NEET-UG 2026: પેપર લીકની ખામીઓ દૂર કરવા શિક્ષણ મંત્રીના કડક આદેશ, 21 જૂને લેવાશે પુનઃપરીક્ષા
દેશની સૌથી મોટી તબીબી પ્રવેશ પરીક્ષા NEET-UG 2026 માં થયેલી ગેરરીતિઓ અને પેપર લીકની ઘટના બાદ કેન્દ્ર સરકાર હવે સંપૂર્ણપણે એક્શન મોડમાં આવી ગઈ છે. કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને મંગળવારે આગામી 21 જૂનના રોજ યોજાનારી NEET-UG પુનઃપરીક્ષાની તૈયારીઓની વ્યાપક સમીક્ષા કરી હતી. એક ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકમાં મંત્રીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં નિર્દેશ આપ્યા હતા કે અગાઉની પરીક્ષા પ્રક્રિયામાં જે પણ ખામીઓ કે છિદ્રો રહી ગયા હતા, તેને “વ્યાપક રીતે સંબોધવામાં આવે અને સંપૂર્ણપણે દૂર કરવામાં આવે” જેથી ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓનું પુનરાવર્તન ન થાય.
નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી (NTA) દ્વારા ગત 12 મેના રોજ NEET-UG 2026 ની પરીક્ષા રદ કરવાની ફરજ પડી હતી. 3 મેના રોજ લેવાયેલી આ પરીક્ષાનું એક “અનુમાન પેપર” લીક થયું હતું, જેના ઓછામાં ઓછા 120 પ્રશ્નો મુખ્ય પરીક્ષાના પ્રશ્નપત્ર સાથે સીધા ઓવરલેપ થતા હોવાનું સામે આવ્યું હતું. આ વિવાદને કારણે દેશભરના 2.2 મિલિયનથી વધુ (22 લાખથી વધારે) વિદ્યાર્થીઓનું ભવિષ્ય અદ્ધરતાલ થઈ ગયું હતું. આ ગંભીર કટોકટી બાદ હવે સરકાર આગામી પુનઃપરીક્ષાને કોઈપણ ખામી વગર પાર પાડવા માટે એડીચોટીનું જોર લગાવી રહી છે.
કડક સુરક્ષા પ્રોટોકોલ અને વહીવટી તંત્ર સાથે સંકલન
શિક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલા સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે “Re-NEET” (પુનઃપરીક્ષા) અત્યંત કડક સુરક્ષા પ્રોટોકોલ હેઠળ અને સંપૂર્ણપણે પારદર્શક રીતે યોજાવી જોઈએ. પરીક્ષા સીમલેસ (કોઈપણ અડચણ વગર) થાય તે માટે માત્ર કેન્દ્રીય એજન્સીઓ જ નહીં, પરંતુ સ્થાનિક વહીવટી તંત્રને પણ સાંકળવામાં આવશે.
આ માટે દેશના તમામ રાજ્યોના જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ (DM) અને પોલીસ અધિક્ષકો (SP) સાથે તાત્કાલિક સંકલન બેઠકો યોજવા માટેના આદેશો જારી કરવામાં આવ્યા છે. સ્થાનિક પોલીસ અને વહીવટી તંત્ર પરીક્ષા કેન્દ્રોની આસપાસ લોખંડી બંદોબસ્ત રાખશે જેથી કોઈ પણ શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ કે પરીક્ષા માફિયાઓની હિલચાલને રોકી શકાય.
વિદ્યાર્થીઓની સુવિધા પર વિશેષ ધ્યાન
મંત્રીએ અધિકારીઓને માત્ર સુરક્ષા જ નહીં, પરંતુ ઉનાળાની આ ઋતુમાં વિદ્યાર્થીઓની સુવિધાઓનું પણ ધ્યાન રાખવા ખાસ સૂચના આપી છે. પરીક્ષા કેન્દ્રો પર તકેદારી “અનિશ્ચિત અને સર્વોચ્ચ” સ્તરે રાખવાની સાથે-સાથે વિદ્યાર્થીઓ માટે પરિવહન (ટ્રાન્સપોર્ટેશન), શુદ્ધ પીવાનું પાણી અને અન્ય આવશ્યક તબીબી કે પ્રાથમિક સુવિધાઓ પૂરતા પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે.
