વૈશ્વિક શાંતિ જોખમમાં – ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને આપ્યું આખરી અલ્ટીમેટમ, મધ્ય પૂર્વમાં અણુ યુદ્ધ ટાળવા રાજદ્વારી પ્રયાસો તેજ
મધ્ય પૂર્વમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલો તણાવ હવે તેના સૌથી ખતરનાક અને નિર્ણાયક તબક્કામાં પહોંચી ગયો છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તોળાઈ રહેલા સંભવિત મહાયુદ્ધને રોકવા માટે પડદા પાછળ વૈશ્વિક સ્તરે અનેક રાજદ્વારી પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે, પરંતુ પરિસ્થિતિ હજુ પણ અત્યંત નાજુક છે. યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે બુધવારે (૨૦ મે) એરફોર્સ વન વિમાનમાંથી ઉતર્યા બાદ પત્રકારો સાથે વાતચીતમાં એક મોટો ખુલાસો કર્યો છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચેની શાંતિ વાટાઘાટો એક મહત્વપૂર્ણ વળાંક પર છે. તેમણે ઈરાનને કડક ચેતવણી આપતા જણાવ્યું છે કે, અમેરિકા ઈરાનના અંતિમ અને સ્પષ્ટ જવાબ માટે માત્ર થોડા દિવસો રાહ જોશે, અને જો આ વાટાઘાટો નિષ્ફળ જશે તો લશ્કરી કાર્યવાહી સિવાય કોઈ વિકલ્પ બચશે નહીં.
હવાઈ હુમલાથી માત્ર એક કલાક દૂર હતું અમેરિકા
આ વિવાદ કેટલો ગંભીર બની ચૂક્યો છે તેનો અંદાજ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના સોમવારના નિવેદન પરથી લગાવી શકાય છે. ટ્રમ્પે આઘાતજનક ખુલાસો કરતા કહ્યું હતું કે, તેઓ ઈરાન પર સીધો હવાઈ હુમલો કરવાનો સત્તાવાર આદેશ આપવાથી માત્ર “એક કલાક” દૂર હતા. અમેરિકી સૈન્ય સંપૂર્ણ સજ્જ હતું, પરંતુ છેલ્લી ઘડીએ સાઉદી અરેબિયા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) ના ટોચના નેતાઓની મધ્યસ્થતા અને અપીલ બાદ તેમણે આ નિર્ણય મુલતવી રાખ્યો હતો. ગલ્ફ દેશોના નેતાઓએ ટ્રમ્પને ખાતરી આપી છે કે ઈરાન સાથે ગંભીર વાટાઘાટો ચાલી રહી છે અને એક એવો નક્કર સોદો પાર પડશે જેમાં ગેરંટી આપવામાં આવશે કે ઈરાન ક્યારેય પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવશે નહીં. ટ્રમ્પે ઉમેર્યું, “હું વધુ જાનહાનિ જોવા નથી માંગતો, એટલે અમે ઉતાવળ નથી કરી રહ્યા, પણ અમને તેહરાન તરફથી ૧૦૦% સ્પષ્ટ જવાબની જરૂર છે.”
“દબાણ હેઠળ શરણાગતિ સ્વીકારવી એ ભ્રમ છે” – ઈરાનનો કડક વલણ
અમેરિકાના આ આકરા અલ્ટીમેટમ સામે ઈરાને પણ નમતું જોખવાનો સ્પષ્ટ ઈન્કાર કરી દીધો છે. ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિઆને અમેરિકી દબાણ સામે આકરા પ્રહારો કર્યા છે. તેમણે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર પોતાની પ્રતિક્રિયા આપતા લખ્યું કે, ઈરાન માટે વાતચીતના બધા રસ્તા ખુલ્લા છે, પરંતુ અમેરિકા જો એમ માનતું હોય કે આર્થિક અને સૈન્ય દબાણ લાવીને તે ઈરાનને ઘૂંટણિયે લાવી દેશે, તો તે વોશિંગ્ટનનો સૌથી મોટો ભ્રમ છે. પેઝેશ્કિઆને ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, ઈરાને ભૂતકાળમાં હંમેશા પોતાના આંતરરાષ્ટ્રીય વચનો પાળ્યા છે અને તે યુદ્ધ નથી ઈચ્છતું. રાજદ્વારી મંચ પર પરસ્પર આદર એ યુદ્ધ કરતાં વધુ સમજદાર, સલામત અને ટકાઉ માર્ગ છે.
શાંતિ વાટાઘાટોની આડમાં યુદ્ધની તૈયારીનો આક્ષેપ
બીજી તરફ, ઈરાનના મુખ્ય વાટાઘાટકાર મોહમ્મદ બાઘર ગાલિબાફે અમેરિકાની દાનત પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. ગાલિબાફે આરોપ લગાવ્યો છે કે અમેરિકા એક તરફ શાંતિ વાટાઘાટોનું નાટક કરી રહ્યું છે અને બીજી તરફ તેની આડમાં મધ્ય પૂર્વમાં એક નવા અને વિનાશક યુદ્ધ માટેની જમીન તૈયાર કરી રહ્યું છે. ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં સુધી તેની વિદેશમાં જપ્ત થયેલી સંપત્તિઓ મુક્ત કરવામાં નહીં આવે અને ઈરાની બંદરો પર યુએસ નેવી દ્વારા કરાયેલી આર્થિક નાકાબંધી હટાવવામાં નહીં આવે, ત્યાં સુધી કોઈ પણ કાયમી કરાર શક્ય નથી.
વૈશ્વિક બજાર અને ક્રૂડ ઓઈલની સપ્લાય ચેઈન માટે મધ્ય પૂર્વનું વાતાવરણ અત્યંત મહત્વનું છે. જો આગામી કેટલાક દિવસોમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે કોઈ સત્તાવાર સમજૂતી નહીં થાય, તો આ વિસ્તાર ફરી એકવાર ભયાનક હિંસાની જ્વાળાઓમાં હોમાઈ શકે છે, જેની સીધી અસર સમગ્ર વિશ્વના અર્થતંત્ર પર પડશે.
