શું લીંબુના અથાણામાં ફૂગ લાગે છે? આ ભૂલો ટાળશો તો અથાણું ચાલશે વર્ષો સુધી
ઉનાળાની બપોર હોય અને થાળીમાં દાળ-ભાત સાથે ચટપટું લીંબુનું અથાણું મળી જાય, તો જમવાની મજા બમણી થઈ જાય છે. લીંબુનું અથાણું માત્ર સ્વાદમાં જ લાજવાબ નથી હોતું, પણ પાચન માટે પણ તે ખૂબ જ ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે. ઉનાળાની ઋતુ અથાણું બનાવવા માટે સૌથી યોગ્ય ગણાય છે કારણ કે આ સમયે બજારમાં રસદાર અને પાતળી છાલવાળા લીંબુ પુષ્કળ પ્રમાણમાં મળે છે.
અવારનવાર લોકો ફરિયાદ કરતા હોય છે કે ઘરે બનાવેલું અથાણું કાં તો કડવું થઈ જાય છે, અથવા તેમાં ફૂગ લાગી જાય છે. જો તમે પણ આ વખતે તમારા રસોડામાં ‘પરફેક્ટ’ લીંબુનું અથાણું બનાવવા માંગતા હોવ, તો મસાલાની સાથે સાથે આ નાની નાની બાબતોને સમજવી ખૂબ જરૂરી છે. ચાલો જાણીએ એ સરળ ટિપ્સ, જે તમારા અથાણાને વર્ષો સુધી તાજું અને સ્વાદિષ્ટ રાખશે.
૧. પસંદગીમાં ભૂલ ન કરો: સાચા લીંબુ જ બનાવશે સાચું અથાણું
અથાણાની સફળતા તેની સામગ્રીની પસંદગીથી શરૂ થાય છે. બજારમાં તમને અનેક પ્રકારના લીંબુ મળશે, પરંતુ અથાણા માટે હંમેશા પાતળી છાલવાળા અને પીળા લીંબુ જ પસંદ કરો.
-
પાતળી છાલ: પાતળી છાલવાળા લીંબુ જલ્દી ગળે છે અને તેનું અથાણું બન્યા પછી છાલ ખાવામાં કડવી નથી લાગતી.
-
રસદાર લીંબુ: જે લીંબુ વજનમાં ભારે લાગે, તેમાં રસ વધુ હોય છે. સૂકા કે સખત લીંબુનું અથાણું કોરું બને છે.
-
ડાઘ વગરના ફળ: લીંબુ પર કોઈ કાળા ડાઘ કે સડો ન હોવો જોઈએ. એક પણ ખરાબ લીંબુ આખા બરણીના અથાણાને બગાડી શકે છે.
૨. ભેજ છે અથાણાનો સૌથી મોટો દુશ્મન
અથાણું બનાવવાની પ્રક્રિયામાં સૌથી મહત્વનો નિયમ છે—પાણીથી અંતર. અવારનવાર લોકો લીંબુ ધોઈને તરત જ તેને કાપી નાખે છે, જેનાથી લીંબુની સપાટી પર ભેજ રહી જાય છે. આ ભેજ જ અથાણામાં ફૂગ (Fungus) લાગવાનું સૌથી મોટું કારણ બને છે.
-
સૂકવવું અનિવાર્ય છે: લીંબુને સારી રીતે ધોયા પછી એક સાફ સુતરાઉ કાપડથી લૂછી લો. ત્યારબાદ ઓછામાં ઓછા ૨-૩ કલાક માટે તેને પંખાની નીચે અથવા હળવા તડકામાં છોડી દો જેથી તે પૂરેપૂરા સુકાઈ જાય.
-
વાસણોની સ્વચ્છતા: જે ચપ્પુથી તમે લીંબુ કાપી રહ્યા છો અને જે ચમચીથી મસાલો મિક્સ કરી રહ્યા છો, તે પણ પૂરેપૂરા કોરા હોવા જોઈએ.
૩. કાચની બરણી જ કેમ છે પહેલી પસંદ?
જૂના જમાનામાં અથાણું હંમેશા ચીની માટીના વાસણો કે કાચની બરણીમાં રાખવામાં આવતું હતું. તેનું એક વૈજ્ઞાનિક કારણ છે. લીંબુમાં સાઇટ્રિક એસિડ હોય છે જે પ્લાસ્ટિક કે ધાતુ (જેમ કે સ્ટીલ કે એલ્યુમિનિયમ) સાથે પ્રતિક્રિયા કરી શકે છે. આનાથી માત્ર અથાણાનો સ્વાદ જ નથી બગડતો, પણ તે સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક પણ હોઈ શકે છે.
