ભારતમાં પેસિવ સ્મોકિંગથી થતા મોત ૫૦% વધ્યા: ૪૪ કરોડ લોકોના ફેફસાં ખતરામાં, જાણો આંકડાઓનું સત્ય
સિગારેટ કે બીડી પીતા લોકો તો પોતાના સ્વાસ્થ્યને નુકસાન પહોંચાડે જ છે, પરંતુ તેમની આસપાસ રહેલા નિષ્ક્રિય કે પરોક્ષ ધૂમ્રપાન (Second-hand smoke / Passive Smoking) નો શિકાર બનતા લોકો માટે પણ સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની રહી છે. પ્રસિદ્ધ તબીબી જર્નલ ‘ધ લેન્સેટ પબ્લિક હેલ્થ’ (The Lancet Public Health) માં પ્રકાશિત થયેલા નવા સંશોધન મુજબ, છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં ભારતમાં પેસિવ સ્મોકિંગના કારણે થતા મૃત્યુના આંકડામાં લગભગ ૫૦ ટકાનો ચિંતાજનક વધારો નોંધાયો છે.
વર્ષ ૨૦૨૩ માં ભારતમાં આશરે ૩,૨૫,૬૦૦ લોકોના મૃત્યુ પરોક્ષ ધૂમ્રપાનથી થતી બીમારીઓના કારણે થયા હતા, જે વર્ષ ૧૯૯૦ માં ૨,૧૭,૭૦૦ હતા. આ સંશોધન સ્પષ્ટ કરે છે કે દેશમાં ધૂમ્રપાન કરનારાઓનું એકંદર પ્રમાણ ભલે થોડું ઘટ્યું હોય, પરંતુ તમાકુના ધુમાડાના સંપર્કમાં આવતા લોકોનું આરોગ્ય હજુ પણ ભારે જોખમમાં છે.
૪૪ કરોડથી વધુ ભારતીયો પરોક્ષ ધૂમ્રપાનના જોખમ હેઠળ
‘ધ લેન્સેટ’ના રિપોર્ટ અનુસાર, ચીન પછી ભારત વિશ્વમાં બીજા ક્રમે આવે છે જ્યાં સૌથી વધુ લોકો પેસિવ સ્મોકિંગનો ભોગ બની રહ્યા છે.
સંખ્યામાં વધારો: ભારતમાં પરોક્ષ ધૂમ્રપાનના સંપર્કમાં આવતા લોકોની સંખ્યા ૧૯૯૦ માં આશરે ૩૭.૫ કરોડ હતી, જે ૨૦૨૩ માં વધીને ૪૪.૪ કરોડ (૪૪૪ મિલિયન) થઈ ગઈ છે. આ વાસ્તવિક સંખ્યામાં ૧૮.૪ ટકાનો વધારો દર્શાવે છે.
પ્રમાણ અને વસ્તીવધારો: ટકાવારીની દ્રષ્ટિએ જુઓ તો ધુમાડાના સંપર્કમાં આવતા લોકોનું પ્રમાણ ૪૩.૨ ટકાથી ઘટીને ૩૦.૬ ટકા થયું છે. જોકે, વસ્તીમાં થયેલા તીવ્ર વધારાને કારણે ટકાવારી ઘટવા છતાં પણ પ્રભાવિત લોકોની એકંદર કુલ સંખ્યામાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે.
પુરુષો અને મહિલાઓ પર અસર: આરોગ્ય ક્ષેત્રે પેસિવ સ્મોકિંગથી થતા નુકસાનના આંકડા પણ ચોંકાવનારા છે. ૧૯૯૦ માં પરોક્ષ ધૂમ્રપાનથી ૧,૧૩,૪૦૦ મહિલાઓના મોત થયા હતા, જે ૨૦૨૩ માં વધીને ૧,૫૬,૯૦૦ થયા છે. જ્યારે પુરુષોમાં આ આંકડો ૧,૦૪,૩૦૦ થી વધીને ૧,૬૮,૭૦૦ થયો છે.
પેસિવ સ્મોકિંગથી થતા ગંભીર રોગો
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ અન્ય કોઈ વ્યક્તિ દ્વારા છોડવામાં આવેલા તમાકુના ધુમાડામાં શ્વાસ લે છે, ત્યારે તેને પેસિવ સ્મોકિંગ કહેવાય છે. સક્રિય સ્મોકિંગ કરતા લોકો પોતાની મરજીથી સિગારેટ પીવે છે, પરંતુ પરોક્ષ સ્મોકિંગનો ભોગ બનનાર વ્યક્તિ પાસે આ ધુમાડાથી બચવાનો ઘણીવાર કોઈ વિકલ્પ હોતો નથી.
