ભારત-ફ્રાન્સ વચ્ચે મોટો સંરક્ષણ સોદો: નૌસેનાના ‘દરિયાઈ શિકારી’ કાફલાની તાકાત વધશે, એલએન્ડટી અને એક્સેલ વચ્ચે વ્યૂહાત્મક કરાર
ભારતીય નૌસેના (Indian Navy) ની માઇન વોરફેર એટલે કે દરિયાઈ બારૂદી સુરૂંગોનો સામનો કરવાની ક્ષમતાઓને અત્યાધુનિક અને હાઈ-ટેક બનાવવાની દિશામાં એક મોટું પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. ભારતની દિગ્ગજ એન્જિનિયરિંગ કંપની લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો (L&T) એ ફ્રાન્સની અગ્રણી સંરક્ષણ ટેકનોલોજી કંપની એક્સેલ (Exail) સાથે એક મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક કરાર કર્યો છે. આ ભાગીદારીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતીય નૌસેનાના માઇન કાઉન્ટર મેઝર વેસલ (MCMV) પ્રોજેક્ટ માટે અત્યાધુનિક ‘અનમેન્ડ માઇન કાઉન્ટર-મેઝર સૂટ’ (Unmanned Mine Counter-Measure Suite) ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.
આ સંરક્ષણ સોદો હિંદ મહાસાગરમાં ભારતની શક્તિ અને સ્થિતિ બંને મજબૂત કરશે. વિદેશી ટેકનોલોજી અને ભારતીય ઉત્પાદન ક્ષમતાનું આ મિલન આવનારા સમયમાં ભારતીય સૈન્યને આકાશની જેમ જ પાણીના પેટાળમાં પણ અજેય બનાવશે.
શું છે આ અનમેન્ડ ટેકનોલોજી અને કેમ તે ભારત માટે ખાસ છે?
આ ટેકનોલોજી મૂળભૂત રીતે સમુદ્રના પેટાળમાં દુશ્મન દેશો દ્વારા છુપાવવામાં આવેલી ઘાતક બારૂદી સુરૂંગો (Mines) ને શોધી કાઢવા અને તેને કોઈ પણ પ્રકારના નુકસાન વિના સુરક્ષિત રીતે નષ્ટ કરવા માટે સક્ષમ છે. આ આખી સિસ્ટમની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તે સંપૂર્ણપણે માનવરહિત (Unmanned) છે. આ ટેકનોલોજી નૌસેનાને નીચે મુજબના અદભુત ફાયદાઓ કરાવશે:
ચોક્કસાઈ (Precision): આ સિસ્ટમમાં લાગેલા એડવાન્સ સેન્સર્સ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ પાણીના અંધકારમાં પણ દુશ્મનની નાની-નાની સુરૂંગોને સચોટ રીતે ઓળખી કાઢે છે.
સુરક્ષા (Safety): આ ટેકનોલોજી હ્યુમન-લેસ હોવાથી આપણા નૌસૈનિકોએ જીવના જોખમે સીધા બારૂદી વિસ્તારમાં જવાની જરૂર નહીં પડે. ડ્રોન અને રોબોટિક સૂટ જ આ કામ કરી લેશે, જેથી જાનમાલનું જોખમ શૂન્ય થઈ જશે.
વ્યૂહાત્મક સરસાઈ (Strategic Edge): હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્ર (IOR) માં ચીન અને અન્ય દેશોની વધતી જતી આક્રમક ગતિવિધિઓ વચ્ચે આ ટેકનોલોજી ભારતની દરિયાઈ સરહદોને લોખંડી સુરક્ષા આપશે.
વર્તમાન સમયમાં ઈરાન, અમેરિકા સહિતના આધુનિક નૌસેનિક યુદ્ધોના ટ્રેન્ડને જોઈએ તો સમુદ્રના વેપારી માર્ગોને બ્લોક કરવા માટે અદ્રશ્ય માઇન્સનો ઉપયોગ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં આ ટેકનોલોજી ભારત માટે ‘ગેમ ચેન્જર’ સાબિત થવાની છે.
‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને આત્મનિર્ભરતાને મળશે નવી ઊંચાઈ
આ વૈશ્વિક ભાગીદારી માત્ર ફ્રાન્સ પાસેથી તૈયાર ટેકનોલોજી કે સાધનો ખરીદવા પૂરતી સીમિત નથી. આ કરાર અંતર્ગત ફ્રાન્સની કંપની ભારતને ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર (Transfer of Technology) પણ કરશે, જે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના “મેક ઇન ઇન્ડિયા” અને રક્ષણ ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર ભારતના વિઝનને વેગ આપશે.
લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો જેવી સક્ષમ ભારતીય કંપની જ્યારે આ હાઈ-ટેક રોબોટિક સિસ્ટમનું ઉત્પાદન સ્થાનિક સ્તરે શરૂ કરશે, ત્યારે ભારતમાં સંરક્ષણ ક્ષેત્રે એન્જિનિયરિંગના નવા દરવાજા ખુલશે. આનાથી ભારત આવનારા સમયમાં માત્ર પોતાની જરૂરિયાતો જ પૂરી નહીં કરે, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે આવી દરિયાઈ સુરક્ષા સિસ્ટમનો મોટો નિકાસકાર અને ઉત્પાદન હબ પણ બની શકે છે.
MCMV પ્રોજેક્ટ: નૌસેનાની વર્તમાન સ્થિતિ અને પડકારો
ભારતીય નૌસેના માટે આ પ્રોજેક્ટ કેટલો મહત્વનો છે તે તેની વર્તમાન જરૂરિયાતો પરથી સમજી શકાય છે:
આ આખા પ્રોજેક્ટ હેઠળ નૌસેના માટે કુલ ૧૨ અત્યાધુનિક માઇન કાઉન્ટર મેઝર વેસલ (MCMV) જહાજો બનાવવાની યોજના છે.
વર્ષ ૨૦૧૯ માં ભારતીય નૌસેનાનું છેલ્લું માઇનસ્વીપર (બારૂદી સુરૂંગ હટાવનાર) જહાજ નિવૃત્ત થયું હતું. ત્યારથી આ વિશિષ્ટ કાફલાની અછત વર્તાઈ રહી છે.
હાલમાં આ મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટની પ્રારંભિક વહીવટી પ્રક્રિયાઓ ચાલી રહી છે અને સત્તાવાર ટાઇમલાઇનની જાહેરાત થવાની બાકી છે.
સંરક્ષણ સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ઓફિશિયલ કોન્ટ્રેક્ટ મળ્યા બાદ પ્રથમ અત્યાધુનિક જહાજને સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર થઈને નૌસેનામાં સામેલ થતાં અંદાજે ૪ થી ૬ વર્ષ જેટલો સમય લાગી શકે છે.
સમુદ્રના અદ્રશ્ય યુદ્ધ માટે ભારતની સજ્જતા
આજના સમયમાં દુશ્મનો માત્ર સરહદ પર જ જહાજો લઈને નથી આવતા, પરંતુ દરિયાઈ વેપાર માર્ગો (Sea Lines of Communication) ને ખોરવી નાખવા માટે સમુદ્રના પેટાળમાં અદ્રશ્ય જાળ પણ બિછાવે છે. જો ભારતનો દરિયાઈ વેપાર અટકે તો દેશના અર્થતંત્રને મોટો ધક્કો લાગી શકે છે.
આવા ગંભીર જોખમોને જોતા, લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો અને ફ્રાન્સની એક્સેલ વચ્ચે થયેલો આ કરાર ભારતીય નૌસેનાની સામરિક અને વ્યૂહાત્મક શક્તિને એક નવી ઊંચાઈએ લઈ જશે. હિંદ મહાસાગરમાં પોતાની સાર્વભૌમત્વ અને ધાક જાળવી રાખવા માટે ભારતનું આ ‘અનમેન્ડ’ (માનવરહિત) પગલું ભવિષ્યના આધુનિક યુદ્ધોની તૈયારીના સંદર્ભમાં અત્યંત અનિવાર્ય અને સમયસરનું છે.