આ મહત્વપૂર્ણ સમીક્ષા બેઠકમાં શિક્ષણ જગતના અનેક ઉચ્ચ અધિકારીઓ હાજર રહ્યા હતા, જેમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ સચિવ વિનીત જોશી, શાળા શિક્ષણ સચિવ સંજય કુમાર, NTA ના નવનિયુક્ત ડિરેક્ટર જનરલ અભિષેક સિંહ અને CBSE ના ચેરમેન રાહુલ સિંહ સહિત અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓનો સમાવેશ થાય છે.
CBI તપાસનો સકંજો: NTA ના આંતરિક સ્ત્રોત તરફ ઈશારો
બીજી તરફ, આ કરોડો વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય સાથે જોડાયેલા પેપર લીક કાંડની તપાસ સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (CBI) દ્વારા અત્યંત વેગવંતી બનાવવામાં આવી છે. CBI એ અત્યાર સુધીમાં આ કૌભાંડમાં સામેલ 10 મુખ્ય આરોપીઓની ધરપકડ કરી છે. જેમાં લાતુર સ્થિત એક જાણીતા કોચિંગ સેન્ટરના સ્થાપક શિવરાજ રઘુનાથ મોટેગાંવકર, પુણેના નિવૃત્ત રસાયણશાસ્ત્ર (Chemistry) લેક્ચરર પી.વી. કુલકર્ણી અને પુણેના જ વનસ્પતિશાસ્ત્ર (Botany) ના શિક્ષિકા મનીષા ગુરુનાથ માંધારેનો સમાવેશ થાય છે.
સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે ધરપકડ કરાયેલા કુલકર્ણી અને માંધારે NEET-UG 2026 માટે NTA ની અધિકૃત નિષ્ણાત પેનલ (Expert Panel) નો ભાગ હતા. દિલ્હીની એક કોર્ટે 14 મેના રોજ CBI ની એ રજૂઆતને પણ રેકોર્ડ પર લીધી હતી જેમાં એજન્સીએ જણાવ્યું હતું કે આ પેપર લીક કોઈ બહારની વ્યક્તિએ નહીં પરંતુ “NTA ના આંતરિક સ્ત્રોત” (Internal Source) માંથી જ થયું હતું.
NTA ની પેપર-સેટિંગ પ્રક્રિયા સાથે નજીકથી જોડાયેલા લોકોના મતે, આ પ્રશ્નપત્ર NTA ના અત્યંત સુરક્ષિત અને “બંકર જેવા” હાઇ-સેક્યુરિટી ઝોનમાંથી ફક્ત “પ્રિન્ટેડ સ્વરૂપમાં” જ બહાર ગયું હોઈ શકે છે. આનો અર્થ એ થાય છે કે એજન્સીની અંદર બેઠેલા કેટલાક લોકોની સંડોવણી વિના આટલું મોટું લીક શક્ય નથી. જોકે, NTA ના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે CBI આ તમામ હકીકતો સ્થાપિત કરવા માટે સ્વતંત્ર છે અને એજન્સીમાં ગમે તેટલા સિનિયર કે જુનિયર અધિકારી દોષિત જણાશે, તેમની સામે કડક પગલાં લેવાશે. હાલ પૂરતું એજન્સીનું સમગ્ર ધ્યાન 21 જૂનની પરીક્ષા કોઈ પણ વિઘ્ન વિના પુરી કરવા પર કેન્દ્રિત છે.
ગુપ્તતા અને વ્યવસ્થાગત સુધારાઓ
પુનઃપરીક્ષા માટે પ્રક્રિયા કે પદ્ધતિમાં શું ફેરફાર કરવામાં આવ્યા છે, તે અંગે પૂછવામાં આવતા NTA ના એક અધિકારીએ જણાવ્યું કે, “આ વિગતો અત્યંત ગુપ્ત રાખવામાં આવી છે. અમે નથી ઇચ્છતા કે પરીક્ષા માફિયાઓ કે નકલખોરોને કોઈપણ એવી માહિતી મળે જેનો તેઓ દુરુપયોગ કરી શકે. પેપર લીક એ હવે માત્ર એક નાની ચોરી નથી પરંતુ એક સંગઠિત ગુનો (Organized Crime) બની ગયો છે, તેથી અમારે સામાન્ય કરતા દસ ગણી વધુ સાવચેતી રાખવી પડશે.”
