રોજ એક ચમચી ખાવાથી દૂર થશે અનેક રોગો; જાણો ઘરે જ શુદ્ધ ગુલકંદ બનાવવાની સૌથી સહેલી રીત!
ઉનાળાની ઋતુ શરૂ થતાં જ આપણા ખોરાક અને પીણામાં એવી ચીજોની શોધ શરૂ થઈ જાય છે જે આપણા તન અને મનને ઠંડક આપે. કાળઝાળ ગરમી અને તડકાથી રાહત મેળવવા માટે લોકો ઠંડી તાસીરવાળી વસ્તુઓનું સેવન કરવાનું પસંદ કરે છે. આ પરંપરાગત અને અત્યંત ગુણકારી ચીજોમાં એક નામ ગુલકંદનું આવે છે. તાજા ગુલાબની પાંખડીઓથી બનેલું ગુલકંદ ખાવામાં તો સ્વાદિષ્ટ હોય જ છે, પરંતુ તે પેટની ગરમી, એસિડિટી અને છાતીની બળતરાને દૂર કરવા માટે એક રામબાણ દવા સમાન છે.
ઘણીવાર આપણને એવું લાગે છે કે બજાર જેવું શુદ્ધ અને પરંપરાગત ગુલકંદ ઘરે તૈયાર કરવું એ કોઈ ઝંઝટભર્યું કામ છે, અથવા તેના માટે ખૂબ બધી સામગ્રી અને મહેનતની જરૂર પડશે. પરંતુ માનજો, જો તમને પણ આવું જ લાગતું હોય, તો તમારી આ ગેરસમજ આજે દૂર થઈ જશે. આજે અમે તમને ગુલકંદ બનાવવાની એક એવી પરંપરાગત અને અત્યંત સરળ રીત જણાવવા જઈ રહ્યા છીએ, જેમાં ન તો કલાકોની મહેનત લાગશે અને ન તો કોઈ સિક્રેટ ઇન્ગ્રીડિયન્ટની જરૂર પડશે. ફક્ત ચાર પાયાની ચીજો અને થોડા દિવસોના કુદરતી તડકાની મદદથી તમે એકદમ સુગંધિત, રસદાર અને સોડમ મારતું ગુલકંદ તૈયાર કરી શકો છો. આવો જાણીએ તેની આખી અને સરળ રેસિપી.
ગુલકંદ બનાવવા માટે જરૂરી સામગ્રી
પરંપરાગત રીતે અસલી અને ગુણકારી ગુલકંદ બનાવવા માટે તમારે બહુ મોટા સરંજામની બિલકુલ જરૂર નથી. રસોડામાં અને કુદરતમાં આસાનીથી મળતી આ ચાર ચીજો તેના માટે પૂરતી છે:
-
તાજા દેશી ગુલાબની પાંખડીઓ: આશરે ૨૫૦ ગ્રામ (કોશિશ કરો કે દેશી અથવા દમિશ્ક ગુલાબ મળી જાય, કારણ કે તેમાં કુદરતી સુગંધ અને ઔષધીય ગુણો ભરપૂર હોય છે).
-
ખાંડ અથવા સાકર: આશરે ૨૫૦ ગ્રામ (પરંપરાગત સ્વાદ અને સ્વાસ્થ્ય માટે ખાંડને બદલે ખાંડની પીસીેલી સાકર અથવા સફેદ ખાંડ વાપરી શકાય).
-
મધ (Honey): ૨ મોટી ચમચી (આ ગુલકંદને લાંબા સમય સુધી સુરક્ષિત રાખવા અને એક સરસ ટેક્સચર આપવામાં મદદ કરે છે).
-
એલચી પાવડર અથવા વરિયાળી (વૈકલ્પિક): અડધી નાની ચમચી (સુગંધ અને પાચનશક્તિ વધારવા માટે).
-
કાચનું સાફ જાર: ગુલકંદને તડકામાં પકવવા અને સુરક્ષિત રાખવા માટે એર-ટાઇટ કાચનું વાસણ જ સૌથી ઉત્તમ રહે છે.
ઘરે પરંપરાગત ગુલકંદ બનાવવાની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ સરળ રીત
સ્ટેપ ૧: ગુલાબની પાંખડીઓ તૈયાર કરવી
ગુલકંદ બનાવવાની શરૂઆત થાય છે સાચા ફૂલોની પસંદગીથી. તાજા અને ખીલેલા દેશી ગુલાબ સવારના સમયે તોડી લો અથવા લઈ આવો. હવે આ ફૂલોની પાંખડીઓને અલગ કરી લો અને કોઈ પણ સડેલી કે ગંદી પાંખડીને ફેંકી દો. આ પાંખડીઓને ઠંડા પાણીથી હળવા હાથે ધોઈ લો જેથી ધૂળ-માટી નીકળી જાય.
સૌથી મહત્ત્વની વાત એ છે કે ધોયા પછી પાંખડીઓમાં પાણીનું એક પણ ટીપું કે ભેજ ન રહેવો જોઈએ. તેના માટે પાંખડીઓને કોઈ સૂકા સુતરાઉ કપડા કે ટુવાલ પર ફેલાવીને થોડા કલાક છાંયડામાં સૂકવવા દો. જ્યારે તે એકદમ સૂકી અને ખીલેલી થઈ જાય, ત્યારે જ આગળ વધો.
