વૈશ્વિક મંચ પર ભારતીય કૃષિનો ડંકો: પીએમ મોદીને સંયુક્ત રાષ્ટ્રનું સર્વોચ્ચ સન્માન ‘FAO એગ્રીકોલા મેડલ’ એનાયત
વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની વધતી જતી પ્રતિષ્ઠામાં વધુ એક સોનેરી પીંછું ઉમેરાયું છે. તાજેતરમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) ની સંસ્થા ‘ફૂડ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર ઓર્ગેનાઇઝેશન’ (FAO) દ્વારા તેના સર્વોચ્ચ અને અત્યંત પ્રતિષ્ઠિત ‘FAO એગ્રીકોલા મેડલ’ (FAO Agricola Medal) થી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે. પીએમ મોદીના પાંચ દેશોના સત્તાવાર પ્રવાસના અંતિમ તબક્કા દરમિયાન ઇટાલીની રાજધાની રોમમાં આવેલા FAO ના મુખ્ય મથક ખાતે એક વિશેષ સમારોહમાં આ એવોર્ડ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.
આ આંતરરાષ્ટ્રીય સન્માન વડાપ્રધાન મોદીના નેતૃત્વમાં ભારતે ખાદ્ય સુરક્ષા, ટકાઉ કૃષિ (Sustainable Agriculture) અને ગ્રામીણ વિકાસના ક્ષેત્રમાં કરેલા અસાધારણ અને ક્રાંતિકારી કાર્યોની વૈશ્વિક સ્વીકૃતિ દર્શાવે છે. રોમ ખાતે FAO ના ડિરેક્ટર જનરલ ડૉ. ક્યુ ડોંગ્યુના હસ્તે પીએમ મોદીને આ મેડલ અર્પણ કરવામાં આવ્યો ત્યારે સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ભારતની કૃષિ નીતિઓ તરફ ખેંચાયું હતું. અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે, છેલ્લા ૩૦ વર્ષમાં કોઈ ભારતીય વડાપ્રધાને FAO મુખ્યાલયની મુલાકાત લીધી હોય તેવી આ પ્રથમ ઐતિહાસિક ઘટના છે.
આ સન્માન દેશના કરોડો અન્નદાતાઓનું છે: પીએમ મોદી
આ પ્રતિષ્ઠિત એવોર્ડ સ્વીકાર્યા બાદ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ અત્યંત નમ્રતાપૂર્વક આ સન્માન દેશના ખેડૂતોને સમર્પિત કર્યું હતું. તેમણે પોતાના સંબોધનમાં જણાવ્યું હતું કે:
“આ સન્માન માત્ર મારું વ્યક્તિગત સન્માન નથી, પરંતુ તે ભારતના કરોડો ખેડૂતો, પશુપાલકો, મત્સ્યપાલકો, અગ્રણી કૃષિ વૈજ્ઞાનિકો અને દિવસ-રાત ખેતરોમાં પરસેવો પાડતા શ્રમિકોની સખત મહેનતનું પરિણામ છે. આ એવોર્ડ માનવ કલ્યાણ, ખાદ્ય સુરક્ષા અને ટકાઉ વિકાસ પ્રત્યે ભારતની અતૂટ અને દ્રઢ પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.”
પીએમ મોદીએ ભારતીય સંસ્કૃતિમાં કૃષિના મહત્વને રેખાંકિત કરતા ઉમેર્યું કે, ભારતમાં ખેતી એ માત્ર એક આજીવિકાનું સાધન કે વ્યવસાય નથી. તે ધરતી માતા અને ભારતીય પ્રજા વચ્ચેનો એક પવિત્ર અને આત્મિક બંધન છે. સદીઓથી આપણી સંસ્કૃતિ પ્રકૃતિ સાથે સુમેળ સાધીને જીવવામાં માને છે અને આપણી કૃષિ પદ્ધતિઓ પણ તેના પર જ આધારિત રહી છે.
‘વધુ ઉત્પાદન’ થી ‘વધુ સારું ઉત્પાદન’ તરફ પ્રયાણ
વડાપ્રધાને સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે વર્તમાન સમયમાં વૈશ્વિક સ્તરે આબોહવા પરિવર્તન (Climate Change) અને વસ્તી વિસ્ફોટના કારણે કૃષિ ક્ષેત્ર સામે અનેક પડકારો છે. આવી સ્થિતિમાં ભારતનું વિઝન બદલાયું છે. હવે અમારું ધ્યાન માત્ર “વધુ ઉત્પાદન” (More Production) મેળવવા પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ “વધુ સારું ઉત્પાદન” (Better Production) કરવા પર છે.
