ભારતીય ક્રિકેટનો પુનર્જન્મ: મેચ ફિક્સિંગના અંધકારમાંથી ગાંગુલીએ કેવી રીતે બેઠી કરી ટીમ ઈન્ડિયા?
ભારતીય ક્રિકેટના ઈતિહાસમાં વર્ષ ૨૦૦૦નો સમયગાળો એક એવો કાળો અધ્યાય હતો, જેણે કરોડો ક્રિકેટપ્રેમીઓના દિલ તોડી નાખ્યા હતા. જે રમતને ભારતમાં એક ધર્મ માનવામાં આવતો હતો, તેના પર અચાનક સટ્ટાબાજી અને મેચ ફિક્સિંગનું ગ્રહણ લાગી ગયું. ચાહકોનો જે અતૂટ વિશ્વાસ હતો, તે પત્તાના મહેલની જેમ વિખેરાઈ ગયો. આ એક એવો સમય હતો જ્યારે મેદાન પર બનતી સામાન્ય ઘટનાઓ પર પણ લોકો શંકાની નજરે જોતા હતા. પરંતુ, જ્યારે ચારેય તરફ અંધકાર હતો, ત્યારે ભારતીય ક્રિકેટને એક નવો રાહબર મળ્યો – સૌરવ ગાંગુલી. ‘દાદા’ તરીકે જાણીતા ગાંગુલીએ માત્ર ટીમની કમાન જ ન સંભાળી, પરંતુ ડૂબતી નૈયાને કિનારે લગાવીને ભારતીય ક્રિકેટનો નવો ઈતિહાસ લખ્યો.
તાજેતરમાં જ એક પ્રખ્યાત પોડકાસ્ટમાં સૌરવ ગાંગુલીએ તે કપરા સમયની કેટલીક એવી વાતો શેર કરી છે, જેના વિશે બહુ ઓછા લોકો જાણે છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે ફિક્સિંગના એ કાદવમાંથી ગાંગુલીએ કેવી રીતે હીરા જેવી ટીમ બહાર કાઢી.
મેચ ફિક્સિંગ કૌભાંડ: જ્યારે ક્રિકેટની આત્મા ઘાયલ થઈ
૨૦૦૦ની સાલ પહેલાં ભલે ભારતીય ટીમ વિદેશી ધરતી પર સતત જીત મેળવી શકતી નહોતી, પણ દેશના લોકો ક્રિકેટ અને ખેલાડીઓને અઢળક પ્રેમ આપતા હતા. પરંતુ હેન્સી ક્રોન્જેના વિવાદની સાથે જ જ્યારે ભારતના તત્કાલીન કેપ્ટન મોહમ્મદ અઝહરુદ્દીન અને અજય જાડેજા જેવા દિગ્ગજોના નામ ફિક્સિંગમાં બહાર આવ્યા, ત્યારે આખો દેશ સ્તબ્ધ થઈ ગયો. અઝહરુદ્દીન પર આજીવન પ્રતિબંધ અને જાડેજા પર પાંચ વર્ષનો પ્રતિબંધ લાગવાથી ભારતીય ક્રિકેટ સત્તાવાર રીતે તેના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયું હતું.
આ કૌભાંડની અસર એટલી ગંભીર અને લાંબા ગાળાની હતી કે આજે ૨૫ વર્ષ પછી પણ જો કોઈ બોલર એક ઓવરમાં સતત ચાર સિક્સર ખાઈ જાય, અથવા કોઈ બેટ્સમેન સરળ રન ન બનાવી શકે, તો લોકોના મનમાં તરત જ શંકાનો કીડો સળવળે છે. આ એ જ કડવી વાસ્તવિકતા છે જે ગાંગુલીને વારસામાં મળી હતી.
‘મેં સચિન અને રાહુલને પૂછ્યું હતું કે શું તમારો સંપર્ક થયો હતો?’
પોડકાસ્ટ દરમિયાન ગાંગુલીએ એક ચોંકાવનારો અને રસપ્રદ ખુલાસો કર્યો. તેમણે જણાવ્યું કે જ્યારે ફિક્સિંગની વાતો વહેતી થઈ, ત્યારે તેઓ પોતે આ બધી બાબતોથી સાવ અજાણ હતા. ગાંગુલીએ કહ્યું:
“હું કેપ્ટન બન્યો તે પહેલાં ટીમમાં સટ્ટાબાજી કે ફિક્સિંગ જેવી પ્રવૃત્તિઓ ચાલતી હતી તેની મને જરાય ખબર નહોતી. કોઈ બુકીએ ક્યારેય મારો સંપર્ક કર્યો ન હતો. આથી મારા મનમાં ભારે મૂંઝવણ હતી કે શું ખરેખર આવું કંઈક બને છે ખરું?”
ગાંગુલીએ આગળ જણાવ્યું કે આ શંકા દૂર કરવા માટે તેમણે ટીમના સૌથી ભરોસાપાત્ર અને વરિષ્ઠ ખેલાડીઓ સાથે વાત કરી હતી. તેમણે સચિન તેંડુલકર અને રાહુલ દ્રવિડને સીધો જ સવાલ પૂછ્યો હતો, “તુઝે કિસી ને પૂછા? (તમારો કોઈએ સંપર્ક કર્યો છે?)” સચિન અને રાહુલ બંનેનો જવાબ ‘ના’ હતો. એટલું જ નહીં, ગાંગુલીએ ભારતના સ્ટાર સ્પિનર અનિલ કુંબલેને પણ આ જ સવાલ કર્યો હતો અને કુંબલેએ પણ સ્પષ્ટ ના પાડી દીધી હતી. આ વાતચીતથી ગાંગુલીને એટલી રાહત થઈ કે ટીમના મુખ્ય સ્તંભો એકદમ સાફ-સ્વચ્છ છે. આ ખાતરી બાદ તેમણે બાકીની નકારાત્મક વાતો પર ધ્યાન આપવાનું બંધ કર્યું અને માત્ર પોતાના કામ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું.
