કેરળ રાજકારણનો નવો અધ્યાય: કોંગ્રેસના દિગ્ગજ નેતા તિરુવનચૂર રાધાકૃષ્ણન બન્યા ૧૬મી વિધાનસભાના સ્પીકર
કેરળના પ્રગતિશીલ અને રાજકીય રીતે અત્યંત જાગૃત એવા વાતાવરણમાં એક મોટો રાજકીય વળાંક આવ્યો છે. કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ અને લોકપ્રિય નેતા તિરુવનચૂર રાધાકૃષ્ણન સત્તાવાર રીતે ૧૬મી કેરળ વિધાનસભાના સ્પીકર (અધ્યક્ષ) તરીકે ચૂંટાઈ આવ્યા છે. ૭૬ વર્ષની પરિપક્વ ઉંમરે અને આઠ વખત ધારાસભ્ય તરીકેના બહોળા અનુભવ સાથે, તેઓ વર્તમાન ગૃહમાં કોંગ્રેસ પક્ષના સૌથી સિનિયર નેતા છે. તેમની આ વરણી માત્ર એક પદની પ્રાપ્તિ નથી, પરંતુ તેમના ત્રણ દાયકાથી વધુ લાંબા નિષ્કલંક અને સમર્પિત જાહેર જીવનનું સન્માન છે. શુક્રવારે યોજાયેલી સ્પીકર પદની ચૂંટણીમાં અપેક્ષા મુજબ જ તેમણે ભવ્ય વિજય મેળવ્યો હતો.
ત્રિપાંખીયા જંગમાં રાધાકૃષ્ણનનો એકતરફી વિજય
કેરળ વિધાનસભાના સ્પીકર પદ માટેની આ ચૂંટણી લોકશાહીની સુંદર પ્રક્રિયાનું ઉદાહરણ બની રહી. સામાન્ય રીતે આવા સર્વોચ્ચ પદો માટે સર્વસંમતિ સાધવાનો પ્રયાસ થતો હોય છે, પરંતુ આ વખતે ગૃહમાં ત્રિપાંખીયો મુકાબલો જોવા મળ્યો હતો. ૧૪૦ સભ્યોની મજબૂત સંખ્યા ધરાવતી વિધાનસભામાં કોંગ્રેસના નેતૃત્વવાળા ‘યુનાઇટેડ ડેમોક્રેટિક ફ્રન્ટ’ (UDF) પાસે ૧૦૨ મતોનું સ્પષ્ટ સંખ્યાબળ હતું, જેથી રાધાકૃષ્ણનની જીત પહેલેથી જ નક્કી માનવામાં આવતી હતી.
મતદાનના અંતે, તિરુવનચૂર રાધાકૃષ્ણનને અપેક્ષા કરતાં માત્ર એક મત ઓછો એટલે કે ૧૦૧ મતો મળ્યા હતા. તેમની સામે કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ઇન્ડિયા (માર્ક્સિસ્ટ) એટલે કે CPI(M) ના વરિષ્ઠ નેતા એસી મોઈદીન મેદાનમાં હતા, જેમને ૩૫ મતો મળ્યા. જ્યારે ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) ના ધારાસભ્ય બીબી ગોપાકુમારને માત્ર ત્રણ મતોથી સંતોષ માનવો પડ્યો હતો. સમગ્ર ચૂંટણી પ્રક્રિયાનું સંચાલન કરનારા પ્રોટેમ સ્પીકર જી. સુધાકરણે ગૃહની પરંપરા જાળવી રાખીને પોતે મતદાન કર્યું ન હતું.
