6G થી લઈને 100% સંરક્ષણ FDI સુધી: ભારત અને નોર્ડિક દેશો વચ્ચે રચાતો એક નવો સુવર્ણ યુગ
વર્તમાન સમયમાં વૈશ્વિક રાજકારણ અને અર્થતંત્ર ભારે અશાંતિ, તણાવ અને અનિશ્ચિતતાના દોરમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. આવા કટોકટીના સમયમાં વિશ્વસનીય અને મજબૂત મિત્રોની શોધ દરેક દેશને હોય છે. આ જ જરૂરિયાત અને ભવિષ્યની લાંબાગાળાની વ્યૂહાત્મક ગણતરીઓને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની પાંચ દેશોની વિદેશ યાત્રાનો અંતિમ તબક્કો ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થયો છે. ઓસ્લો ખાતે યોજાયેલી ત્રીજી ભારત-નોર્ડિક સમિટમાં વડાપ્રધાન મોદીએ ડેનમાર્ક, ફિનલેન્ડ, આઇસલેન્ડ, નોર્વે અને સ્વીડનના વડાઓ સાથે મુલાકાત કરી હતી. આ બેઠક માત્ર ઔપચારિક નહોતી, પરંતુ તેણે ભારત અને નોર્ડિક ક્ષેત્ર વચ્ચેના સંબંધોને એક નવી ઊંચાઈ આપી છે.
આ સમિટના પરિણામે ‘ગ્રીન ટેકનોલોજી અને ઇનોવેશન વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી’ની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ ભાગીદારીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઊર્જા સુરક્ષાથી લઈને ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સુધીના ક્ષેત્રોમાં પરસ્પર સહયોગ વધારવાનો છે. આજના સમયમાં જ્યારે પરંપરાગત જોડાણો તૂટી રહ્યા છે, ત્યારે આ દેશોએ પરસ્પર ‘વિશ્વાસ-આધારિત સંબંધો’ના મહત્વ પર ખાસ ભાર મૂક્યો છે.
ભારતનો સ્કેલ અને નોર્ડિક દેશોની કુશળતાનું અદભુત મિલન
ભારત વસ્તી, બજાર અને પ્રતિભાની દ્રષ્ટિએ એક વિશાળ દેશ છે, જ્યારે નોર્ડિક દેશો તકનીકી નવીનતા, ટકાઉ વિકાસ અને કુદરતી સંસાધનોના સંચાલનમાં વિશ્વમાં અગ્રેસર છે. આ સમિટનું મુખ્ય કેન્દ્રબિંદુ જ એ હતું કે નોર્ડિક દેશોની વ્યક્તિગત શક્તિઓને ભારતના આ વિશાળ સ્કેલ અને યુવા પ્રતિભા સાથે કેવી રીતે સાંકળવી. નવી ગ્રીન ટેકનોલોજી ભાગીદારી અગાઉથી ડેનમાર્ક અને નોર્વે સાથે ચાલી રહેલા ભારતના દ્વિપક્ષીય સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવશે.
વડાપ્રધાન મોદીએ સંયુક્ત પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં ખૂબ જ સુંદર રીતે આ જોડાણને સમજાવતા કહ્યું કે, આ ભાગીદારીથી વૈશ્વિક સ્તરે મોટો બદલાવ આવી શકે છે. તેમણે વિવિધ દેશોની કુશળતાનો ઉલ્લેખ કરતા જણાવ્યું:
આઇસલેન્ડ: ભૂ-ઉષ્મીય (Geothermal) ઊર્જા અને મત્સ્યઉદ્યોગમાં તેની પાસે અદભુત કુશળતા છે.
નોર્વે: બ્લુ ઇકોનોમી (દરિયાઈ અર્થતંત્ર) અને આર્કટિક ક્ષેત્રના સંશોધનમાં તે મોખરે છે.
સ્વીડન: અદ્યતન ઉત્પાદન (Advanced Manufacturing) અને સંરક્ષણ ક્ષમતાઓમાં વૈશ્વિક સ્તરે જાણીતું છે.
ફિનલેન્ડ: ટેલિકોમ, સંચાર પ્રણાલી અને ડિજિટલ ટેકનોલોજીમાં અગ્રેસર છે.
ડેનમાર્ક: સાયબર સુરક્ષા અને આરોગ્ય ટેકનોલોજી (Health Tech) માં નિપુણતા ધરાવે છે.
જ્યારે આ તમામ દેશોની વિશેષતાઓ ભારતની મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતા અને કુશળ આઈટી પ્રોફેશનલ્સ સાથે મળશે, ત્યારે વિશ્વની મોટી સમસ્યાઓના સસ્તા અને ટકાઉ ઉકેલો શોધી શકાશે.
વેપાર ક્ષેત્રે નવો સુવર્ણ યુગ
આ સમિટ દરમિયાન આર્થિક સંબંધોને વેગ આપવા માટે તાજેતરમાં થયેલા વેપાર કરારોનો વિશેષ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. ભારતે યુરોપિયન ફ્રી ટ્રેડ એસોસિએશન (EFTA – જેમાં આઇસલેન્ડ અને નોર્વે સામેલ છે) સાથે ટ્રેડ એન્ડ ઇકોનોમિક પાર્ટનરશિપ એગ્રીમેન્ટ (TEPA) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ ઉપરાંત, યુરોપિયન યુનિયન (EU – જેમાં ડેનમાર્ક, સ્વીડન અને ફિનલેન્ડ સામેલ છે) સાથે પણ મુક્ત વ્યાપાર કરાર (FTA) માટે વાટાઘાટો ચાલી રહી છે.