આ વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિકોણને કારણે જ ભારત સરકાર હાલમાં જૈવ-વિવિધતા (Biodiversity) ને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે અને રાસાયણિક ખાતરો તથા જંતુનાશકો પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે કુદરતી ખેતી (Natural Farming) અને ઓર્ગેનિક ખેતી તરફ મજબૂત કદમ વધારી રહી છે. ભારતનો આ નવતર પ્રયોગ અને અનુભવ સમગ્ર વિશ્વને એ દર્શાવે છે કે ઉત્પાદનનું મોટું સ્કેલ (Scale) અને ટકાઉપણું (Sustainability) બંને એકસાથે ખૂબ જ સફળતાપૂર્વક ચાલી શકે છે.
ટેકનોલોજી અને સમાવેશ (Inclusion): ભારતીય કૃષિની નવી શક્તિ
આજના આધુનિક યુગમાં વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી ભારતીય કૃષિ વ્યવસ્થાના નવા સ્તંભ તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. પીએમ મોદીએ જણાવ્યું કે જ્યારે ટેકનોલોજી સામાન્ય અને નાનામાં નાના ખેડૂત સુધી પહોંચે છે (સમાવેશ થાય છે), ત્યારે તેની તાકાત અનેકગણી વધી જાય છે. વિજ્ઞાન-સંચાલિત કૃષિ જ વૈશ્વિક ખાદ્ય સુરક્ષા માટે એક મજબૂત અને ટકાઉ પાયો પૂરો પાડી શકે છે.
ભારતમાં કૃષિ ક્ષેત્રે થયેલા ડિજિટલ અને તકનીકી બદલાવો પર પ્રકાશ પાડતા તેમણે નીચેની મુખ્ય બાબતો જણાવી:
ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર: ખેડૂતોને સીધા બજાર સાથે જોડવા, વચેટિયા નાબૂદ કરવા અને પાકના યોગ્ય ભાવ અપાવવા માટે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ ક્રાંતિકારી સાબિત થયા છે.
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને ડ્રોન ટેકનોલોજી: હવામાનની સચોટ આગાહી, જમીનની ગુણવત્તા ચકાસવા અને પાક પર નજર રાખવા માટે AI-આધારિત સલાહકાર પ્રણાલીઓ કાર્યરત છે. ખેતરોમાં ખાતર અને દવાઓના સચોટ છંટકાવ માટે ડ્રોન ટેકનોલોજીનો વ્યાપક ઉપયોગ શરૂ થયો છે.
સેન્સર-આધારિત મશીનરી: જમીનમાં ભેજનું પ્રમાણ અને પોષક તત્વો માપવા માટે આધુનિક સેન્સર્સ અને રિમોટ-સેન્સિંગ ટેકનોલોજી ભારતીય ખેડૂતોને સ્માર્ટ ફાર્મિંગ તરફ દોરી જઈ રહી છે, જેનાથી તેમની આવકમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.
જળ સંચય અને આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક પાકો પર ભાર
ભારત સરકારે પાણીના ટીપે-ટીપાનો સદુપયોગ કરવા માટે ‘પર ડ્રોપ મોર ક્રોપ’ (Per Drop More Crop) સૂત્ર સાથે મિશન મોડમાં કામ કર્યું છે. ટપક સિંચાઈ (Drip Irrigation) અને ફુવારા પદ્ધતિ જેવી સૂક્ષ્મ સિંચાઈ (Micro Irrigation) પદ્ધતિઓને દેશભરમાં પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે, જેથી ભૂગર્ભ જળ બચાવી શકાય અને ચોક્કસાઈપૂર્વકની ખેતી (Precision Farming) શક્ય બને.
આ ઉપરાંત, ગ્લોબલ વોર્મિંગના જોખમો સામે લડવા માટે ભારતે પાછલા ૧૦ વર્ષોમાં સંશોધન કરીને આશરે ૩,૦૦૦ જેટલી આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક (Climate-Resilient) પાકની જાતો વિકસાવી છે. આ એવી જાતો છે જે બદલાતા હવામાન, ઓછા વરસાદ અથવા વધુ ગરમીમાં પણ ખેડૂતોને નિષ્ફળતાથી બચાવે છે અને ગુણવત્તાયુક્ત ઉત્પાદન આપે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બાજરી વર્ષ (International Year of Millets) અને વૈશ્વિક જોડાણ
વડાપ્રધાને તેમના સંબોધનમાં વિશ્વભરમાં તંદુરસ્ત આહાર અને પોષણયુક્ત ખોરાકની પસંદગીઓને પ્રોત્સાહન આપવા બદલ FAO નો વિશેષ આભાર માન્યો હતો. ભારતના પ્રસ્તાવ પર સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા ઉજવવામાં આવેલા ‘આંતરરાષ્ટ્રીય બાજરી વર્ષ’ (શ્રી અન્ન) ને વૈશ્વિક સ્તરે જે જનઆંદોલનનું સ્વરૂપ મળ્યું, તેમાં FAO નો સહયોગ અમૂલ્ય રહ્યો હતો. બાજરી જેવા પરંપરાગત ધાન્યો આબોહવા પરિવર્તન સામે ટકી રહેવા સક્ષમ છે અને કુપોષણ સામે લડવામાં પણ રામબાણ ઈલાજ છે.