સંસદીય પરંપરાઓનો અનોખો નજારો: સ્પીકરને આસન સુધી દોરી જવાય છે
ચૂંટણીના પરિણામો જાહેર થયા બાદ કેરળ વિધાનસભામાં એક અત્યંત સુંદર અને ગરિમાપૂર્ણ દ્રશ્ય જોવા મળ્યું હતું. ભારતીય સંસદીય લોકશાહીની પવિત્ર પરંપરા અનુસાર, લોકસભા કે વિધાનસભાના સ્પીકર આખા ગૃહના વાલી હોય છે, કોઈ એક પક્ષના નહીં. આથી, જીતની જાહેરાત બાદ નવનિયુક્ત સ્પીકર તિરુવનચૂર રાધાકૃષ્ણનને સત્તાધારી પક્ષના મુખ્યમંત્રી વી.ડી. સતીસન અને વિરોધ પક્ષના નેતા પિનરાયી વિજયન સંયુક્ત રીતે આદરપૂર્વક હાથ પકડીને સ્પીકરની સર્વોચ્ચ ખુરશી સુધી દોરી ગયા હતા. આ ક્ષણ દર્શાવે છે કે રાજકીય મતભેદો ગમે તેટલા તીવ્ર હોય, પણ જ્યારે બંધારણીય પદોની વાત આવે ત્યારે દેશની પરંપરાઓ હંમેશા સર્વોપરી રહે છે.
મુખ્યમંત્રી વી.ડી. સતીસન દ્વારા પ્રશંસા: “એક આદર્શ ધારાસભ્યનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ”
મુખ્યમંત્રી વી.ડી. સતીસને રાધાકૃષ્ણનને અભિનંદન આપતા ગૃહમાં તેમના પ્રદાનને મુક્તકંઠે બિરદાવ્યું હતું. તેમણે રાધાકૃષ્ણનના ૩૦ વર્ષથી વધુ લાંબા અને ભવ્ય કાયદાકીય તેમજ રાજકીય પ્રવાસની પ્રશંસા કરી હતી. મુખ્યમંત્રીએ જણાવ્યું કે, પીઢ નેતા તિરુવનચૂર રાધાકૃષ્ણન ગૃહના આ સર્વોચ્ચ બંધારણીય પદ માટે દરેક રીતે લાયક અને યોગ્ય વ્યક્તિ છે.
સતીસને ભૂતકાળને યાદ કરતા કહ્યું, “૧૯૯૧ થી ૨૦૧૧ સુધીના બે દાયકા દરમિયાન તેમણે અદૂર વિધાનસભા મતવિસ્તારનું ખૂબ જ નિષ્ઠાપૂર્વક પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હતું. ત્યારબાદ ૨૦૧૧ માં થયેલા સીમાંકન (Delimitation) પછી, તેઓ સતત કોટ્ટાયમ મતવિસ્તારમાંથી ચૂંટાતા આવ્યા છે. તેઓ અમારા જેવા અનેક યુવા ધારાસભ્યો માટે એક રોલ મોડેલ સમાન રહ્યા છે. પોતાના વિસ્તારના લોકો પ્રત્યેની તેમની જવાબદારી અદભુત છે. રાજ્યની રાજધાની તિરુવનંતપુરમમાં સત્તાવાર કામકાજ હોવા છતાં, તેઓ નિયમિતપણે લાંબી મુસાફરી કરીને પોતાના મતવિસ્તારના નાનામાં નાના કાર્યક્રમોમાં હાજરી આપવા પહોંચી જતા. વિધાનસભાની અંદર ગૃહની કાર્યવાહી હોય કે બહાર જનતાની વચ્ચે જવાનું હોય, તેઓ હંમેશા પ્રેરણાનો સ્ત્રોત રહ્યા છે.”
વિપક્ષી નેતા પિનરાયી વિજયનની સલાહ: “સ્પીકર બેટિંગ કરનાર પક્ષના અમ્પાયર ન બને”
વિપક્ષના નેતા પિનરાયી વિજયને પણ નવા સ્પીકરને હાર્દિક શુભેચ્છા પાઠવી હતી, પરંતુ સાથે જ તેમણે લોકશાહી મૂલ્યોની રક્ષા માટે એક મહત્વપૂર્ણ વાત પણ કહી. વિજયને આશા વ્યક્ત કરી કે નવા સ્પીકર પક્ષપાતથી ઉપર ઉઠીને વિરોધ પક્ષને ગૃહમાં પોતાના વિચારો, પ્રજાના પ્રશ્નો અને અવાજ રજૂ કરવાની સમાન તક પૂરી પાડશે.
