અમેરિકાને લાગ્યો અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો આંચકો! ઈરાને હવામાં જ તોડી પાડ્યા ૨૪ અતિ આધુનિક ડ્રોન!
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા ભીષણ સૈન્ય તણાવ અને યુદ્ધની વચ્ચે હવે અમેરિકી સેનાને ખૂબ જ મોટું નુકસાન થયું હોવાના અહેવાલો સામે આવી રહ્યા છે. પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, આ જંગ શરૂ થયા પછી ઈરાને અમેરિકાના બે ડઝન કરતાં પણ વધુ અત્યંત આધુનિક અને ઘાતક MQ-9 રીપર (MQ-9 Reaper) ડ્રોન તોડી પાડ્યા છે. આ નષ્ટ થયેલા ડ્રોનની કુલ અંદાજિત કિંમત ૧ અબજ ડોલર (આશરે ૮,૫૦૦ કરોડ રૂપિયાથી વધુ) કરતાં પણ વધારે હોવાનું કહેવાય છે.
તમને જણાવી દઈએ કે, MQ-9 રીપર ડ્રોન એ અમેરિકી સેનાના સૌથી એડવાન્સ, હાઇટેક દેખરેખ રાખનારા અને હુમલો કરનારા ડ્રોન્સની યાદીમાં મોખરે આવે છે. આ ડ્રોનનો ઉપયોગ દુશ્મનની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખવા, ચોક્કસ મિસાઈલ હુમલા કરવા અને યુદ્ધના મેદાનમાં પાયલોટ વગર ઓપરેશન ચલાવવા માટે કરવામાં આવે છે. આટલી મોટી સંખ્યામાં ડ્રોન ગુમાવવા એ અમેરિકા માટે માત્ર આર્થિક ફટકો નથી, પરંતુ તે અમેરિકી સૈન્ય તાકાત અને તેની વૈશ્વિક પ્રતિષ્ઠા માટે પણ બહુ મોટો પડકાર માનવામાં આવી રહ્યો છે. સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે, અમેરિકા હવે આ ડ્રોનનું મોટા પાયે ઉત્પાદન પણ નથી કરી રહ્યું, જેથી આ આયોજિત નુકસાનની ભરપાઈ કરવી બિલકુલ આસાન નહીં હોય.
ઈરાને કેટલા ડ્રોન તોડી પાડ્યા? આંકડાઓનો મોટો ખુલાસો
ઈરાન સાથે યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં અમેરિકાએ ઓછામાં ઓછા ૨૪ કિંમતી MQ-9 રીપર ડ્રોન ગુમાવ્યા છે. જોકે, સંરક્ષણ ક્ષેત્રના કેટલાક અન્ય અહેવાલોમાં આ આંકડો ૩૦ સુધીનો હોવાનો પણ દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે.
આ નુકસાન પાછળના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
-
આમાંના મોટાભાગના ડ્રોન જ્યારે ઈરાનની સરહદ કે તેની આસપાસ ઉડી રહ્યા હતા, ત્યારે ઈરાની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ અને ફાયરિંગ દ્વારા હવામાં જ તોડી પાડવામાં આવ્યા હતા.
-
કેટલાક ડ્રોન જમીન પર પાર્ક કરેલા હતા ત્યારે ઈરાનના ઘાતક મિસાઈલ હુમલાઓનો ભોગ બન્યા હતા.
-
જ્યારે થોડાક ડ્રોન યુદ્ધ દરમિયાન તકનીકી ખામી અથવા અકસ્માતને કારણે નષ્ટ થયા હતા.
યુદ્ધ વિશ્લેષકોના મતે, આ નુકસાન અમેરિકી સેના પાસે યુદ્ધ પહેલાં ઉપલબ્ધ કુલ રીપર ડ્રોન કાફલા (Fleet) ના આશરે ૨૦ ટકા જેટલો મોટો હિસ્સો છે. આટલા ટૂંકા ગાળામાં પાંચમો ભાગ ગુમાવવો એ ચિંતાજનક બાબત છે.
કેટલા મોંઘા અને શક્તિશાળી હોય છે આ રીપર ડ્રોન?
અમેરિકાના એક સિંગલ MQ-9 રીપર ડ્રોનની કિંમત અંદાજે ૩ કરોડ ડોલર એટલે કે ભારતીય ચલણ પ્રમાણે લગભગ ૨૫૦ કરોડ રૂપિયા જેટલી થવા જાય છે. આ ડ્રોન સામાન્ય ડ્રોન જેવા નથી હોતા, તે કદમાં ઘણા મોટા અને અત્યંત શક્તિશાળી એન્જિન ધરાવે છે. આમાં અત્યંત હાઇટેક કેમેરા, અત્યાધુનિક સેન્સર્સ અને સેટેલાઇટ સાથે જોડાયેલી અદ્રશ્ય નજર રાખનારી સિસ્ટમ લાગેલી હોય છે.
નિરીક્ષણ ઉપરાંત, આ ડ્રોન હવામાંથી જમીન પર સચોટ નિશાન સાધનારી સુપ્રસિદ્ધ ‘હેલફાયર’ (Hellfire) મિસાઈલ અને લેઝર-ગાઈડેડ બોમ્બ પણ લઈ જવા માટે સક્ષમ છે. અમેરિકી સેના આવા ડ્રોનનો ઉપયોગ એટલા માટે વધુ કરે છે જેથી યુદ્ધના એવા વિસ્તારો જ્યાં જોખમ ખૂબ વધારે હોય, ત્યાં પોતાના માનવ પાયલોટ્સના જીવ જોખમમાં મૂકવા ન પડે. પરંતુ ઈરાનની એન્ટી-એરક્રાફ્ટ ટેક્નોલોજી સામે આ ડ્રોન પણ લાચાર સાબિત થઈ રહ્યા છે.