-
સ્ટરલાઈઝેશન: બરણીનો ઉપયોગ કરતા પહેલા તેને ગરમ પાણીથી ધોઈને કડક તડકામાં સૂકવી દો. કોરી બરણી અથાણાનું આયુષ્ય વધારે છે.
૪. મસાલાનો તાજો સંગમ
બજારમાં મળતા તૈયાર પીસેલા મસાલાની સરખામણીમાં જો તમે ઘરે જ મસાલાને હળવા શેકીને અને અધકચરા પીસીને ઉપયોગ કરશો, તો અથાણાની સુગંધ પાડોશીઓ સુધી પહોંચશે.
-
મુખ્ય મસાલા: મેથી દાણા, વરિયાળી, અજમો, કલોંજી, હળદર અને લાલ મરચું.
-
અજમાનો જાદુ: લીંબુના અથાણામાં અજમો જરૂર નાખો, તે માત્ર સ્વાદ જ નથી વધારતો પણ પેટ માટે પણ રામબાણ છે.
-
હિંગ: એક ચપટી અસલી હિંગ અથાણાને એક ખાસ સુગંધ આપે છે.
૫. મીઠું અને તેલ: સ્વાદ અને સુરક્ષાનું કવચ
૫. મીઠું અને તેલ: સ્વાદ અને સુરક્ષાનું કવચલીંબુના અથાણામાં મીઠાની ભૂમિકા માત્ર સ્વાદ પૂરતી મર્યાદિત નથી. મીઠું એક ‘પ્રિઝર્વેટિવ’ (સાચવણીકારક) તરીકે કામ કરે છે.
-
મીઠાનું પ્રમાણ: જો મીઠું ઓછું હશે, તો લીંબુ ગળવાને બદલે સડવા લાગશે. તેથી હંમેશા સંતુલિત માત્રા કરતા થોડું વધારે મીઠું જ નાખવું. સિંધાલૂણ અને સંચળનું મિશ્રણ સ્વાદને વધુ નિખારે છે.
-
તેલનો ઉપયોગ: જો તમે તેલવાળું અથાણું બનાવી રહ્યા હોવ, તો સરસવના તેલને ધુમાડો નીકળે ત્યાં સુધી ગરમ કરો અને પછી ઠંડું કરીને અથાણામાં નાખો. તેલ લીંબુના ટુકડાની ઉપર સુધી રહેવું જોઈએ જેથી હવાના સંપર્કથી અથાણું બગડે નહીં.
૬. તડકો બતાવવો છે જરૂરી: કુદરતી કૂકિંગ
લીંબુનું અથાણું ‘ધીમા તાપ’ની જેમ તડકામાં પાકે છે. તડકો માત્ર લીંબુની છાલને નરમ જ નથી બનાવતો, પણ મસાલાને લીંબુની અંદર સુધી પહોંચાડવામાં મદદ કરે છે.
-
તડકાનો સમય: અથાણું બનાવ્યા પછી ઓછામાં ઓછા ૧૦ થી ૧૫ દિવસ સુધી દરરોજ ૩-૪ કલાક તડકામાં રાખો.
-
સાવધાની: તડકામાં રાખતી વખતે બરણીના ઢાંકણને બદલે એક સાફ સુતરાઉ કાપડ બાંધી દો. આનાથી બરણીની અંદરની વરાળ બહાર નીકળી જશે અને અંદર ભેજ નહીં જામે.
૭. અથાણું કાઢવાની સાચી રીત
ઘણીવાર અથાણું બરણીમાં તો બરાબર હોય છે, પણ ઉપયોગ દરમિયાન બગડી જાય છે.
-
હંમેશા કોરી અને સાફ ચમચીનો જ ઉપયોગ કરો.
-
હાથથી અથાણું કાઢવાની ભૂલ ક્યારેય ન કરો.
-
અથાણું કાઢ્યા પછી બરણીની કિનારીઓ પર લાગેલા મસાલાને લૂછી લો અને ઢાંકણ મજબૂત રીતે બંધ કરો.
લીંબુનું અથાણું બનાવવું એ ધીરજનું કામ છે. તેને પૂરેપૂરું તૈયાર થવામાં ૨૦ થી ૩૦ દિવસનો સમય લાગી શકે છે. પરંતુ જો તમે આ નાની-નાની ટિપ્સનું પાલન કરશો, તો તમારું અથાણું માત્ર જોવામાં જ બજાર જેવું સુંદર નહીં હોય, પણ સ્વાદમાં પણ બિલકુલ દાદીમાના હાથ જેવું જ હશે.
તો આ ઉનાળે, બજારના ભેળસેળિયા અથાણાને બદલે ઘરે જ તમારી પોતાની ‘સિક્રેટ રેસીપી’ તૈયાર કરો અને પરિવાર સાથે તેનો આનંદ માણો!