ક્રિકેટની રમતનું ખૂબ જ સચોટ ઉદાહરણ આપતા વિજયને જણાવ્યું, “આ પદ પર અગાઉ રહી ચૂકેલા મહાનુભાવોએ હંમેશા એ વાત પર ભાર મૂક્યો છે કે, સ્પીકરે ક્યારેય એવો અમ્પાયર ન બનવું જોઈએ જેને માત્ર બેટિંગ કરનારા (સત્તાધારી) પક્ષ તરફથી જ નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો હોય. સ્પીકર તટસ્થ હોવા જોઈએ. જો કે, અમારું દૃઢપણે માનવું છે કે તિરુવનચૂર રાધાકૃષ્ણન જેવા વરિષ્ઠ અને અનુભવી નેતાને આ પદ સાથે જોડાયેલા લોકશાહી સિદ્ધાંતો, આદર્શો અને તટસ્થતાની યાદ અપાવવાની કોઈ જરૂર રહેશે નહીં. તેઓ પોતાની જવાબદારી ખૂબ સારી રીતે સમજે છે.”
કોટ્ટાયમ ગઢ પર જ્વલંત વિજય: જનતાના અપાર પ્રેમની કહાની
તાજેતરમાં યોજાયેલી કેરળ વિધાનસભાની ચૂંટણીઓમાં તિરુવનચૂર રાધાકૃષ્ણનની લોકપ્રિયતા ફરી એકવાર સાબિત થઈ હતી. તેમણે પોતાના પરંપરાગત ગઢ ગણાતા કોટ્ટાયમ મતવિસ્તારમાંથી CPI(M) ના મજબૂત ઉમેદવાર કે. અનિલકુમારને ૩૫,૯૮૬ મતોની જંગી સરસાઈથી હરાવ્યા હતા. આ બેઠક પરથી આ તેમનો સતત ચોથો વિજય હતો, જે દર્શાવે છે કે સ્થાનિક જનતાના હૃદયમાં તેમનું સ્થાન કેટલું મજબૂત છે.
કોટ્ટાયમમાં સક્રિય થતા પહેલા, રાધાકૃષ્ણન પઠાણમથિટ્ટા જિલ્લાના અડૂર મતવિસ્તારમાંથી સતત ચાર વખત ધારાસભ્ય તરીકે ચૂંટાયા હતા. બાદમાં, સીમાંકન પ્રક્રિયા અંતર્ગત અડૂર બેઠક અનુસૂચિત જાતિ (SC) સમુદાય માટે અનામત જાહેર થતાં તેમણે કોટ્ટાયમ તરફ પ્રયાણ કર્યું હતું અને ત્યાં પણ પોતાની લોકપ્રિયતાનો ઝંડો લહેરાવ્યો હતો.
વહીવટી અનુભવનો મોટો ભાથો: મંત્રી તરીકેની શાનદાર સફર
નવા સ્પીકર માત્ર એક સારા વક્તા કે ધારાસભ્ય નથી, પરંતુ તેમની પાસે વહીવટી તંત્ર ચલાવવાનો પણ બહોળો અનુભવ છે. તેઓ અગાઉની યુનાઇટેડ ડેમોક્રેટિક ફ્રન્ટ (UDF) ની સરકારોમાં બે વખત મહત્વના મંત્રી પદો સંભાળી ચૂક્યા છે. પ્રથમ વખત ૨૦૦૪ થી ૨૦૦૬ દરમિયાન અને બીજી વખત ૨૦૧૧ થી ૨૦૧૬ ના ગાળામાં તેમણે કેરળ સરકારના કેબિનેટ મંત્રી તરીકે સફળ કામગીરી કરી હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન તેમણે ગૃહ (Home), તકેદારી (Vigilance), મહેસૂલ (Revenue), વન (Forest) અને આરોગ્ય (Health) જેવા અત્યંત સંવેદનશીલ અને મહત્વના પોર્ટફોલિયો ખૂબ જ કુશળતાપૂર્વક સંભાળ્યા હતા. મંત્રી તરીકેના તેમના આ બહોળા અનુભવનો લાભ હવે સમગ્ર કેરળ વિધાનસભાને ગૃહનું સંચાલન સુરૂપ ચલાવવામાં મળશે.