વડાપ્રધાન મોદીએ ઉત્સાહપૂર્વક જણાવ્યું કે, “આ મહત્વાકાંક્ષી વેપાર કરારોના માધ્યમથી આપણે ભારત અને નોર્ડિક દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં એક નવા સુવર્ણ યુગની શરૂઆત કરી રહ્યા છીએ.” છેલ્લા એક દાયકામાં ભૌગોલિક અંતર હોવા છતાં બંને પક્ષો વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર ચાર ગણો વધ્યો છે અને નોર્ડિક દેશોનું ભારતમાં રોકાણ લગભગ ૨૦૦% જેટલું વધ્યું છે, જે દર્શાવે છે કે આર્થિક મોરચે આ સંબંધો કેટલા ગાઢ બની રહ્યા છે.
વૈશ્વિક સંઘર્ષો વચ્ચે શાંતિનો સૂર
આ સમિટ એવા સમયે યોજાઈ છે જ્યારે યુક્રેન અને પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં ભીષણ યુદ્ધ અને અશાંતિનો માહોલ છે. આ વિષય પર તમામ નેતાઓએ મુક્તમને ચર્ચા કરી હતી. વડાપ્રધાન મોદીએ હિન્દીમાં આપેલા પોતાના વક્તવ્યમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે વૈશ્વિક તણાવના આ યુગમાં ભારત અને નોર્ડિક દેશો હંમેશા ‘નિયમો-આધારિત વૈશ્વિક વ્યવસ્થા’ (Rules-based International Order) ની પડખે ઊભા રહેશે. તેમણે ઉમેર્યું, “યુક્રેન હોય કે પશ્ચિમ એશિયા, અમે હંમેશા શાંતિ સ્થાપવા અને સંઘર્ષોનો વહેલામાં વહેલો રાજદ્વારી અંત લાવવાના પ્રયાસોને સમર્થન આપતા રહીશું.”
નોર્વેના વડાપ્રધાન જોનાસ ગાહર સ્ટોરે અને ફિનલેન્ડના વડાપ્રધાન પેટેરી ઓર્પોએ પણ આ વાતને દોહરાવી હતી. સ્ટોરે જણાવ્યું કે આજના અણધારી દુનિયામાં લોકશાહી દેશો વચ્ચે વધુ નજીકનો સહયોગ અનિવાર્ય છે. આપણે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું સન્માન કરવું જ પડશે. ડેનમાર્કના કાર્યકારી વડાપ્રધાન મેટ્ટે ફ્રેડરિકસેને એક મહત્વની વાત કહી કે નોર્ડિક દેશો ભલે નાના હોય, પણ જ્યારે તેઓ એક થાય છે ત્યારે એક મધ્યમ શક્તિ બને છે. અને જ્યારે આવી શક્તિ ભારત જેવી મહાશક્તિ સાથે સમાન મૂલ્યો પર કામ કરે, ત્યારે વિશ્વમાં સ્થિરતા અને સમૃદ્ધિ લાવી શકાય છે.
ટેકનોલોજી, 6G અને સંરક્ષણમાં 100% FDI: ભવિષ્યનો રોડમેપ
આ સમિટ માત્ર વાતો સુધી મર્યાદિત ન રહેતા, આગામી સમય માટે નક્કર એક્શન પ્લાન પણ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરાયેલી માહિતી મુજબ, બંને પક્ષો નીચે મુજબના ક્રાંતિકારી નિર્ણયો પર સંમત થયા છે:
6G ટેકનોલોજી અને સાયન્સ: આગામી પેઢીની સંચાર તકનીકો, ખાસ કરીને 6G ના સંશોધન અને વિકાસ માટે ભારત અને નોર્ડિક દેશો સંયુક્ત પ્રોજેક્ટ શરૂ કરશે. આ ઉપરાંત STEM (સાયન્સ, ટેકનોલોજી, એન્જિનિયરિંગ અને મેથ્સ) ક્ષેત્રે વિદ્યાર્થીઓનું આદાન-પ્રદાન વધારવામાં આવશે.
સંરક્ષણ ક્ષેત્રે 100% FDI: ભારત સરકારે પોતાના સંરક્ષણ ઔદ્યોગિક કોરિડોરમાં નોર્ડિક દેશોની સંરક્ષણ કંપનીઓ માટે ૧૦૦% સીધા વિદેશી રોકાણ (FDI) ની મંજૂરી આપી છે. આનાથી મેક ઇન ઇન્ડિયા હેઠળ ભારતમાં આધુનિક હથિયારો અને સંરક્ષણ ઉપકરણોનું ઉત્પાદન વેગ પકડશે.
આર્કટિક સંશોધન અને આબોહવા પરિવર્તન: ધ્રુવીય સંશોધન (Polar Research) અને પર્યાવરણીય પડકારોનો સામનો કરવા માટે બંને પક્ષો સાથે મળીને કામ કરશે. ગ્રીનહાઉસ ગેસના ઉત્સર્જનને ઘટાડવા માટે નોર્ડિક દેશોની ક્લીન ટેકનોલોજીનો ભારતમાં મોટા પાયે ઉપયોગ કરવામાં આવશે.
ઈન્ડો-પેસિફિક અને આતંકવાદ પર સ્પષ્ટ વલણ: એક મુક્ત, ખુલ્લા અને શાંતિપૂર્ણ ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રના નિર્માણ માટે તમામ નેતાઓ સહમત થયા હતા. આ ઉપરાંત આતંકવાદના મુદ્દે ભારતના કડક વલણને સમર્થન આપતા તમામ દેશોએ એકસૂરે કહ્યું કે – આતંકવાદ સામે કોઈ સમાધાન નહીં અને કોઈ બેવડા ધોરણો (Double Standards) ચલાવી લેવાશે નહીં.