સ્ટેપ ૨: પાંખડીઓ અને ખાંડને ક્રશ કરવી
પરંપરાગત રીતે કેટલાક લોકો પાંખડીઓને સીધી પડ દર પડ ગોઠવે છે, પરંતુ જો તમને ઝટપટ અને સરસ પરિણામ જોઈએ, તો પાંખડીઓને ખાંડ સાથે હળવી કૂદી અથવા મિક્સીમાં દરદરી પીસી (Pulse) શકો છો. ધ્યાન રહે કે તેની పేસ્ટ નથી બનાવવાની, બસ પાંખડીઓ થોડી તૂટી જવી જોઈએ જેથી તેનો રસ બહાર આવી શકે. હવે તેમાં પીસેલી સાકર અથવા ખાંડ અને થોડું મધ સારી રીતે મિક્સ કરી લો. જો તમને વરિયાળી કે એલચીની સુગંધ ગમતી હોય, તો આ સ્ટેજ પર તે પણ ઉમેરી શકો છો.
સ્ટેપ ૩: કાચના જારમાં લેયરિંગ કરવું
હવે એકદમ સૂકું અને સાફ કાચનું જાર લો. એ વાતનું ધ્યાન રાખો કે જારમાં જરા પણ ભેજ કે ભીનાશ ન હોવી જોઈએ. હવે આ જારમાં તૈયાર કરેલું ગુલાબ અને ખાંડનું મિશ્રણ ભરતા જાઓ. તમે ઈચ્છો તો પરંપરાગત રીત અપનાવતા એક પડ ગુલાબની પાંખડીઓનું અને એક પડ ખાંડનું પણ લગાવી શકો છો. જારને ઉપર સુધી પૂરેપૂરું ન ભરવું, થોડો ભાગ ખાલી રાખવો જેથી હવાની અવરજવર માટે જગ્યા રહે. અંતે ઉપરથી એક ચમચી શુદ્ધ મધ રેડી દેવું જેથી તે કુદરતી રીતે પ્રિઝર્વ રહે.
સ્ટેપ ૪: સૂર્યના તાપમાં પકવવું (Sun-Processing)
ગુલકંદનો અસલી જાદુ સૂર્યની ધીમી અને કુદરતી ધૂપ છે. જારનું ઢાંકણું સારી રીતે બંધ કરી દો. હવે આ કાચના જારને તમારા ઘરની છત, બાલ્કની કે એવી જગ્યા પર મૂકો જ્યાં ઓછામાં ઓછા ૫ થી ૬ કલાકનો સારો અને સીધો તડકો આવતો હોય. તડકાની ગરમીથી ખાંડ ધીમે-ધીમે પીગળવા લાગશે અને ગુલાબની પાંખડીઓ સાથે મળીને જામ (Jam) જેવું ઘટ્ટ ટેક્સચર તૈયાર થવા લાગશે.
સ્ટેપ ૫: વચ્ચે-વચ્ચે હલાવવું અને ધીરજ રાખવી
આ પ્રક્રિયા લગભગ ૨ થી ૪ અઠવાડિયા કે તડકાની તીવ્રતાના હિસાબે થોડા દિવસ વધુ લઈ શકે છે. તમારે બસ એટલું કરવાનું છે કે દર ૨ થી ૩ દિવસના અંતરે જારનું ઢાંકણું ખોલીને એક સાફ અને સૂકી ચમચીથી ગુલકંદના મિશ્રણને ઉપર-નીચે (Stir) કરી દેવું. આવું કરવાથી ખાંડ અને ગુલાબ એકરસ થઈ જાય છે અને ફંગસ લાગવાનો કોઈ ખતરો રહેતો નથી. થોડા અઠવાડિયામાં તમે જોશો કે પાંખડીઓ પૂરેપૂરી ઓગળી ગઈ છે, તેનો રંગ ઘેરો કથ્થઈ કે લાલ થઈ ગયો છે અને જારમાંથી ગુલાબની સરસ સોડમ આવવા લાગશે. બસ, તમારું દાણાદાર, સ્વાદિષ્ટ અને સુગંધિત પરંપરાગત ગુલકંદ બનીને બિલકુલ તૈયાર છે!
ગુલકંદ ખાવાના ઉત્તમ ફાયદા અને રીતો
જ્યારે ઘરનું શુદ્ધ ગુલકંદ બનીને તૈયાર થઈ જાય, ત્યારે તમે તેને વર્ષભર કે તેનાથી પણ વધુ સમય સુધી એર-ટાઇટ ડબ્બામાં ભરીને આરામથી સ્ટોર કરી શકો છો. તેનો ઉપયોગ કરવાની ઘણી રીતો છે:
-
દરરોજ રાત્રે સૂતા પહેલા એક ચમચી ગુલકંદ ખાવાથી પેટની ગરમી શાંત થાય છે અને કબજિયાતની સમસ્યામાંથી કાયમ માટે રાહત મળે છે.
-
ઉનાળાના દિવસોમાં એક ગ્લાસ ઠંડા દૂધમાં એક ચમચી ગુલકંદ મિક્સ કરીને પીવાથી શરીર તાજગી અનુભવે છે અને લૂ સામે રક્ષણ મળે છે.
-
તમે ઈચ્છો તો તેને મીઠા પાનમાં, આઈસ્ક્રીમ પર નાખીને અથવા ઘરમાં બનતી ખીર અને ડેઝર્ટનો સ્વાદ વધારવા માટે પણ વાપરી શકો છો.
તો પછી રાહ શેની જુઓ છો? આ ઋતુમાં તાજા ગુલાબના ફૂલો લાવો અને અમારી આ અત્યંત સરળ રીતથી ઝટપટ તૈયાર કરો એકદમ શુદ્ધ, આયુર્વેદિક ગુણોથી ભરપૂર પરંપરાગત ગુલકંદ. માનજો, બજારનું ભેળસેળવાળું ગુલકંદ ખાવાનું ભૂલી જશો અને ઘરના બનેલા આ ગુલકંદનો સ્વાદ તમારા પરિવારને ખૂબ ગમશે.