૨૭ વર્ષના યુવાન કેપ્ટન સામે સીનિયર્સને સંભાળવાનો પડકાર
સૌરવ ગાંગુલીને જ્યારે માત્ર ૨૭ વર્ષની ઉંમરે ટીમ ઈન્ડિયાની કેપ્ટનશીપ સોંપવામાં આવી, ત્યારે તેમની સામે બેવડો પડકાર હતો. એક તરફ ક્રિકેટ બોર્ડ અને ચાહકોનો વિશ્વાસ જીતવાનો હતો, તો બીજી તરફ ડ્રેસિંગ રૂમમાં એવા વરિષ્ઠ ખેલાડીઓ હાજર હતા જેમના નેતૃત્વ હેઠળ ગાંગુલી પોતે રમી ચૂક્યા હતા.
પોતાની પહેલી મેચના અનુભવને યાદ કરતાં ગાંગુલીએ જણાવ્યું કે દક્ષિણ આફ્રિકા સામે કોચીમાં રમાનારી મેચની આગલી રાત્રે તેઓ ભારે દબાણમાં હતા. તેમણે પોતાની પત્ની ડોના ગાંગુલીને કહ્યું હતું કે, “ટીમ મીટિંગમાં સચિન અને અઝહર જેવા દિગ્ગજો બેઠા હશે, જેઓ મારા કેપ્ટન રહી ચૂક્યા છે. હું તેમને કેવી રીતે કહી શકું કે મેદાન પર શું કરવાનું છે અને શું નથી કરવાનું?” આ મડાગાંઠમાંથી બહાર નીકળવા ગાંગુલીએ એક સ્માર્ટ રસ્તો શોધ્યો. તેમણે મીટિંગ ખૂબ જ ટૂંકી રાખી, માત્ર ૧૫ મિનિટમાં મહત્વની વાતો પૂરી કરી દીધી જેથી તેમણે વધુ બોલવું ન પડે.
નસીબજોગ, ભારત એ મેચ જીતી ગયું અને ત્યારપછીની જમશેદપુર ટેસ્ટમાં ગાંગુલીએ શાનદાર સદી ફટકારી. આ સદીએ ગાંગુલીનો આત્મવિશ્વાસ સાતમા આસમાને પહોંચાડી દીધો અને વરિષ્ઠ ખેલાડીઓનો તેમના પ્રત્યેનો આદર પણ વધી ગયો.
ઈંટથી ઈંટ જોડીને બનાવી અજેય ટીમ: ગાંગુલી યુગની સુવર્ણ સિદ્ધિઓ
એકવાર ડ્રેસિંગ રૂમ સેટ થઈ ગયા પછી, ગાંગુલીએ ભારતીય ક્રિકેટનો ચહેરો બદલવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે યુવા પ્રતિભાઓને ઓળખી અને તેમને ટીમમાં પૂરતી તકો આપીને મેચ વિનર બનાવ્યા. યુવરાજ સિંહ, મોહમ્મદ કૈફ, હરભજન સિંહ, ઝહીર ખાન અને વીરેન્દ્ર સેહવાગ જેવા ખેલાડીઓ ગાંગુલીની આ જ પારખુ નજરની દેન હતા.
ગાંગુલીના પાંચ વર્ષના સુવર્ણ કાર્યકાળમાં ભારતીય ક્રિકેટ જે ઊંચાઈઓ પર પહોંચ્યું, તેની કોઈએ કલ્પના પણ નહોતી કરી:
- વિદેશમાં જીતની આદત: ભારતે વિદેશી ધરતી પર ડર્યા વગર રમવાનું શરૂ કર્યું.
- બોર્ડર-ગાવસ્કર ટ્રોફી (૨૦૦૩-૦૪): ઓસ્ટ્રેલિયા જેવી મજબૂત ટીમને તેમની જ ધરતી પર ૧-૧થી શ્રેણી ડ્રો કરાવી મજબૂત ટક્કર આપી.
- ઐતિહાસિક પાકિસ્તાન પ્રવાસ: પાકિસ્તાનની ધરતી પર જઈને પ્રથમ વખત ટેસ્ટ અને વન-ડે શ્રેણી જીતવાનો રેકોર્ડ બનાવ્યો.
- લોર્ડ્સની બાલ્કની અને નેટવેસ્ટ ટ્રોફી: ૨૦૦૨માં ઇંગ્લેન્ડ સામે નેટવેસ્ટ ટ્રોફીની ફાઇનલમાં મળેલી ઐતિહાસિક જીત અને લોર્ડ્સની બાલ્કનીમાં ગાંગુલીનું ટી-શર્ટ ઉતારીને લહેરાવવું એ ભારતીય ક્રિકેટના આક્રમક મિજાજનું પ્રતીક બની ગયું.
- ૨૦૦૩ વર્લ્ડ કપ ફાઇનલ: ટીમને ૨૦૦૩ના વર્લ્ડ કપની ફાઇનલ સુધી પહોંચાડીને વિશ્વ ક્રિકેટમાં ભારતનો ડંકો વગાડ્યો.