અમેરિકી સેના માટે કેમ વધી ગઈ છે આસમાની ચિંતા?
અમેરિકી સંરક્ષણ મંત્રાલય (પેન્ટાગોન) માટે અત્યારે સૌથી મોટી સમસ્યા એ છે કે નષ્ટ થયેલા MQ-9 રીપર ડ્રોનને ‘રિપ્લેસ’ (બદલી) કરવા માટે તેમની પાસે તાત્કાલિક કોઈ વિકલ્પ નથી. આ ડ્રોનનું નિર્માણ કરનારી અમેરિકાની જાણીતી કંપની ‘જનરલ એટોમિક્સ’ (General Atomics) હવે સૈન્ય માટે આ ચોક્કસ મોડેલનું નવું ઉત્પાદન કરી રહી નથી.
કંપનીએ આ ડ્રોનની જગ્યાએ વધુ એડવાન્સ ‘એવેન્જર ડ્રોન’ (Avenger Drone) પ્રોજેક્ટ તૈયાર કર્યો છે. પરંતુ, મુશ્કેલી એ છે કે આ નવા મોડેલના હજુ સુધી માત્ર જૂજ યુનિટ્સ જ બનાવવામાં આવ્યા છે, જે યુદ્ધની વર્તમાન જરૂરિયાતોને પૂરી કરવા માટે અપૂરતા છે. આ જ કારણ છે કે આટલા મોટા પાયે થયેલા નુકસાનથી અમેરિકી સૈન્ય વ્યૂહરચનાકારો ભારે મુંઝવણમાં મુકાયા છે.
માત્ર ડ્રોન જ નહીં, માનવ સંચાલિત યુદ્ધ વિમાનો પણ થયા નષ્ટ
ધ ઇકોનોમિક ટાઇમ્સ (ET) ના એક અહેવાલ મુજબ, આ ભીષણ સંઘર્ષ દરમિયાન અમેરિકાએ માત્ર ડ્રોન જ નથી ગુમાવ્યા, પરંતુ તેના બે અત્યંત મહત્વના ‘મેન્ડ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ’ (માનવ સંચાલિત યુદ્ધ વિમાનો) પણ ગુમાવવા પડ્યા છે. આમાં એક શક્તિશાળી એફ-૧૫ઈ સ્ટ્રાઈક ઈગલ (F-15E Strike Eagle) ફાઈટર જેટ અને એક એ-૧૦ થંડરબોલ્ટ II (A-10 Thunderbolt II) ગ્રાઉન્ડ અટેક વિમાનનો સમાવેશ થાય છે.
જોકે, અમેરિકા માટે એકમાત્ર રાહતના સમાચાર એ રહ્યા કે આ બંને વિમાનો તૂટી પડતા પહેલાં તેના પાયલોટ્સ સુરક્ષિત રીતે ઇજેક્ટ (બહાર નીકળવામાં) થઈ ગયા હતા અને તેમને બચાવી લેવાયા હતા. આ સિવાય યુદ્ધના મેદાનમાં અમેરિકાના કેટલાક અન્ય લશ્કરી વિમાનો, હવામાં ઈંધણ ભરનારા ટેન્કર એરક્રાફ્ટ અને અત્યંત મોંઘી રડાર સિસ્ટમ્સને પણ ભારે નુકસાન પહોંચ્યું છે. આ તમામ લશ્કરી સાધનોને ફરીથી ખરીદવા અથવા રિપેર કરવા પાછળ અબજો ડોલરનો નવો ધૂમાડો થશે.
સીઝફાયર છતાં યુદ્ધનો ખર્ચ અને ખતરો બંને વધ્યા
તમને યાદ અપાવી દઈએ કે, અમેરિકા અને ઈઝરાયેલે (Israel) આ વર્ષે ૨૮ ફેબ્રુઆરીથી ઈરાન પર સનસનાટીપૂર્ણ હવાઈ હુમલા શરૂ કર્યા હતા. આ હુમલા બાદ બંને પક્ષો વચ્ચે યુદ્ધની જ્વાળાઓ ખૂબ જ તીવ્ર બની ગઈ હતી. જોકે, ત્યારબાદ એપ્રિલ મહિનામાં વૈશ્વિક દબાણ હેઠળ સીઝફાયર (યુદ્ધવિરામ) ની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી, પરંતુ તેમ છતાં અંદરખાને બંને તરફથી છૂટાછવાયા હુમલાઓ ચાલુ જ રહ્યા છે.
આ લાંબી ચાલેલી જંગમાં અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ અત્યાર સુધીમાં હજારો કરોડો રૂપિયાની કિંમતી હાઇટેક મિસાઇલો અને દારૂગોળો વાપરી ચૂક્યા છે. હવે રીપર ડ્રોન અને ફાઈટર જેટ્સના આટલા મોટા નુકસાનને કારણે આ યુદ્ધ અમેરિકી કરદાતાઓ માટે આર્થિક રીતે અત્યંત મોંઘું સાબિત થઈ રહ્યું છે, જે ભવિષ્યમાં આખા મિડલ ઈસ્ટ (મધ્ય પૂર્વ) ના રાજકારણને બદલી શકે છે.