આ અભ્યાસ અનુસાર, પરોક્ષ ધૂમ્રપાન અનેક ગંભીર અને જીવલેણ બીમારીઓ સાથે જોડાયેલું છે:
ઇસ્કેમિક હાર્ટ ડિસીઝ (હૃદય રોગ) અને સ્ટ્રોક
ફેફસાંનું કેન્સર અને ક્રોનિક ઓબ્સ્ટ્રક્ટિવ પલ્મોનરી ડિસીઝ (COPD)
બ્રેસ્ટ કેન્સર અને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ
અસ્થમા અને શ્વાસનળીના ચેપ (Lower Respiratory Infections)
બાળકો પર સૌથી વધુ વિપરીત અસર: બાળકોના ફેફસાં અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immune System) હજુ વિકસિત થઈ રહ્યા હોવાથી તેઓ પેસિવ સ્મોકિંગ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે. બાળકોમાં નિશ્ચિતપણે શ્વાસનળીના ચેપ માટે પરોક્ષ ધૂમ્રપાન સૌથી મોટું કારણ બની રહ્યું છે. તબીબોના મતે મહિલાઓ અને બાળકોને તમાકુના ધુમાડાથી બચાવવા સૌથી વધુ જરૂરી છે.
લાખો લોકોએ ગુમાવ્યા તંદુરસ્ત વર્ષો
પેસિવ સ્મોકિંગની અસર માત્ર મૃત્યુ સુધી સીમિત નથી, પરંતુ તે લોકોના જીવનની ગુણવત્તા પર પણ ભારે અસર કરે છે. વર્ષ ૨૦૨૩ માં ભારતમાં પરોક્ષ ધૂમ્રપાનને કારણે આશરે ૯.૨૮ મિલિયન (૯૨.૮ લાખ) DALYs (Disability-Adjusted Life-Years) નું નુકસાન થયું હતું. DALYs એ અકાળ મૃત્યુ, બીમારી કે અપંગતાના કારણે ગુમાવેલા સ્વસ્થ જીવનના વર્ષો દર્શાવે છે.
વૈશ્વિક સ્તરે, ૨૦૨૩ માં આશરે ૨.૭૧ અબજ લોકો પરોક્ષ ધૂમ્રપાનના સંપર્કમાં આવ્યા હતા, જેના કારણે દુનિયાભરમાં ૧૬.૬ લાખ લોકોના મોત થયા હતા. ચીન, ભારત અને ઇન્ડોનેશિયા આ ત્રણેય દેશો મળીને વિશ્વની કુલ પેસિવ સ્મોકિંગ વસ્તીના અડધા ભાગનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે સમગ્ર એશિયા ખંડમાં આ સમસ્યાની ગંભીરતા દર્શાવે છે.
પરોક્ષ ધૂમ્રપાનથી કેવી રીતે બચી શકાય?
નિષ્ણાતોના મતે, આ સમસ્યાને ડામવા માટે માત્ર સ્મોકિંગ કરનારા લોકોને વ્યસન છોડાવવું પૂરતું નથી. લોકોના આરોગ્યનું રક્ષણ કરવા માટે આકરા પગલાં જરૂરી છે:
૧. સ્મોક-ફ્રી વાતાવરણ: ઘરો, કાર્યસ્થળો (Workplaces) અને જાહેર સ્થળોને સંપૂર્ણપણે ધૂમ્રપાન મુક્ત બનાવવા જોઈએ.
૨. ઘરની અંદર ધૂમ્રપાન પર બ્રેક: સ્મોકિંગ કરતા લોકોએ ઘરની અંદર કે પરિવારના સભ્યો, ખાસ કરીને બાળકોની આસપાસ ધૂમ્રપાન કરવાનું ટાળવું જોઈએ.
૩. સરકારી નીતિઓ અને જાગૃતિ: જાહેર જાગૃતિ અભિયાનો ચલાવવા, તમાકુ નિયંત્રણના કાયદાઓનું કડક પાલન કરાવવું અને વ્યસન મુક્તિ માટે મદદ પૂરી પાડવી અત્યંત જરૂરી છે.
‘ધ લેન્સેટ’નો આ રિપોર્ટ આંખ ઉઘાડનારો છે. તે યાદ અપાવે છે કે તમાકુનો ધુમાડો માત્ર પીનારાને જ નહીં, પણ તેની આસપાસના નિર્દોષ લોકોને પણ કેન્સર, હૃદયરોગ અને અકાળ મૃત્યુ તરફ ધકેલે છે.
