબ, વર્ષ 2025 માં વિશ્વભરમાં અંદાજે 68 અબજ થી વધુ સ્પામ અને ફ્રોડ કોલ્સની ઓળખ કરવામાં આવી હતી. ભારતમાં સ્પામ કોલની તીવ્રતા (Intensity) 66% નોંધાઈ છે. આનો સીધો અને સરળ અર્થ એ છે કે ભારતમાં દર બીજા મોબાઈલ યુઝરને દરરોજ આ સમસ્યાનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
ભારતમાં સ્પામ કોલ વધવા પાછળના ‘વિલન’ કોણ છે?
રિપોર્ટમાં એવા ક્ષેત્રોનો પણ પર્દાફાશ કરવામાં આવ્યો છે જ્યાંથી આ અણગમતા કોલ્સ સૌથી વધુ આવે છે. ભારતમાં આ સમસ્યાના મુખ્ય ત્રણ કારણો છે:
-
સેલ્સ અને ટેલીમાર્કેટિંગ (36% હિસ્સો): આ સ્પામ કોલ્સનું સૌથી મોટું માધ્યમ છે. પ્રોપર્ટી વેચવાથી લઈને, ઈન્સ્યોરન્સ અને નવા સિમ કાર્ડની ઓફર્સ સુધી—આ કંપનીઓ દિવસ-રાત યુઝર્સને પરેશાન કરે છે. તેમનો ડેટા બેઝ એટલો મજબૂત હોય છે કે તમારો નંબર એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ વેચાતો રહે છે.
-
બેંકિંગ અને ફાઈનાન્શિયલ સર્વિસીસ (18% હિસ્સો): “સર, શું તમારે પર્સનલ લોન જોઈએ છે?” અથવા “તમારા ક્રેડિટ કાર્ડની લિમિટ વધી રહી છે”—તેવા કોલ્સથી લોકોનું જીવવું હરામ થઈ ગયું છે. ડેટા અનુસાર, દર પાંચમો સ્પામ કોલ બેંક અથવા કોઈ નાણાકીય સંસ્થા તરફથી હોય છે.
-
છેતરપિંડી અને ફ્રોડ (12% હિસ્સો): આ સૌથી જોખમી શ્રેણી છે. આ કોલ્સ માત્ર સમય જ બગાડતા નથી, પણ તમારી મહેનતની કમાણી પણ લૂંટી શકે છે. લાઈટ બિલ જમા ન થયાનો ડર બતાવીને કે ‘કેબીસી’ ની લોટરીની લાલચ આપીને લોકોને છેતરવામાં આવી રહ્યા છે.
પ્રાઈવસી અને સુરક્ષા પર તોળાતો ખતરો
પ્રાઈવસી અને સુરક્ષા પર તોળાતો ખતરોસતત આવતા આ કોલ્સ માત્ર માનસિક તણાવ જ નથી આપતા, પરંતુ તેના ગંભીર પરિણામો પણ આવી શકે છે:
-
પ્રાઈવસીનું હનન: આપણો પર્સનલ ડેટા—નામ, નંબર અને લોકેશન—આ સ્પામર્સ પાસે કેવી રીતે પહોંચે છે? આ એક મોટો સવાલ છે. આપણી પરવાનગી વગર આપણા ડેટાનો વેપાર કરવામાં આવી રહ્યો છે.
-
સાયબર ક્રાઈમનો વધતો ગ્રાફ: 12% ફ્રોડ કોલ્સ સાંભળવામાં નાનો આંકડો લાગી શકે છે, પરંતુ ભારત જેવા દેશમાં જ્યાં કરોડો મોબાઈલ યુઝર્સ છે, ત્યાં આ સંખ્યા લાખોમાં પહોંચે છે. એક નાની ભૂલ અને બેંક એકાઉન્ટ ખાલી થઈ શકે છે.
-
મહત્વના કોલ્સ ચૂકી જવા: ઘણીવાર લોકો અજાણ્યા નંબર પરથી કોલ ઉઠાવવાનું બંધ કરી દે છે. આ ચક્કરમાં ઘણીવાર હોસ્પિટલ, કુરિયર ડિલિવરી કે કોઈ મિત્ર-સંબંધીનો ઈમરજન્સી કોલ પણ મિસ થઈ જાય છે.
પોતાની જાતને કેવી રીતે સુરક્ષિત રાખવી?
જોકે સંપૂર્ણપણે સ્પામ કોલને બ્લોક કરવા અત્યારે અશક્ય છે, પરંતુ તમે તમારી તરફથી કેટલાક મહત્વના પગલાં ભરીને આ જોખમને ઘણું ઘટાડી શકો છો:
-
Truecaller જેવી એપ્સનો સાચો ઉપયોગ: કોલર આઈડી એપ્સ માત્ર કોલની ઓળખ જ નથી કરતી, પરંતુ તે સ્પામ કોલ્સને લાલ રંગમાં બતાવે છે. તેમને તરત જ બ્લોક અને રિપોર્ટ કરો.
-
ખાનગી માહિતી ક્યારેય શેર ન કરો: ફોન પર ક્યારેય પણ તમારો ઓટીપી (OTP), બેંક પિન, આધાર નંબર કે ઈમેઈલ આઈડી આપશો નહીં. યાદ રાખો, કોઈ પણ અધિકૃત બેંક ક્યારેય પણ ફોન પર આવી માહિતી માંગતી નથી.
-
DND (Do Not Disturb) સેવા: તમારા ટેલિકોમ ઓપરેટર (Airtel, Jio, VI) ની એપ પર જઈને ‘ફુલ બ્લોકિંગ’ વાળી DND સેવા એક્ટિવેટ કરો. આનાથી ટેલીમાર્કેટિંગ કોલ્સમાં ઘણો ઘટાડો થાય છે.
-
શંકાસ્પદ લિંક પર ક્લિક ન કરો: ઘણીવાર સ્પામ કોલ્સ પછી એસએમએસ (SMS) દ્વારા લિંક મોકલવામાં આવે છે. તેના પર ક્લિક કરવાથી તમારો ફોન હેક થઈ શકે છે.
સરકાર અને કંપનીઓની જવાબદારી
ટ્રુકોલરનો આ રિપોર્ટ સરકાર અને ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (TRAI) માટે પણ એક ચેતવણી છે. તાજેતરમાં સરકારે સિમ કાર્ડ વેરિફિકેશન અને અનરજિસ્ટર્ડ ટેલીમાર્કેટર્સ પર લગામ કસવા માટે કડક નિયમો બનાવ્યા છે, પરંતુ ટેકનોલોજી દ્વારા સ્પામર્સ નવા રસ્તાઓ શોધી કાઢે છે. હવે જરૂર છે એવી ‘આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ’ (AI) ટેકનોલોજીની જે કોલ શરૂ થતાની સાથે જ તેના સ્પામ હોવાની ઓળખ કરી તેને નેટવર્ક લેવલ પર જ રોકી દે.
સ્પામ કોલ આજના સમયનું ‘ડિજિટલ પ્રદૂષણ’ છે. જ્યાં સુધી કડક કાયદો અને વધુ સારી ટેકનોલોજી નહીં આવે, ત્યાં સુધી આપણી જાગૃતિ જ આપણું સૌથી મોટું હથિયાર છે. હવે પછી જ્યારે કોઈ અજાણ્યા નંબર પરથી કોલ આવે, તો તેને ઉઠાવતા પહેલા એકવાર જરૂર વિચારો અને શંકાસ્પદ લાગે તો તરત જ બ્લોક કરો.