NTA ના વહીવટી માળખાને મજબૂત કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારે 16 મેના રોજ બે સંયુક્ત સચિવો (Joint Secretaries) અને બે સંયુક્ત ડિરેક્ટરોની તાત્કાલિક નિમણૂક કરી છે. આ ઉપરાંત, 17 મેના રોજ એજન્સીએ ત્રણ અત્યંત મહત્વના નેતૃત્વ પદો – ચીફ ટેકનોલોજી ઓફિસર (CTO), ચીફ ફાઇનાન્સ ઓફિસર (CFO) અને જનરલ મેનેજર-હ્યુમન રિસોર્સિસ (GM-HR) માટે જાહેરાતો આપી છે. આ નિમણૂકોનો હેતુ એજન્સીને ટેકનોલોજીકલ રીતે આધુનિક બનાવવાનો અને તેની સિસ્ટમમાં રહેલી ખામીઓને કાયમી ધોરણે દૂર કરવાનો છે.
નિષ્ણાતોમાં અસંતોષ અને શૈક્ષણિક પેનલનું સંકટ
CBI ની તપાસનો વ્યાપ માત્ર NEET સુધી મર્યાદિત નથી રહ્યો. એજન્સીએ યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન-નેશનલ એલિજિબિલિટી ટેસ્ટ (UGC-NET) જૂન 2026 ની પરીક્ષાના પેપર સેટ કરનારા નિષ્ણાતોની પણ પૂછપરછ શરૂ કરી છે, જેના કારણે NTA ના શૈક્ષણિક નિષ્ણાતોના પૂલમાં ભારે નારાજગી અને ચિંતા જોવા મળી રહી છે.
માહિતી અનુસાર, UGC-NET પેપર-સેટિંગ સાથે જોડાયેલા લગભગ 15 જેટલા પ્રોફેસરો અને વિષય નિષ્ણાતોની CBI દ્વારા 16 અને 17 મેના રોજ દિલ્હીની એક હોટલમાં કલાકો સુધી પૂછપરછ કરવામાં આવી હતી. એક નિષ્ણાતે નામ ન આપવાની શરતે જણાવ્યું કે, “અમે NEET ની પરીક્ષા પ્રક્રિયામાં ક્યાંય સામેલ નહોતા, તેમ છતાં અમારી સાથે શંકાસ્પદ ગુનેગાર જેવું વર્તન કરવામાં આવ્યું જે અત્યંત અપમાનજનક હતું. મેં NTA ને સ્પષ્ટ કહી દીધું છે કે ઓક્ટોબરમાં મારો વર્તમાન કરાર પૂરો થયા પછી હું તેમની સાથે કામ નહીં કરું.”
અન્ય એક નિષ્ણાતે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે, ભવિષ્યમાં પ્રતિષ્ઠિત પ્રોફેસરો NTA ની સોંપણીઓ સ્વીકારવાનું ટાળશે, કારણ કે કોઈ પણ વ્યક્તિ એવી તપાસમાં ખેંચાવા નથી માંગતી જે વર્ષો સુધી ચાલે અને તેમની શૈક્ષણિક કારકિર્દીને નુકસાન પહોંચાડે. આના કારણે ભવિષ્યમાં NTA ને પેપર સેટ કરવા માટે લાયક નિષ્ણાતોની નવી પેનલ બનાવવામાં મોટી મુશ્કેલીઓ પડી શકે છે. જો કે, NTA ના સત્તાવાળાઓએ આ આશંકાઓને ફગાવી દેતા જણાવ્યું છે કે, સિસ્ટમ વધુ પારદર્શક બન્યા પછી દેશના ઘણા પ્રામાણિક અને લાયક લોકો સ્વેચ્છાએ એજન્સી સાથે જોડાવા આગળ આવશે.
